Morgunblaðið - 06.01.1956, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 06.01.1956, Blaðsíða 5
Föstudagur 6. janúar 1956 MORGVNBLAÐIÐ 5 Sveinn Guðmundsson ffrá Hvanneyri: Fyrri grein Er hagkvæmt að flytja inn IÞESSARI grein fjallar Sveinn Guðmundsson frá Hvanneyri, bóndi að Miðhúsum í Reykhólasveit, um það hvort arðvæu- legt muni vera, frá hagfræðilegu sjónarmiði, að hefja ræktun holdanauta hér á landi. Greinin er samandregin ur erindum, sem Sveinn flutti um þetta efni á síðastliðnum vetri á fundum búnaðar- félaganna í Borgarfirði. Grein þessi er gagnmerk, ekki euiasta vegna þeirra hagfræðilegu atriða, sem fjalla um holdanautin, iaeldur og fyrir margar merkur upplýsingar, sem hún gefur um íslenzkan landbúnað í heild. Eins og greinarhöfundur segir sjáifur, má ef til vill deila um útreikninga hans. Hitt er annað, að þeir eru vel og greinilega rökstuddir og munu gefa. mörgum bóndanum tilefni til hugleiðinga um búreksturinn. Kr þess því að vænta að margur taki henni fegins hendi. INNFLUTNINGnR N&UT- GRIPA Á 19. ÖLD Eftir landnámsöld er ekki vit- að um innflutning nautgripa fyrr en á 19. öld. Vorið 1816 fram- kvæmir Magnús Stephenser ínn- flutning á nautpeningi, 1 kvígu og 1 nautkálf. Kvígan bar á 3. vetri og komst í 10 merkur en síðan aðeins 12 merKur. Þetta par mun hafa verið af koldakyni Kvígur voru Magnúsi sendar 1819, voru þær alrauðar og hyrndar. Þessir gripir voru fyrst fluttir að Hvítárvöllum, en síðar að Hjálmholti í Flóa, en þar háfa verið nú lengi úrvals góðar kýr, en hvort hægt er að rekja ættir þeirra til hinna erlendu skal ósagt látið. Um svipað leyti voru naut- gripir fluttir inn til Eyjafjarðar og Breiðdals, en engin rannsókn hefur átt sér stað um það hvað þessir gripir hafa skilið eftir, en sennilega hafa þeir breiðst lítið út, vegna þess að samgöngur milli bæja og sveita hafa verið litlar og á nær hverjum bæ mun hafa verið bolakálfur og einnig hitt að lítt hefur verið hugsað iim afurðir nautgripanna. SKOZKU HOLDANAUTIN, SEM FLUTT VORU INN 1933 Sá innflutningur, sem kemur liér mest við sögu og er afdrifa- iríkastur, er innflutningur holda- nautgripa árið 1933 og er ekki úr vegi að rifja svolítið upp sögu jþessa máls. Á Alþingi 1933 kemur fram frumvarp til laga um heimild íyrir ríkisstjórnina til þess að fflytja inn nautgripi af brezku holdakyni. í reglugerS fyrir írumvarpi þessu er komizt meðal annars svo að orði: „Þá verður að sjálfsögðu að leggja áherzlu á það, að hinnar ströngustu varfærni sé gætt um Sieilbrigðisástand þeirra naut- gripa, sem til landsins kunna að verða fluttir og er svo ákveðið í frumvarpi, að um heilbrigðiseftir lit, einanerun oe sóttvarnir gildi eömu ströngu ákvæði í lögum og um innflutning á sauðfé til slátur fjárbóta". Á með því að vera girt fyrir sýkingahættu. Frumvarp þetta gekk greið- lega fram og gengu lögin í gildi 19. júní 1933. Fimmtán dögum eftir að lögin tóku gildi voru komnir til lands- ins 5 nautgripir frá Skotlandi. Um þetta skrifar Búnaðarfélag fslands 11. júlí 1933: iAF ÞREMUR KYNJUM „Félagið leyfir sér hér með að tjá hinu háa ráðuneyti, að komn- ir eru til landsins nautgripir þeir frá Skotlandi, er ráðuneytið fól félaginu að kaupa þaðan. Það er 1 Aberdín Angus tarfur, 1 Gallo- way tarfur, 1 Highland tarfur, 1 Shorthorn tarfur og 1 Galloway kvíga. Tarfarnir eru veturgaml- ir, en kvígan tvævetur. Gripirnir