Morgunblaðið - 21.03.1959, Qupperneq 3

Laugardagur 21. marz 1959
MORGVNBLAÐIÐ
3
Ásgrímssýning verður
í Þjóðminjasafnin u
i
opnuð
dag
Á sýningunni er tæpur helmingur
þeirra futlgerðu listaverka, sem As-
grimur gaf isl. rikinu eftir sinn dag
1 DAG verður opnuð í Listasafni
ríkisins í Þjóðminjasafninu sýn-
ing á hluta þeirra listaverka Ás-
gríms Jónssonar, sem hann gaf
íslenzka ríkinu eftir sinn dag. Á
sýningunni verða 172 oliumál-
verk, vatnslitamyndir og teikn-
ingar, en það er aðeins tæpur
helmingur þeirra fullgerðu
mynda, sem listamaðurinn ánafn-
aði ríkinu. Húsrúm Listasafnsins
leyfði ekki, að hægt væri að koma
fleiri myndum fyrir á sýningunni.
Megnið af myndunum, sem á sýti-
ingunni eru, hafa aldrei verið
sýndar áður.
★
Blaðamönnum gafst í gær kost-
ur á að skoða sýninguna og ræða
við forstöðunefnd sýningarinnar,
Jón Jónsson, bróður Ásgríms, frú
Bjarnveigu Bjarnadóttur og Ragn
ar Jónsson og listmálarana Svav-
ar Guðnason og Jón Þorleifsson.
Birgir Thorlacius, ráðuneytis.
stjóri, sem þarna var staddur fyr-
ir hönd ríkisstjórnarinnar, gerði
nokkra grein fyrir aðdraganda
gýningarinnar og sagði m. a., að
menn hefðu í fyrstunni ekki gert
sér ljóst, hvað hér væri um mikið
safn að ræða.
Hin dýrmæta listaverkagjöf Ás-
gríms hefir verið skrásett og af-
hent ríkinu. Er hér um að ræða
420 fullgerð olíumálverk og vatns
litamyndir auk margra teikninga,
og á þriðja hundrað mynda, sem
listamaðurinn hefir eigi taiið full-
gerðar. Þegar rikið tók við gjöf-
inni var ákveðið að efna til sýn-
ingar á listaverkunum eftir því,
sem húsrúm listasafnsins leyfði,
en eins og áður segir, varð reynsl-
an sú, að aðeins tæpur helmingur
fullgerðu myndanna rúmaðist þar
til sýningar.
★
Árið 1952 skýrði Ásgrimur
Jónsson frá því, að hann hefði
ákveðið að gefa íslenzka ríkinu
allar eigur sínar eftir sinn dag,
þ. á. m. málverk þau, sem hann
kynni að láta eftir sig og húseign
sína við Bergstaðastræti. í erfða-
skrá, setn Ásgrímur gerði er svo
fyrir mælt, að málverkin skuii
varðveitt í húsi hans Bergstaða-
stræti 74, þar til listasafn hefir
verið byggt, þar sem myndunum
sé tryggt svo mikið rúm, að gott
yfirlit sé unnt að fá um þær. í
erfðaskránni er einnig sagt, að
Jón, bróðir Ásgríms og frænkur
hans, frú Bjarnveig og ungfrú
Guðlaug Jónsdóttir skuli annast
afhending eigna hans til ríkisins
og þess óskað, að þau verði höfð
með í ráðum um allt, er varðar
málverk hans, unz listasafnið hef-
ir tekið við þeim. Ásgrímur and-
aðist 5. apríl 1958 og var jarð-
settur að Gaulverjabæ 15. s. m.
Menntamálaráðuneytið fól Jóni,
frú Bjarnveigu og ungfrú Guð-
laugu að' undirbúa sýninguna, en
vegna fjarveru Guðlaugar tók
Ragnar Jónsson sæti -í sýningar-
nefndinni, og er hann formaður
nefndarinnar. Jón Þorleifsson og
Svavar Guðnason hafa valið lisca'
verk þau úr Ásgrímssafni, sem
sýnd eru, og hafa þeir einnig séð
um uppsetningu sýningarinnar.
★
Nokkrar myndir Ásgríms voru
sendar til listasafnsins í Kaup-
mannahöfn til viðgerðar. Efndi
safnið síðan til sýningar á 20—30
myndum Ásgríms, eins og áður
hefur verið skýrt frá.
Fyrr á árum var það venja
Ásgríms Jónssonar að halda sýn-
ingu á verkum sinum um pásk-
ana, og var slíkt talið mikill við-
burður. Þótti því rétt að minnast
þessarar venju hans, þegar rikið
nú í fyrsta sinn sýnir þessa stór-
fenglegu gjöf.
