Morgunblaðið - 03.11.1955, Síða 14

f
30
MORGV NBLAÐIB
Fimmtudagur 3. nóv. 1955
Verndun menningar-
verðmœta á stríðstímum
Fimmtlu þjóðir staðfesta alþjóða-
samfpykkt á vegum UNESCO
I
I' LOK 1954 höfðu 50 þjóðir stað-
fest alþjóðasamþykkt, er sam-
in var á vegum Fræðslu-, v'sinda-
og menningarstofnunar S:imein-
uðu þjóðanna (UNESCO), um
vernd menningarverðmæta á
ófriðartímum. Alþjóðasamþj7kkt
þessi var samþykkt þann 14. maí
1954 á alþjóðaráðstefnu, er hald-
in var í Haag og sem lá 'rammi
til undirskriftar þar til °1. des.
s. á. Samþykktin gengur í/ gildi
endanlega er þrír máni '’r eru
liðnir frá því að fimm þjó' ir hafa
staðfest hana.
Lengi hefir verið talir nauð-
syn á alþjóðasamvinnu í bessum
efnum og eyðilegging li;r' rverka
og annarra menningarve’ ðmæta
í sprengiárásum og öðrur.i hern-
aðaraðgerðum í síðustu heims-
styrjöld færðu mönnurr heim
sanninn um hve nau.ðsyn’' gt það
væri að gera ráðstafanir til að
bjarga roenningarverðma 'um frá
glötun, eða skemmdum é tímum
vopnaviðskipta. Þessu til rrekari
sönnunar er bent á, að í E /rópu-
löndum einum voru 5000 ' irkjur
og sögufrægar byggingar annað-
hvort lagðar í rúst eða stór-
skemmdar í síðustu styrjcid. Auk
þé’ss var fjölda listaverka stolið
í styrjöldinni, eða þau voru tekin
herhámi. í vopnahléssam’'.ingun-
um við Þjóðverja var svc kveðið
•áþSð listaverkum pg mer -mgar-
vííðmætum skyldi skilað aftur,
eða endurnýjuð og bætt ef tök
Væru á, en síðan hefir Immið á
daginn, að fjöldi listaverka, er
nazistar fjarlægðu, stórsk/'mmd-
'usi’ í meðförum, eða listmundir
hafa glatast með öllu.
Talsmenn UNESCO benrla á, að
þótt erfitt verði að koma í veg
fyrir skemmdir á listaverkum á
styrjaldartímum, megi gera
margskonar ráðstafanir til að
dr’aga úr eyðileggingu þeirra, ef
ráfí eru í tíma tekin. Aðilar að
álþjóðasambykktinni haf t t. d.
sliöldbundio sig til að ger a eftir-
faóándi ráðstafanir, sen. ekki
hafa þekkst áður á friðar ímum:
NOKKRAR VARÚÐAR-
RÁBSTAFANIR
1) Sprengjuheldar gcvmslur
sknlu byggðar þegar í stað til
varðveislu listmuna, er færa má
úr-stað, svo sem handrii. safn-
gripi, verðmætar bækur o. s. frv.
2j Samþykktaraðilum skal
skylt að setja úpp innan herja
sinna sérstakar deildir er fjalla
um lístaverk, meðferð þeirra og
menningarlega þýðingu. Deildir
þessar skulu skipaðar hinum fær-
ustu mönnum, sem völ er á og
skulu þeir æfðir og kennt með-
ferð listaverka.
3) Reglur skulu brýnd r fyrir
öllum hermönnum, er au' i skiln
ing þeirra, áhuga og virðingu
fyrir listmunum og mer.ningar-
verðmætum.
BLÁI SKJÖLDURINN —
HLUTLEYSISTÁKfí
f alþjóðasamþykktinni er svo
fyrir mælt, að gera skuii nýtt
alþjóðatákn. Er það fáni með blá-
um skildi á hvítum grunni eins-
kpnari listaverka „rauði kross“.
Sögufrægar byggingar, söfn og
minnismerki skulu me> :t með
þéssum fána, ef til ófrið: r dreg-
ur, líkt og rauða kross merkið
hefir verið notað á sji-.krahús,
sjúkravagna og hjúkruoarfólk.