komu til landsins 4. júlí, og voru fluttir samdægurs út i Þerney. Dýralæknirinn var fjarverandi vegna framboðsfunda, en fulltrúi hans, Guðmundur Andrésson, var f enginn til þess að skoða naut gripina, áður en þeir voru teknir úr skipinu og íaldi hann þá heil- brigða, en gaf ekkert vottorð um það.... ... A samráði við atvúinumála- ráðherra var Ásgeir Þ Ólafsson, dýralæknir í Borgamesi, fenginn til þess að gera læknisskoðun á karakúl-fénu er kom til Þerneyj- ar 10. júlí 1933 og síðan skoðaði hann tarfana, sem þangað voru komnir áður, en í kvíguna náðist ekki vegna styggðar. Skoðunarvottorð dýralæknis er svohljóðandi: Samkvæmt beiðni búnaðar- málastjóra Metúsalems Stefáns- sonar, hef ég í dag skoðað í Þerney 4 bola, sem nýlega voru fluttir hingað frá Skotiandi. GRIPIRNIR VEIKJAST Gripir þessir eru heilbrígðir og hinir prýðilegustu að útliti. Ég álít mjög nauðsynlegt að enn sé fylgzt með líðan og heilsufari þessara gripa á næstunni, sér- staklega næsta hálfa mánuðinn". Hinn 28. ágúst sama ár ritar Búnaðarfélag íslands samgöngu- málaráðuneytinu tiilögu um dreifingu á nautunum, en til þess kom aldrei að þær yrðu fram- kvæmdar vegna þess að upp kom sjúkdómur í nautunum eða eftir um það bil vikutíma frá því að gripirnir komu í Þerney fóru að koma hrúðraðir hárlausir blettir á Aberdin Angus nautið og fylgdi þeim mikill kláði og breiddist þessi sjúkdómur út á hina bolana, en Galloway parið þoldi sjúk- dóm þennan einna bezt. Dýralæknar telja hringorm 6- þekktan sjúkdóm á búfé hér á landi og þess vegna varð að halda skozku nautgripunum í sóttkví áfram. EINN KÁLFUR LÁTINN LIFA Hinn 10. janúar 1934 var öllum innfluttu nautgripunum lógað, nema kálfi updan Qalloway kvígunni, sem var þá viku gam- all og var hann tekinn strax við fæðingu og fluttur inn í eldhús á Þerney og hefur hann aldrej komið í snertíngu við fjósið eða gripina síðan hann fæddist. Um bolskálfinn undan Gallo- way kvígunni er það að segja, að ómögulegt er að hafa hann í eld- húsinu í Þerney nema 2—3 vik- ur og virðist ekkj annar staður til í Þerney sem tækilegt er að hafa hann í. Voru nú gerðar ráðstafanir á þá leiS að Þerneyjarbóndanuni var leift að hafa kálfinn K\\ vors og slátra honum unv leið og naut- peningi þeim er eftjr var í Þern- ey. — KÁLFURINN SELDUR í LAND Skömmu síðar bárust þeiðnir frá Búnaðarsambandi Suðurlands um að fá kálfínn keyptan og einnig frá Magnúsj ÞorVákssyni, bónda á BHkastöðum, og yar það úr að kálfurinn var seidur að Blikastöðum 13. febrúar 1934. — Magnúsi var skilt að fara eftir settum regium um smíthættu þá er gæti stafað frá kálfinum, en 27. apríl 1934 heimilar ráðuneytið Búnaðarfélagi íslands að leyfa Magnúsi á Blikastöðum að taka kálfinn úr sóttkvi, en samt skuli hann afram vera undir eftirliti dýralækna. Um þennan kálf var raikið rit- eldanauf að og rætt og varð híð mesta hita- mál. Hinn 10. marz 1934 samþykkir Búnaðarsamband Kjalarnesþings svohljóðandi tillögu: „Fundurinn vítir það hversu kæruleysislega hefur verið á haldið með innflutning á hinum skozku nautgripum og felur stjórn Búnaðarsambands Kjalar- nesþings að ganga ríkt eftir því við Búnaðarfélag íslands, að það geri þær ráðstafanir, sem tryggi- legastar eru til þess að afstýra að frekari skaði og óhöpp hljótist af en orðið er". Síðar seldi Magnús Búnaðarfé- lagi Suðurlands Galloway og settar voru reglur um notkun