Morgunblaðið - 03.11.1955, Blaðsíða 1

Morgunblaðið - 03.11.1955, Blaðsíða 1
JPbtgtttiMto Fimmtudagur 3. nóvember 1955 • // Þegar tilfinningarnar einar ráða og EF spurt er, hvað sé efst á baugi í Vestur-Þýzkalandi nú, er svarið alveg ótvírætt: End- urheimt stríðsfanganna, sem hald ið hefur verið í fangelsum og þrælabúðum Rússaveidis í áratug og jafnvel lengur. Ég hygg, að ekki hafi verið fylgzt af jafn- miklum áhuga með nokkurri ráð- stefnu eftirstríðsáranna og þeirri, sem haldin var í Moskvu í síðast- liðnum mánuði, er Adenauer kanzlari fór þangað með fylgdar- liði sínu tii þess að ræða við æðstu menn Sovétríkjanna. Og það er ekki ofmælt, að förin var. talin hin bezta, er þær fregnir bárust, að Rússar loíuðu að skila aftur 962^ Þjóðverjum úr haldi, og gleymdÍE^. jafnvel oft að geta þess, að um fleiri vandamál var lætt á func'jnum í Moskvu en stríðsfangr.rr.'ilið. Og síðan hópar hinna Iar.gh 'jáðu manna kcmu hver á fætur öðrum, hefur allt annað horfið í skuggann af þeim tíðindum. jc.fnvel kosningarnar í Saar-hércðriu. Eitt hefur samt skyggt á gleðina yfir heimkomu hinna 96? 3, en það er spurningin um það, hvað orðið hafi af öllum hinum, sem menn annað tveggja vissu um. eða bjuggust við í höndum Rúrsa. Þýzki Rauði kross inn og sambandsstjórnin- í Bonn hafa nefnilega undir höndum bréf frá yfir eitt hundrað þús- undum Þjóðverja í Sovétríkjun- um. Hefur þeim verið safnað á síðastliðnum tveimur árum, og er vitað um dvalarstaði allra þess- ara manna. Þessar upplýsingar gaf Adenauer á blaðamannafundi um miðjan september s.l. — Á Moskvafundinum kváðust ráða- menn Rússa ekki vita um neina aðra Þjóðverja í Sovétríkjunum en þessa 9623, sem dæmdir höfðu verið til langra refsinga. Hins vegar vita menn í Bonn, að Rúss- ar hafa í höndum skrár yfir 750.000 Þjóðverja, sem „hurfu" í stríðinu, en þær voru afhentar stríðsfangansfnd Sameinuðu þjóðanna á Sínum tíma. Alls mun enn vera saknað um það bil 1.240.000 manna og kvenna, sem tilheyrðu þýzka hernuvn, og auk þess eru skráðir með nöfn- um 96.000 „horfnir" stríðsfangar. ín fn©< ifum ekki grátiB í fíu ár, en í dag ðum við okkur ekki fyrir það" Ennfremur hefur Rauði krossinn í fó um s'num nöfn um það bil 17 000 barna, sem enn leita for- eldra sinna, og álika mörg nöfn íore'dra, sem ieita barna sinna. Nákvæmar tölur eru ekki til um óbreytta borgara, sem fluttir hafa verið á brott nauðugir, án þess að vitað væri, hvað um þá varð. Adenauer og fylgdarliði hans hc-Cur veriíS legið á hálsi fyrir að hafa ekki meðfe."ðis nákvæmar skvár yfir alla Þjóðverja, sem f'-'u að vera í Rússlandi, til þess að leggja fram til stuðnings sínu máli cg þurfa ekki að segjast ætla að senda þær þegar, er heim kæmi. Ástæðan til þess, að það he'ur ekki verið gert enn, er sú, að Bennstjómin og Rauði kross- inn munu ætla að bíða þess, að lokið sé heiinsendingu hinna 9626 til þess að sjá, hversu hún fer fram og einnig til þess að biða eftir þeim upplýsingum, sem þeir geta gefið og nota mætti í plöggum þeim. sem Rússastjórn verða send eins fljótt og auðið verður. FRJÁLSIR BORGARAR Hinn 6. október, seint um kvöldið, kom svo fyrsti hópur- inn, sem í voru 24 fyrrverandi hershöfðingjar, til flóttamanna- búðanna í Friedland hjá Gött- ingen. Fyrsta verk þeirra var að senda Adenauer kanzlara skeyti til þess að þakka honum fyrir að fá þá lausa. Skýrðu þeir svo frá, að hálfum mánuði áður hefði þeim verið