Setja skal upp alþióðaskrásetn-
ingarskrifstofu, þar sem menn-
ingarverðmæti, er óskað er eftir
vernd fyrir á styrjaldartímum,
eru skráð. Komi til borgarastvrj-
skipta, skal þegar draga UNESCO
merka þær með bláa skildinum,
fánan að hún við byggingar, þar
aldar, eða annarra vopnavið-
sem listaverk eru geymd, eða
þannig að merkið sjáist vel úr
flugvélum.
Ríkisstjórnir lofa að nota ekki
slíkar byggingar í hernaðarlegum
tilgangi, nema undir alveg sér-
stökum kringumstæðum og eru
strangar reglur fyrirskipaðar um
hugsanlegar undanþágur. Ekki
skal undir neinum kringumstæð-
um fremja hefndarráðstafanir á
menningarverðmætum, eða bygg
ingum er hafa að geyma lista-
verk.
STRÖNG ÁKVÆPI GEGN
SKEMMÐARVERKUM
Farartæki, sem notuð eru til
að flytja listaverk til öruggari
geymslu skulu einnig merkt bláa
skildinum og skal þeim leyft að
fara hindrunarlaust ferða sinna
og er ekki leyfilegt að gera slík
farartæki upptæk.
Skemmdarverk, hverskonar
herfang, eða þjófnaður á lista-
verkum skulu samningsaðilar
koma í veg fyrir og hegna strang-
lega, ef uppvís verða. Komi það
samt fyrir, að listaverk séu fjar-
lægð skal skila þeim aftur til
eigenda.
Þá eru ákvæði er banna flutn-
inga listaverka land'a á milli á
ófriðartímum og 'bannað er að
taka listaverk upp í hernaðar-
skaðabótagreiðslur.
Sarnningaaðilar hafa skuld-
bundið sig til að sækja hvern
þann mann, er brýtur ákvæði
samþykktarinnar, til ábvrgðar,
hverrar þjóðar sem hann kann að
vera. Skal farið méð slík mál, sem
glæpamál.
BÓKMENNTIR
GUNNAR S. HAFDAL:
Stundir skins og skýja. —
Ljóðmæli. — Prentsmiðjan
Leiftur, Reykjavík 1955.
SVO VILDI til, þegar mér barst
bók Gunnars Hafdals í hendur,
að ég var að enda við að lesa
100 kvæði eftir Stein Steinarr,
Böðvar Steinþórsson:
Vanræktur atviunuvegur

— New York
Frh. af bls. 19
Það er fólk frá öllum þjóð-
löndum, sem á síðustu ára-
tugum hefur flúið bág lífskjör
heima fyrir, eða farið í ævintýra-
leit til þessa auðuga lands. Eftir
að hafa ferðast um landið, kemst
útlendingurinn að raun um það,
að kjarni bandarísku þjóðarinn-
ar er fólkið úti á landsbyggðinni,
afkomendur landnemanna, sem
með atorku og óbugandi þraut-
seigju námu og ræktuðu þetta
auðuga og víðlenda land í krafti
frelsis og réttlætis.
H. J. H.
— Blái krossinrs
Frh. af bls. 23
dýrustu víntegundir eru seldar í
Frakklandi. Ólögleg meðferð
áfengis á sér og stað um allt
suður þar.
HEITA Á KRISTNA MENN
TIL HJÁLPAR
Presturinn frá Kameroun spurði
á Bláa krossþinginu í Khöfn: „Er
það æt.lun Evrópumanna að eyði-
leggja kynþátt Vorn með áfeng-
inu? Vér heitum á kristna menn
oss til hjálpar“. Það var eins
og neyðaróp. Hvað gera kirkjufé-
lögin og franska ríkið, sem ber
ábyrgð á slíku athæfi?
Þingið í Kaupmannahöfn fól
stjórn alþjóða-Bláa krossins að
gera allt, sem í hennar valdi
stæði, til þess að hjálpa Afríku.
Gert er ráð fyrir að 25. alþjóða-
þingið gegn áfengisbölinu, er hald
ið verður í Istanbul í septem-
bermánuði 1956, muni leita allra
bragða með heiðarlegu móti til
að klekkja á öllum þeim ófögn-
uði og þeirri makt myrkranna,
sem fyigir hvarvetna sölu og
veitingum áfengra drykkja.