hans, sem voru lítt haldnar. Þessi sami boli var svo seldur að Hvanneyrí og var hann hafð- ur þar um nokkurt skeið. BLENDINGUR TTL UNDAN GALLOWAY- KÁLFINUM Út af þessum bolskálfi, sem hvergi virtist vera rúm fyrir, begar hann fæddist, eru nú til blendingar í Gunnarsholti og Geldingalæk og hafa þeir reynzt þar vel eftir því sem Páll Sveins- son, sandgræðslustjóri, ritar í febrúarhefti „Freys" 1955. Eitt í þeirri grein, sem ég vil benda á og vara við, er þessi málsgrein: ,.Hins vegar hefur reynslan orðið sú í lanefíestum tilfellum, nð mjólkureiginleiki íslenzku kúnna er ríkjandi og til eru hálf- ^Tóðskýr, sem gefa íslenzkum kúm ekkert eftir hvað mjólkur- nvthæð snertir, fitan er yfirleitt hin sama off.við eisum að venj- ast meðal íslenzku kúnna. Hver heilvita maður sér, að ef um innflutninff á holdanautgrip- um yrði að ræða, bá yrði að gæta bess vel að eneir blendinear vrðu settir á, til þess að hægt yrði Hð halda kynjunum sundurgreind um". Gísli Kristiánsson segir meðal annars í formála fyrir þessari ffrein: „í því trausti, að við séum ovðnir bað miklir ræktunarmenn, að við eetum haldið hreinrækt- uðum stofni oe samtímis sé bænd um trúandi til að ala einblend- inea til slátrunar en ekki undan- eldis,------- ÞURFLM A» VERA VEL A VERDI HVAB SNERTIR SÓTTVARNni GRIPANNA Þessa mynd hef ég dregið upp af fyrri innflutningi til þess að við getum haft augun vel opin ef til innflufnings kæmi í.annað sinn á nautgripum á þessari öld. Syo að við getum verið vel á verði hvað snértir sóttvarnir og einangrun gripanna í lengri tíma. Ég hygg að auðveldlega megi tryggja það með stakri gætni, en öðru máli er að gegna með eftir- litið sjálft eftir að farið er að nota holdanaut^til einblendings- ræktunar, og ég efast ekki um að ókomnar kynslóðir myndu vera okkur lítið þakklátar, ef við skil- uðum til þeirra blendingsrusli í stað okkar sérstæða og möguleika mikla kúastofns. En sú hætta er fyrir hendi og þekkja flestir bændur þann veikleika hjá sjálfum sér, að láta hið sér- kennilega lifa og sjá hvað kem- ur út. HINN HAGFRÆBILEGI ATVINNUVEGUR En stærsta spurningin við þetta mál er: Borgar það sig hagfræði- lega að flytja inn holdanaut og nota þau í hreinrækt eða til blendingsræktar, er gróðinn það mikill að það borgi sig að leggja út í áhættusaman innfiutning holdanautgripa. Ég mun leitast við að svara þessari spurningu í stórum drátt- um, en um margt getur verið skoðanamunur, einum sýnist annaS og öðrum hitt. Það holdakyn sem kemur helzt til mála að flytja inn er Gallo- way og er því ekki úr vegi að lýsa því lítillega. GALLOWAY-HOLDANAUTIN Galloway er gamall stofn af ó- þekktum uppruna, en Bretar telja hann innfluttan. Hann var á tímabili mjög út- breiddur í suðvestur Skotlandi, en hefur orðið að þoka að ein- hverju leyti fyrir mjólkurfram- leiðslunni. Galloway er svartur og koll- óttur, hausinn er stuttur, ennið breitt, hálsinn fremur langur. — Skrokkurinn er djúpur en nokk- uð þrengri en á beztu holdastofn- um Breta. Ltið eitt hefur borið á slakka aftan við boga. Húðin er þykk og háralag að því leyti sér- stætt, að bæði eru yfir og undir- hár. Galloway er talinn einhver harðgerðasti stofn Bretlands og þolir vel kulda og vetur. í Skot- landi er hann hafður á útigangi að mestu. Kjötið er ágætt Þeim er ekki hætt við offitnun. Á kjöt- sýningum í Skotlandi hafa þeir náð mjög háum verðlaunum. — Hann er ekki eins bráðþroska og hinir kjötstofnar þeirra.