sagt, að nú ætti að senda þá heim, og töldu Rússarn- ir það Adenauer einum að þakka, að þeir yrðu látnir lausir. Eftir þetta var farið hið bezta með þá og þeir kvaddir að lokum með Baldur Ingólfsson segir frá heimkomu þýzkra stribsfanga úr farælahúðum i Rússlandi 1943 í leyfi — dóttirin 5 ára — Heimkoman 1955 — dóttir 17 ára. Aftur heima eftir tíu ár. hornablæstri. Á leiðinni vestur á bóginn var rússneskur herforingi í fylgd með þeim og sá um að þá skorti ekkert. í Moskvu höfðu þeir 4 klukkutíma viðdvöl og máttu nota tímann til þess að skoða borgina, enda var þeim sagt, að nú væru þeir frjálsir borgarar. Allmikið umtal vakti einn hinna fyrrverandi hershöfðingja, von Seydlitz, er hann notaði fyrsta tækifæri, sem gafst, til þess að gefa pólitískar yfirlýsing- ar. Sagði hann, að Adenauer hefði ekki gert annað í Moskvu, en hann sjálfur vildi gera þegar 1943, þ. e. koma því til leiðar, að Þjóðverjar og Rússar settust við samningaborð. „Þó að Rússar hafi dæmt mig til dauða að styrj- aldarlokum og lokað mig inni í fangelsi í fimm ár, oft undir ill- um skilyrðum, er ég jafn sann- færður og áður, að aðeins vin- átta milli Rússlands og Þýzka- lands getur bjargað heimsfriðin- um. Fyrir þessar skoðanir mínar lét Hitler dæma mig til dauða fjarstaddan og varpa fjölskyldu minni í dýfiissu. En ég mun ekki breyta skoðun minni, og fáni Þýzkalands á eftir að verða svartur, rauður og hvítur, eins og sá, sem ég barðist undir í Rússlandi." Seydlitz ásakaði og Vesturveldin fyrir að hafa orðið fyrri til að stofna her í V-Þýzka- landi og þannig neytt rússneska hernámssvæðið til þess að gera hið sama og þannig gert skipt- ingu landsins endanlega. SENDI RÚSSUM ÞAKKARBRÉF Þrátt fyrir meðferðina, sem Seydlitz hafði orðið að þola, lét hann ekki undir höfuð leggjast að skrifa Woroshilov þakkarbréf fyrir allt gott, sem hann hefði notið í Sovétríkjunum. Allir félagar Seydlitz forðuð- ust hann, og alla leið frá Moskvu talaði enginn maður við hann. í Friedlancl ásökuðu sumir félagar hans hann um landráð og kváðu hann bera ábyrgð á því, að hafa lokkað þýzka hermenn í rúss- neska herfangavist með því að telja þá á að gerast liðhlaupar. Sem búast mátti við gerðu blöðin sér mat úr yfirlýsingum Seydlitz, enda ræddi hann við þá til klukkan 3.15 um nóttina, er hjúkrunarkona ein kom og sagðist verða að loka salnum. Mörgum fannst Seydlitz hefði átt að bíða dálítið og átta sig á hlutunum, og auðsjáanlega hef- ur hann komizt á sömu skoðun, því að nokkrum dögum síðar tók hann orð sín aftur og baðst af- sökunar á frumhiaupi sínu. HVER ÞEKKIR. . . . ? HVEIR VEIT UM AFÐRIF. . ..? SUNNUDAGINN hinn 9. október kom fyrsti stóri hópurinn yfir markalínuna hjá Herleshausen, rúmlega 600 manns. Var þar sam- an kominn mikill mannfjöldi til þess að fagna þeirn, og alla leið til Friedlands stóð fólk við veg- inn í hverju þorpi og kastaði blómum og sælgæti og ýmis kon- ar gjöíum inn í bílana, er þeir óku fram hjá. Þegar bilarnir staðnæmdust í Friedland, þustu komumenn út úr þeim og föðm- uðu að sér þá, sem næstir stóðu. Lögreglan reyndi ekki að halda uppi röð og reglu, enda átti smá- munasemi ekki við á þessari stundu, þegar menn, sem haldið hafði verið í fangabúðum í ára- tug eða meira, stigu aftur fótum á frjálsa jörð og skyggndust um eftir konum sínum, foreldrum, börnum eða systkinum. Sá fyrsti, sem fann konu sína þarna í mann þrönginni, var