Krossinn er eina ráðið gegn
áfengisdjöflinum. Fyrir honum
einum missir hann mátt. ,
B. T.
eitt hundrað stunur þjáðs og
þreytts manns, sem ráfar um
götur borgarinnar, slitinn úr
tengslum við moldina og gró-
andann. Þetta er lífvana maður
án trúar og tilgangs, enda hefur
ekkert tilgang. Ekkert er í raun
og veru til, og sá, sem er svo
ömurlega staddur, biður fyrir-
gefningar á sjálfum sér, að hann
skuli þó látast vera til. í ömur-
leik tómleikans kennir hann í
brjósti um sjáiían sig og grætur,
að vísu í listilegum ljóðum. Eitt
hundrað tár skuggaveru, sem
hefur ekki andlit. Ég var farinn
að gráta með þessum glúpa
steini, sem minnti helzt á stein
Steins sáluga Bollasonar.
Þá kom Gunnar til sögunnar.
Um hann verður naumast sagt
með sanni, að hann sé klökkur
né biðji fyrirgefningar á sér.
Hann tekur ekki einu sinni ofan
hattinn, má ekki vera að því,
svo mikill er þróttur hans og
ákafi til lífs og sálar. Hann
trúir á lífið og lifir lífinu af
öllum kröftum, sístarfandi, er á
fótum fyrir allar aldir og gáir til
veðurs, sinnir skepnum sínum á
vetrum og heyjum á sumrum,
vekur börn sín, svo að þau geti
komizt út í góðviðrið til leiks
eða starfs, ræktar jörðina, bygg-
ir upp fallin hús og má þó vera
að því að dást að fegurð fjall-
anna og dýrð himinsins, og yrkja
um allt, sem fyrir augu ber eða
brýzt um í sálu hans, heimilið,
búsmalann, veðrið, landið, þjóð-
ina, mannlífið. Hann bregður á!
gamanmál í góðra vina hópi,
skammar óvini sína, sendir kunn- t
ingjunum ljóðkveðjur á merkis-
dögum og yrkir saknaðarstaf eft- ,
ir látna vini. Hann hefur mörgum
kynnzt og margt reynt, verið inn-
heimtumaður á Akureyri og gild- ]
ur bóndi uppi í Hörgárdal og
fengizt þó við sitt hvað fleira og
yrkir um þetta allt saman. Hann
leitar ekki langt yfir skammt að
yrkisefnum né heldur bragarhátt
um eða bragreglum. Hann er
einn þeirra ágætu manna, sem
auðga líf sitt með iðkun ljóða-
gerðar og lætur aðra njóta þess
með sér við ýmis góð tækifæri í
samfylgd og á mannamótum. —
Slíkt er ágætt, enda eru íþrótta-
menn Ijóðlistarinnar vel þegnir
í vinahópi. Tækifæriskvæði og
stökur eru yndisauki í mann-
fagnaði og smellnar vísur fljúga
um byggðina og krydda hvers-
dagslífið. Hitt er víst, að ljóða-
bók verður að hafa talsvert sér
til ágætis til að vekja þjóðar- 1
athygli og skipa höfundinum á
skáldabekk hinna útvöldu. Þar
sitja aðeins fáir. Hinir eru fleiri
sem eru kallaðir, yrkja og gleðj-
ast yfir gjöfum ljóðdísarinnar,
krydda líf sitt og annarra með
fallegum Ijóðum. Gunnar S. Haf-
dal yrkir vel. Hann er orðfrjór
og bregður oft upp skýrum mynd
um, og hann hefur óbrigðult
brageyra. Hann yrkir aldrei til-
efnislaust, eða til þess eins að
Frh. á bls. 31
GREIN með þessu heiti „Van-
ræktur atvinnuvegur“ ritaði ég í
eitt af dagblöðum Reykjavíkur
fyrir tæpum þremur árum.