Ásgrímur varð lengi framan af
ævi að selja flestar myndir sínar
til þess að geta lifað og starfað.
★
Þegar til þessarar sýningar var
stofnað, var, eins og áður segir,
sögnum og ævintýrum. Þar má
sjá fyrstu mynd Ásgríms af Nátt-
tröllinu á glugganum, en sú mynd
birtist í lesbók barna og unglinga,
sem gefin var út 1920, en myndin
er máluð árið 1905. í einum hliðar
salnum eru teikningar úr þjóð-
sögum og ævintýrum, en það við-
fangsefni var Ásgrími alla tíð
mjög hugleikið. Og eftir að hann
var orðinn rúmfastur tók þetta
viðfangsefni hug hans allan, er
af honum bráði. Fjórum dögum
fyrir andlát sitt vann hann að
teikningu úr sögunni af Sigurði
Listferill Ásgríms nær yfir
meira en hálfa öld. í safni hans
eru verk frá öllu þessu timabili.
Elzta myndin á sýningunni er mál
uð árið 1899, en yngsta myndin,
sem einnig er á sýningunni, er frá
árinu 1958. Þar er einnig síðasta
myndin, sem Ásgrímur málaði
úti, olíumálverk af Heklu, máluð
17. september 1957, og ekki full-
gerð. Þar er einnig mynd, sem á
þá sögu, að listamaðurinn gerði
af henni frummyndina um alda-
mótin, en viðfangsefnið er Sturlu
hlaup, saga af Kötlugosi. Þetta
viðfangsefni var ríkt í huga Ás-
gríms ,og hin síðustu misseri tók
hann til við þetta verkefni á ný
og dró í þessa mynd síðasta pensil
farið um það leyti sem hann
kvaddi vinnustofu sína fyrir fullt
og allt.
Rétt er að geta þess, að veru-
legur hluti listaverkanna er frá
síðustu tveimur áratugum, þar eð<j>
Ljósmyndari Morgunblaðsins tók þessa mynd af Ásgrími Jóns-
syni um þær mundir, sem listamaðurinn gaf islenzka rikinu
allar eigur sínar eftir sinn dag.
ákveðið að láta sem mest koma
fram af þeim myndum, sem ekki
höfðu verið sýndar áður. Og þess
má geta til leiðbeiningar fyrir
sýningargesti, að myndunum er
þannig komið fy.rir, að margar
hinna eldri eru í fremsta sal og
sumum hliðarsölunum, en yngri
verk í innri sölunum. í innsta
salnum eru ýmsar myndir úr
kóngssyni, en gat ekki lokið við
hana að fullu.
Hús Ásgríms Jónssonar, Berg
staðastræti 74, er eins og hann
skildi við það, nema hvað nokkur
viðgerð hefur farið fram
geymsluherbergjum í kjallara.
Sýningin verður opnuð kl. 2 á
morgun, og mun Gylfi Þ. Gísla-
son, menntamálaráðherra, flytja
ávarp við opnun sýningarinnar.
Mœlingar brátt gerðar í
borholunum ausianfjalls
Borholunni við Hátún lokið eftir helgina
SÍÐASTLIBINN miðvikudag var
hafizt handa um að mæla vatns-
og gufumagn í hinni stærstu af
borholunum fjórum, sem gerð
ar voru austanfjalls á sl. hausti.
STAKSTEINAR
Mynd þessi var tekin í sýningarsal Listasafnsins í gær. Á myndinni eru, talið frá vinstri: Jón Þor-
leifsson, Ragnar Jónsson, Selma Jónsdóttir, forstöðukona Listasafnsins, og Helgi Sæmundsson, for
maður Menntamálaráðs. (Ljósm.: ÓL K. M.)
Hola þessi er í eystri bakka
Varmár, miðja vegu milli Gufu-
dals og Hveragerðis. Er mæling-
ar voru að hefjast, reyndust
mælingatækin þurfa nokkurrar
iagfæringar við, sem taka mun
nokkra daga að framkvæma. —
Mun því niðurstaða af mælingu
holunnar að líkindum ekki
liggja fyrir fyrr en eftir páska,
að því er dr. Gunnar Böðvarsson
verkfræðingur tjáði blaðinu i
gær. Alls voru boraðar fjórar
holur þarna eystra sl. haust, og
munu sams konar mæligar nú
verða gerðar á þeim öllum.