Hamborgarbúinn Max Brinckmann, sem sést her á myndinni ásamt konu sinni. Hún hafði farið til Fviedlands upp á von og óvon, því að maður henn- ar var einn í tölu hinna „horfnu", þ. e. ekkert hafði frétzt af hon- i um síðan stríðinu lauk. Spjaldið, I sem hún heldur á, hafði hún gert til þess að auðvelda leitina eins : og f jölda margir aðrir, því að einmitt heilar þyrpingar af | spjöldum með nöfnum og mynd- um settu svip sinn á torgið I j Friediand. Á spjöldunum stóð ýmist aðeins nafn þess, sem leit- ¦ að var að eða spurningar eins og: j Hver þekkir.... ? Hver veit um afdrif....? Og flestir spjaldber- I arnir voru konur, sem leituðu I manna sinna eða sona. — Gemul hvíthærð kona hélt einu slíku spjaldi fyrir framan sig, til þess | að meira bæri á því. Einn hinna nýkomnu ýtti því til hliðar — og ; tók móður sína í faðminn. Sumar kvennanna sáust taka spjöldin ofan, því að einhver hafði fært þeim fullvissu um, að sá sem leitað var að myndi aldrei koma aftur. En konurnar eru óþreyt- andi, og í hvert sinn, sem von er á nýjum hóp að austan raða þær sér upp með spjöldin. STUND, ÞEGAR TILFINNINGARNAR EINAR RAÐA Fréttaritari einn, sem þarna var staddur, sagði svo frá: „Á mínum langa starfsferli hef ég skrifað niður eftir beztu sam- vizku ræður óg yfirlýsingar og hátíðleg loforð stjórnmálamanna, ég hef skýrt frá sorgum og gleði og ætíð ráðið við tilfinningar 1 mínar. En í morgun, þegar lestin kom utan úr þokunni og ég sá ! karlmennina standa grátandi í dyrum vöruflutningavagnanna, gat eg ekkert sagt. Hvernig ætti ég að lýsa stund, þegar tilfinn- ingarnar einar ráða og orðin megna einskis. Ég get aðeins lýst því, sem ég sá, þegar þjóð fagnar I nær glötuðum sonum sínum, sem deilt hafa með henni frægð og ! niðurlægingu, og reyndi nú að sýna þeim þakklæti sitt fyrir að I bera fyrir þjóðina alla sinn of- mælda skerf." Þegar lokið var tveimur stutt- ; um ávörpum, tók til máls Herzog ofursti af hálfu hinna heim komnu: „Við erum hrærðir af þeim móttökum, sem okkur hafa i verið búnar hér heima. í dag vit- , um við, að það var þess vert að j lifa til þess að vera hér á þessari stundu, þó að ævi okkar hafi oft ! verið bitur. Við hcfum ekki grát- ið í t'u ár, en í dag íyrirverðum við okkur ekki fyrir það. í tíu ár vorum við vcsaelustu synir I þessarar þjóðar, í framtiðinni ' munum við, eins og hingað til, I vera trúustu synir hennar." ÞAÐ var ekki látið við það sitja að fagna hinum heim komnu fyrrverandi striðsföngum með blómum og ræðuhöldum. Mót- taka þeirra var löngum vandlega undirbúin, og ríkið hafði veitt allmikið fé þeim til styrktar. Þannig fékk hver maður þegar \ í stað rúm 300 mörk og svo fatn- 1 að og aðrar nauðsynjar, en seinna | fær hver þeirra 6000 mörk til 1 þess að koma fyrir sig fótun- : um fjárhagslega. Auk þess er ) allt gert til þess að útvega þeim | atvinnu þegar í stað, og ýmis I félög hafa séð þeim fyrir ókeyp- | is dvöl með fjölskyldum sínum | á hressingarhælum. Áður en þeir : fara frá Friedland, er hver mað- ur spurður vandlega um aðra striðsfanga, sem enn kunna að vera eftir í Sovétríkjunum, og eru þær upplýsingar skráðar gaumgæfilega, enda geta þær I verið ómetanlegar við að endur- heimta þá, sem eftir eru. MARGT ER BSESíTT En það er ekki nema fyrsta skrefið í hinum nýja kafla æf- innar, sem nú er stígið, því að á þessum 10 eða 12 árum, sem .

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.