Höfuð tilgangur þeirrar blaða-
greinar þá var tillaga er ég ásamt
Ingixnundi Gestssyni fulltrúa
Hreyfils og Guðrúnu Hjartar-
dóttur fulltrúa Félags starfsfólks
í veitingahúsum, bárum fram og
fengum samþykkta á 23. þingi
Alþýðusambands íslands 1952 um
ferðamannamál.
í þessari tillögu okkar þrí-
menninganna var ' bent á með
rökum, nauðsyn þess að hafist
verði handa um nauðsynlegar at-
huganir og undirbúning til að
gera ísland að ferðamannalandi,
og þá um leið að gera þann at-
vinnuveg, sem koma erlendra
ferðamnnna til landsins skapar, á
skömmum tíma að þriðja stærsta
gjaldeyrisatvinnuvegi þjóðarinn-
ar, sjávarútvegur og landþúnað-
ur yrðu stærri.
í fyrrgreindri blaðagrein minni
og öðrum er síðar birtust um
þetta sama mál, hefur verið bent
á margt sem til greina kemur og
athuga verður og síðar að fram-
kvæma.
Þar er bent á nauðsyn þess að
stofna ferðamálaráð er ákveði
hvar byggja skuli veitingastað og
hvar gististað um gjörvallt land-
ið með það fyrir augum að slíkir
staðir verði sem bezt fyrir kom-
ið, ekki of þéttstaðsettir sumstað-
ar og aftur of dreyfðir annars-
staðar.
Einnig var gert ráð fyrir að
þetta sama ráð ætti að samþykkja
teikningar þegar byggðir væru
heimavistaskólar í sveitum, með
það fyrir augum að hægt sé með
litlum tilkostnaði að breyta þeim
húsakynnum í gististað á sumrin.
Ætti í þessu tilfelli að hafa
fyrirkomulagið í Noregi til fyr-
irmyndar.
Ástæðan til þess að ég fer nú
að rita um þessar fyrri blaða-
greinar mínar um ferðamanna-
mál, er fyrst og fremst vegna
þess að Gunnar Thoroddsen,
Magnús Jónsson, Sigurður
Bjarnason og Jóhann Hafstein
hafa flutt á Alþingi frv. til laga
um landkynningu og ferðamanna
mál, og gefur þetta frv. kærkom-
ið tilefni til að rita að nýju um
þetta mikla mál.
Frv. þetta gerir ráð fyrir að
stofnað verði ferðamálaráð, og
ræði ég 1. og 2. gr. frv. síðar í
þessari blaðagrein.
Frv. gerir ráð fyrir að hlut-
verk ferðamálaráðs sé að hafa
umsjón og eftirlit með öllu því
er lýtur að ferðamálum í land-
inu og skal það vera hlutverk
þess að bæta ástand þessara mála
í hvívetna.
Skal ferðamálaráð gera áætl-
anir og tillögur um skipun gisti-
húsmála í landinu og hafa eftir-
lit með hverskonar starfsemi í
landinu varðandi móttöku er-
lendra ferðamanna, eftirlit með
hreinlæti og þessháttar í gisti og
veitingastöðum. Einnig hefur
ferðamálaráð eftii'lit með bif-
reiðakosti og bifreiðaakstri sem
ætlaður er til aksturs erlendu
ferðafólki.
Ferðamálaráð tekur við rekstri
Ferðaskrifstofu ríkisins samkv.
frv., og ræður sér framkvæmda-
stjóra með samþykki ráðherra, og
skal vera frjálst að uppfylltum
vissum skilyrðum að stofna ferða
skrifstofur.
Einnig er gert ráð fyrir í frv.
að stofnaður verði ferðamála-
sjóður sem veitir lán til bygginga
og endurbóta á gisti og veitinga-
stöðum, greiða kostnað við land-
kynningu o. fl. og skal ríkissjóð-
ur leggja fram 500 þúsund kr.
árlega.
Frv. þetta er spor í rétta átt,
og ber að fagna því, en þó verð-
ur aá gera ýmsar breytingar á
því, svo það komi að fullu gagni
fyrir þjóðfélagið.