Gunnar Böðvarsson sagði í
gær, að vatns- og gufumagn
holanna virtist ekki hafa breytzt
neitt frá því þær voru boraðar,
en gufumagnið, sem kemur úr
hinni stærstu, er áætlað um 80
lestir á klst.
Blaðið innti Gunnar eftir því,
hvernig borun gengi í holunni,
sem nú er verið að gera við
Hátún hér í bæ. Kvað hann of
snemmt að fullyrða nokkuð um
árangur enn. Þegar hefði verið
borað niður á 400—450 metra
dýpi, og mundi sennilega lokið
við holuna upp úr þessari helgi.
Kvað hann ástand holunnar nú
vera svipað og var á sama stigi
í hinni kraftmiklu holu, sem bor
uð var fyrir nokkru þarna rétt
hjá.
„Orðsending til
vinstri manna“
Þjóðviljinn birtir í gær greis
undir fyrirsögninni: „Orðsending
Framsóknarþingsins til vinstri
manna um land allt: Þið skuluð
sviptir kosningarétti!“
í grein þessari er á það bent,
að tillögur Framsóknarþingsina
í kjördæmamálinu feli það í raun
og veru í sér, að þúsundir vinstri
manna um land allt mundu svipt
ir kosningarétti, ef þær kæmust
í framkvæmd. Síðan kemst Þjóð-
viljinn að orði á þessa Ieið:
„Framsóknarþingið krafðist
þess, að einmenningskjördæmi
skyldu verða aðalregla kjördæma
skipunarinnar, en uppbótasæti
algjörlega lögð niður. Miðað við
núverandi aðstæður segir Fram-'
sókn þannig við alla kjósendur
Alþýðubandalagsins utan Reykja
víkur og Suður-Múlasýslu: Þið
skuluð algjörlega sviptir kosn-
ingarétti, með stjórnarskrárbreyt
ingu skulu tekin af ykkur þau
mannréttindi, sem talin eru
kjarni lýðræðisþjóðfélags. Ef þið
greiðið ykkar eigin flokki at-
kvæði, skal það tryggt með lög-
um að þið getið engan fulltrúa
fengið á þing. Það skal fest í
stjórnarskrá að þúsundir at-
kvæða um land allt falli dauð og
ómerk, nema menn bregðist sann
færingu sinni og kjósi aðra flokka
en þá, sem þe»r aðhyllast í raun
og veru“.
Framsókn
og varnarmálin
, Öllu hugsandi fólki er fyrir
‘longu* orðið það ljóst, hvernig
stóð_ á kollsteypu Framsóknar
manna í varnarmálunum vorið
1956. Þá hlupu þeir yfir á snæri
kommúnista og ákváðu með þeim
að varnarsamningnum skyldi
sagt upp og landið gert varnar-
Iaust..
Ástæður þessarar kollsteypu
Framsóknar voru einkum tvær.
í fyrsta lagi ótti þeirra við Þjóð-
varnarflokkinn, sem hafði unnið
af Framsókn töluvert af atkvæð-
um í kosningunum sumarið 1953.
I öðru lagi þurfti Hermann Jón-
asson að byggja brú yfir til
kommúnista, þar sem hann var
engan veginn viss um að Hræðslu
bandalagið fengi hreinan meiri-
hluta á Alþingi.
Það voru þannig eingöngu
flokkspólitiskir hagsmunir Fram-
sóknar, sem réðu því, að hún rauf
einingu lýðræðisflokkana um ut-
anríkis- og varnarmálin og hljóp
yfir á snæri kommúnista.
Ftramsókn
misnotar útvarpið
Óhætt er að fullyrða, að Fram-
sóknarflokkurinn hafi ekki grætt
á hinni herfilegu misnotkun
flokksins á útvarpinu sl. mið-
vikudagskvöld, þegar Karl Krist-
jánsson var látinn þylja þar
stjórnmálayfirlýsingu Framsókn
arflokksins, er var full af skömm
um og skætingi. Enda þótt rneim
eigi ýmsu að venjast af Fram-
sóknarflokknum, vakti þó þessi
framkoma almenna undrun og
andúð. Sjálfsagt þykir, að álykt-
anir flokka séu lesnar í útvarp.
En forsenda þess er auðvitað, að
þær séu sæmilega siðlega orðað-
ar. Framsóknarmenn notuðu hina
vegar tækifærið til þess að hrúga
inn í stjórnmálayfirlýsingu
flokksins skömmum og illyrðum
um menn og málefni. Var auð-
sætt að þeir höfðu sérstakan á-
huga á að koma slíku góð-
gæti á framfæri í útvarpi.