Orð og tunga - 01.06.2015, Page 165

Orð og tunga - 01.06.2015, Page 165
Ritdómur 153 meirihluti efnis á netinu er á ensku. Mörgu fullorðnu fólki virðist ekki aðeins tamt að hugsa með enskum hugtökum á sérsviði sínu heldur verða fjölmörg orð hins almenna orðaforða nærtækari á ensku en íslensku og þá verða þau „fljótgripnari og reyna minna á hugsun" eins og Freysteinn orðaði það. Orð um matvæli þurfa allir að nota og á því sviði hafa ný orð streymt inn í málið með nýjum fæðutegundum. Sem dæmi um ein- föld tengsl samheita, tökuorðs og nýyrðis, má nefna tvo ávexti í bók- inni: appelsína glóaldin og apríkósa eiraldin. Þessi orð sýna hvernig íslenskað tökuorð og nýyrði standa hlið við hlið í málinu, samheitin appelsínu og glóaldin má finna í bók Freysteins (1926) en ekki apríkósu. Nokkrir algengir ávextir eru gjarnan nefndir tökuorði en nýyrðin hafa verið höfð meir til gamans. Tilvist þeirra hefur samt þau áhrif að allir vita að unnt er að búa til orð um ávexti og grænmeti á íslensku og lesanda grunar að tilvist þessara orða hafi orðið til þess að ávextir, grænmeti og krydd, sem ekki fóru að tíðkast hér fyrr en undir lok 20. aldar, eru iðulega nefnd íslenskum heitum sem notuð eru alveg til jafns við tökuorðin eða í stað þeirra. Dæmi um þetta eru ástaraldin (passion fruit - sem eðlilegra væri þó að þýða sem píslaraldin), lárpera (iavókadó), loðber (kívi), fáfnisgras (estragon) og bergminta (óreganó). Sum þessara orða er ekki að finna í Ritmálssafni Orðabókar Háskólans (hér eftir OFi), dæmi um önnur eru frá síðari hluta 20. aldar. Önnur orð eiga sér lengri sögu eins og garðablóðberg (túnjan), fyrst skráð í þýð- ingu Móritz Halldórssonar-Friðrikssonar á íslenzkri garðyrkjubók eftir C.F. Schiibeler (1883). Ekkert þessara orða er í samheitaorðabókinni. Hins vegar má þar finna steinselja pétursselja, en þetta grænmeti kalla sumir persilju, sem ekki er í bókinni, og blaðlaukur höfuðlaukur, *porri, púrra, púrrulaukur og spergilkál brokkólí, sprotakál. Þeir sem einungis þekkja orðin púrra eða púrrulaukur finna bæði orðin í bókinni með skáletraðri vísun á blaðlauk. Svona þyrfti að fara yfir ýmis svið daglegs lífs þar sem tökuorð og nýyrði standa hlið við hlið og skrá alveg kinnroðalaust þau tökuorð sem almenningur þekkir og notar til að geta vísað á íslensk samheiti, jafnvel þótt sum tökuorðin séu varla „viðurkennd íslenska" á prenti. 3 Formáli og skýringar Á undan hinni eiginlegu orðabók fara fjórir formálar: Formáli stjórnar Styrktarsjóðs Þórbergs og Margrétar að 1. útgáfu, formáli ritstjóra að
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180

x

Orð og tunga

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.