Orð og tunga - 01.06.2015, Page 77

Orð og tunga - 01.06.2015, Page 77
Penas Ibánez og Erla: Með lijartað í lúkunum 65 á móti til hins sértæka eða óhlutbundna. Eins og Þórhallur Eyþórsson bendir á eru upptakasvið og marksvið í „raun sambærileg við kennilið og myndlið í hefðbundinni umfjöllun um myndhvörf og líkingar" (2012:247). Kerfisbundin miðlun, eða yfirfærsla, þátta frá upptakasviði til marksviðs kallast vörpun en frá upptakasviðinu varpast eða yfirfærast þættir sem skýra marksviðið. Þekkt dæmi úr ranni hugrænna líkingafræða er til að mynda hug- takslíkingin ástin er ferðalag þar sem upptakasviðið er ferðalag og marksviðið ástin. Svo má velta vöngum yfir því hvert stefnir í þessu ástarsambandi, hvaða hindranir verða á vegi þeirra sem mynda sam- bandið, hvort það verði aftur snúið þegar að krossgötum er komið eða hvort komið sé að leiðarlokum og þar fram eftir götunum (Lakoff 1993). Annað dæmi er deilur eru stríð þar sem beitt er myndmáli sem heyrir undir átök eða stríð eins og sjá má í dæmum á borð við I umræðuþættinum réðst Jón að andstæðingi sínum og sagði skoðanir hans með öllu óverjandi (Lakoff og Johnson 2001:40-43). Önnur kunn hug- takslíking er líkaminn er ílát sem skýtur upp kollinum m.a. þegar geðshræring eins og reiði á í hlut: reiði er heitur vökvi í íláti (Lakoff og Kövecses 1987; Lakoff 1993). Þessi hugtakslíking liggur að baki orðasamböndum eins og að springa úr reiði, það sýður á einhverjum af reiði ogfroðufella afreiði. Þá má geta þess að Lakoff og Johnson (2001) telja viðtekin myndhvörf vera hugtakslíkingar sem eru inngrónar í mál og hugsun afmarkaðs hóps eða samfélags þar sem þær eiga alla jafna langa sögu að baki. Sumar hugtakslíkingar standa fastari fótum en aðrar eins og til dæmis ástin er ferðalag í samanburði við ást er sameiginlegt listaverk. Sú síðarnefnda gæti verið skammlíf hug- takslíking innan afmarkaðs hóps málsamfélagsins. Myndhvörf spretta oft af líkamlegri reynslu eða viðbrögðum líkam- ans við ýmiss konar áreiti. Samanburðarrannsóknir hafa leitt í ljós að í ólíkum menningarsamfélögum lýsir geðshræring sér á svipaðan hátt (Wierzbicka 1999, 2000). Með það í huga hafa margir kennimenn á sviði merkingarfræði aðhyllst þá skoðun að myndhvörf spretti meðal annars af sammannlegri reynslu og eru dæmi þar um í myndmáli ólíkra menningarsamfélaga. Því skal þó haldið til haga að myndhvörf eru mörg hver menningarbundin (Dobrovol'skij og Piirainen 2006) og ná ekki út fyrir hugmyndaheim og menningu stakra heimsálfa (algild myndhverfð orðasambönd í Evrópu kallast alla jafna „Euroversals") eða þjóða, samanber myndmál sem á rót sína að rekja til nautaats, til dæmis, og á sér ekki hliðstæður í öðrum tungumálum en spænsku (Luque Durán og Manjón Pozas 1998).
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180

x

Orð og tunga

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.