------------ Ég hef valið þá leið við þessa útreikninga að skipta þeim í tvo flokka. Annar flokkurinn er sá. að bændur myndu fá sér holda- naut á nokkrar kýr sínar og ala kálfana upp til slátrunar og hinn flokkurinn, sem hafður yrði i svipuðu formi og stóðrækt sú, sem rekin er í Gunnarsholti, en þar eru tveir kálfar látnir ganga unífir kúnni, en talið yrði sjálf- sagt að hún væri af hreinu Gallo- way kyni. Fyrri flokkinn hef ép kaílað A-flokk en þann síðari B A-FLOKKUR Kostnaðarreikningur fyrir blendingskálf til 6 mán. aldurs Verðkálfs............ 220.0C Nýmjólk -----'.......... 150 kg 2.50 pr. kg .... 375.00 Undanrenna ............ 600 kg 0.32 pr. kg----- 192.00 Kjárnfóður............ 7Q kg 2.50 pr. kg...... 175.00 Fæða, 2.78 hestb. 8265 .. 231.17 Lýft, 1.3 kgð.OO........ 7.80 Vinna, 12 klst. 16.50 .... 198.00 Húsaleiga.............. 90.00 Rentur ................ 16.75 B-FLOKK13R Kostnaður frá 6 mán. til 20,5 mánaða aldurs Beit i 4 mán. á óræktuðu landi, 375 F.E. 0.25 .. 93.75 Taða .................. 17.28 hestb. 82.65 .... 1428.20 Beit i 2J/2 mán. á órækt- uðu landi, 297 F.E. 0.46 136.62 Vinna, 21 klst. 16.50 .... 346-50 Húsaleiga.............. 360.00 Rentur ................ 139.00 reikning fyrir þennan grip og gæti hann litið út eitthvað á þessa leið. Að meðaltali mun fall blend • ingskálfs vera 190 kg, en þó mft gera ráð fyrir að „nautkálfurtnn'* sé þyngri en kvígan og mun-þvl láta nærri að þetta sé meðaltal fyrir kynin á þessum aldri. Húðin er þykk og loðin og myndi hún því vera nokkuíí þung og myndi þyngi hennar sennilega vera frá 17—22 kg, en, gera má ráð fyrir og reikna me3 að hún sé 20 kg að þyngd. Einnig má meta slátur sláturgripsins eitt þvað, þótt oft vilji verða lítið úr því, er ekki úr réttri leið að meta það á 75 kr., en það svarar verðí þriggja- lambsslátra, en ekki ex* ósanngjarnt að það greiði slátur¦- launin og fellur því þessi liður saman. Afurðareikningurinn yi'ði þft þannig: Húð, 20 kg 6.75 (verð .. framleiösluráðs)...... 135.00 190 kg kjöt á 20.00...... pr. kg .............. 3800.00 Samtals kr. 3935.00 Samkvæmt þessum reikningt yrði 75,49 kr. tap að framleiða þennan grip til slátrunar. uoran onars- ir-mmnwg • Fædd 8. mai 1890 Dáin 28. des. 1955 í DAG verður til moldar borini merkiskonan frú Guðrún Einars- dóttir, Öldugötu 4 hér í bæ. Hún andaðist í sjúkrahúsi 28. des. af afleiðingum af áfalli, sem hún fékk síðastliðið vor. Samtals kr. 1505.72 Samtals kr. 2504.7"; Kostnaður alls til 20,5 mán. aldurs kr. 4010.49 AFURÐAREIKNINGUR Þá er næst að búa til afurða- Guðrún giftist 6. ágúst 1919> Ingvari Ágúst Bjarnasyni, skip- stjóra, sem fórst með skipi sínu, togaranurn „Braga" af styrjald- arsökum víð Englandsstrendur 3Q. okt. 1940. En frú Guðrún átt* eftir að verða fyrir þeirri örlaga- reynslu, sem felst í orðtakinuu „ekkimer ein báran stök". Elsti sonur hennar, Bjarni, 18 ára gamall, var kominn á sjóinn og fórst hann með togaranum „Sviða" i des. 1941. „Sviði" fórs* af styrjaldarsökum hér við land. Annar sonur hennar, Þorsteinn^ 20 ára gamall, fórst af slysför- um um borð í togara 1950. Börnin voru sjö — eip dóttir og sex synir, einn sonurinn dó á barnsaldri, en eftir lifa: Frú Elin leikkona, lngólfur, stýrimaðmv Framh. á bls. 12

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.