Orð og tunga - 01.06.2014, Side 155

Orð og tunga - 01.06.2014, Side 155
Jónína Hafsteinsdóttir: Þveit 143 nafnliður, dreginn af sagnorði sem merkir 'skera'. Orðliðurinn er kvenkyns og merking hans 'staður þar sem tré eða runnar hafa verið felldir; ruddur blettur'. Nöfn, samsett með þessum lið, eru án efa mörg frá tímum víkinga því að hann kemur fyrir í dönskum nöfnum í Danalögum og Normandí. Nöfn með endingunni -tved hafa oft tekið miklum breytingum og má bæta ýmsum dæmum við þau sem áður voru nefnd (Humble, Hoed) (Jorgensen 2008:307). Dæmi eru þó þess að -tvcd-nöfn eigi sér aðra skýringu: Nafnið Egtved er til á tveimur stöðum í Danmörku. Annar er á Sjálandi, þar sem heitir Egtuid um 1525 og merkir væntanlega 'rudda svæðið milli eikanna', hinn á Jótlandi og heitir Ekthyufum 1325. Fyrri hluti nafnsins er að vísu „eik" en seinni hlutann rekja menn til forndanska orðsins *tliiúfsem merkir 'kjarr'- Eikarkjarrið (Jorgensen 2008:66). Ekki er því allt sem sýnist. Þorps- eða bæjarnafnið Tvet (Þweit 1383) (Tveta, Tvetane) er þekkt á nokkrum stöðum í Svíþjóð, einkum í Bohusléni. Þar um slóðir leggja menn sömu merkingu í nafnið og annars staðar og rekja allt aftur til víkingatíma þegar orðið (tveit) hefur þýtt 'ruddur blettur eða svæði í skógi' (Ortnamnen 1938:49-50; Wadström 1983:79). Til er í sænskum mállýskum nafnorðið tvet í merkingunni 'höggspænir' og er einnig haft um 'rauf eða skurð sem myndast við rót trés þegar það er fellt', rétt eins og sambærilegt orð í norsku (tveit). Fleirtöluorðið tvetar í sænskum mállýskum getur merkt 'trjábútar, trjábolir, felld tré, höggspænir' (Ortnamnen 1938:49-50). Til er engilsaxnesk sögn af sömu rót og þær norrænu sagnir sem nefndar hafa verið, þwítan 'skera af, skera í sundur', og raunveruleg merking nafnorðs (d. tved) af þeirri rót því 'það sem er skorið í sundur'. Ekki er nema steinsnar frá merkingunni 'að höggva tré' yfir í 'ryðja' og orðið, sem haft er um staðinn, sprettur af því sem þar var áður og verkinu sem unnið var (Knudsen 1939:109; Houken 1976:253). Nafn- liðurinn -þveit er algengur í skógi vöxnum sveitum í Normandí og má gera ráð fyrir að mörg þeirra nafna séu upp komin löngu eftir að víkingatíð er um garð gengin og hið sama á að líkindum við um ýmis héruð á Englandi. Aður en það gerðist hafði nafnliðurinn orðið að tökuorði, þveit, bæði í ensku og frönsku (Fellows-Jensen 1994:79). Ekki hefur vafist fyrir Englendingum að nota nöfnin sem bárust þeim með víkingum. Sem dæmi má nefna nafnliðina þorp, þveit og toft sem hafa lifað af í máli þeirra með framburði líklega áþekkum þeim sem var á víkingatíma (Thorpe, Thwaite, Toft). Oðru máli gegndi um frönsku enda hún fjarlægari norrænni tungu í öllum skilningi. Þar er þ borið fram sem t í nöfnum eins og Ee Torp (þorp) og Le Tuit (þveit)
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176

x

Orð og tunga

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.