í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir
að ferðamálaráð sé skipað 7
mönnum og skal Alþingi kjósa
2 menn, en Samband veitinga og
gistihúseigenda, Eimskipafélag
íslands h. f. og Félag sérleyfis-
hafa skipa hvert 1 mann í ráðið,
og auk þess Fiugfélag íslands og
Loftleiðir sameiginlega 1 mann,
og einnig skuli Ferðamálafélag
Reykjavíkur og Ferðafélag ís-
lands tilnefna sameiginlega 1
mann í ráðið, og í 2 gr. frv. er
gert ráð fyrir að komi þessir
síðastnefndu aðilar sér ekki sam-
an um tilneíningu, skulu þau
gera tillögu til ráðherra, en ráð-
herra síðan velji annan hvorn er
hlotið hefur tilnefningu.
Þessi háttur með skipun ferða-
mannaráðs gefur ekki bjartar
vonir um heppilega lausn þess-
ara mála.
Verður að telja að ráðherra sé
settur í flestum tilfellum í vanda
með að þurfa að velja milli þess-
ara ágætu íéiagsaðila.
Ég tel alia þessa aðila, 7 tals-
ins það jafn réttháa í þessu efni
að ekki megi þar gera upp á milli
og að einnig ætti að bæta þar við
tveimur aðilum ef ekki þremur,
sem einnig eiga hér hagsmuna að
gæta í þessu máli, og hafa sumir
þeirra lagt fram gagnlegar til-
lögur til uppbyggingar þessum
málum, og á ég þar við Sikpa-
útgerð ríkisins og Samband mat-
reiðslu- og framreiðslumanna.
Skipaútgerð ríkisins hefur á
hendi strandíerðir kringum land-
ið, og innan Sambands matreiðslu
og framreiðslumanna eru allar
launastéttir veitinga- og gistihúsa
og hefur Samband matreiðslu- og
framreiðslumanna látið þessi mál
mikið til sín taka, og sent yfir-
völdum landsins ályktanir þar
um, m. a. gerði aðalfundur Sam-
bands matreiðslu- og framreiðslu
manna 1954 svipaða ályktun um
ferðamannamál og 23. þing Al-
þýðusambandsins gerði 1952.
Einnig væri athugandi að sam-
tök sérleyfisatvinnubifreiðastj óra
ætti fulltrúa í ferðamálaráði.
Þessi hugmynd mín um skipun
ferðamálaráðs hefur þann ókost
að ferðamálaráð verður of fjöl-
mennt. Væri því athugandi að
hafa annan hátt á um skipun
ferðamálaráðs og kemur mér þá
til hugar fyrirkomulag sem ekki
er óþekkt með öllu hér á lands,
og það er að Alþingi kjósi 3
menn i ferðamálanefnd, og hver
hinna 10 fyrgreindra aðila skipi
1 mann í nefndina hvert. Skal
Alþingi kjósa einn sinna manna
sem formann ferðamálanefndar.
Skal ferðamálanefnd halda aðal-
fund árlega eða annað hvert ár,
cg þar kosið 5 manna ferðamála-
ráð og skal formaður ferðamála-
neíndar vera sjálfkjörinn formað
ur ferðamálaráðs, en hinir 4 vera
úr hópi nefndarmanna. Skal
þetta 5 manna ráð hafa á hendi
allar skyldur samkv. frv.
Með þessu fyrirkomulagi vinnst
það tvennt að við val manna I
ferðamannaráð fjalla fulltrúar
allra þeirra aðila er beinan og
óbeinan hátt hafa hagsmuna að
gæta við uppbyggingu og síðar
framkvæmd þessara mála, og rá$
herra verður leystur úr þeirm
vanda að þurfa að velja á milli
manna í vissu ágreiningsatriði ef
skapast myndi.
Vil ég leyfa mér að vænta þesæ
að háttvirt Alþingi athugi þessar
tillögur mínar.
Menn verða að gera sér þa®
ljóst að til þess að mál þessi fá£
þá lausn sem það verðskuldar
og verði þjóðinni happadrjúgt,
verða allir aðilar sem hagsmuna
hafa þar að gæta að hafa jafnais
rétt við framkvæmd þeirra mála,
og allir sérhagsmunir einstakra
aðila verða að víkja fyrir hag og
velferð alþjóðar.
Læt ég svo staðar numið um
ferðamannamál að sinni.
Böðvar Steinþórsson,