Morgunblaðið - 08.11.1959, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 08.11.1959, Blaðsíða 10
10 MORGVISRLAÐIÐ Sunnudagur 8. nóv. 1959 ltHÉR eru hin leyndardóms- fullu orö, sem Jesús sagöi í lif- anda lífi við Tómas lœrisvein tinn. Og hann sagði: Hver sem ekki skilur þýðingu þessara orða mun eigi sigra dauðann.' Þannig hefst „Tómasar guð- spjall", sem fannst í Egyptalandi árið 1945. — Getur það verið að sjálfur Tómas, einn af lseri- sveinum Krists, sem oft er kall- aður Tómas efasemdarmaður, hafi skrifað þessi orð. Og það, sem er enn þýðingarmeira, — getur það verið að það séu orð Jesús Krists? Varð- andi fyrri spurninguna, þá eru fræðimenn, sem rannsaka handritin, vantrúaðir. Þeir eru ekki vanir að trúa formáls- laust öllu því, sem fest hef- ur verið á bókfell. Þeir vita það að visu, að kristnir menn, sem uppi voru í Sýrlandi á 2. öld c Kr. voru þeirrar skoðunar, að Tómas hefði haft algera sérstöðu meðal lærisveina Krists, vegna þess að hann hefði meðtekið sér- stakan boðskap meistara síns. Þeir eru líka reiðubúnir að við- urkenna, að „Tómasar guðspjall" hafi verið skrifað í Sýrlandi. Vel getur verið, að ýmis orð Jesús Krists, sem Tómas lærisveinn hans skrifaði hjá sér eða festi í minni hafi gengið manna á milli í Sýrlandi, en hins vegar virðist það ljóst, að hið svokaliaða Tómasar guð- spjall hafi verið skrifað á annarri öld, kringum árið 140 e. Kr., en þá var Tómas postuli látinn. Er því útilokað að Tómas hafi sjálf- ur skrifað það. Hugsið yður, hvílík áhrif það hefði, ef eftirfarandi orð úr nýja guðspjallinu fengju viðurkenn- ingu sem sannsöguleg: „Jesús sagði viö lcerisveina sína: Gerið samanburð og seg- ið, hverjum ég líkist. Símon Pélur svaraði honum: Þú líkist réttlátum engli. • Matteus svaraði: Þú líkist vitrum og skilningsríkum manni. Tómas svaraöi: Meistari. Var- ir minar gcta eigi með nokkru móti sagt, hverju þú líkist. Jesús svaraöi: Ég er eigi meistari þinn, því þú hefur drúkkið og sválað þorsta þin- um við uppsprettu þá, er ég hef spannað. Síðan tók hann Tómas með sér afsíðis og sagði honum þrjú orð. Er Tómas sneri aftur til fé- laga sinna spurðu þeir hann: Hvað sagði Jesús þér? Tómas svaraði þeim: Ef ég segði yður eitt einasta af orðum þeim, er hann sagði við mig, þá mynduð þið taka steinana og kasta þeim á mig og af steinunum myndi spretta eldur og ég myndi brenna." Mattheus lærisveinn leit á Jesús sem vitring, Pétur leit á hann sem engil, himneskan sendi boða. En Tómas, lærisveinn and- lcgs innblásturs, fann í persónu hans dularfullan guðdóm. Hann fann að Kristur var eigi aðeins meistari, heldur fyrst og fremst vinur og jafningi, en slík hug- mynd hefði vakið andúð og reiði hinna lærisveinanna. Þess vegna er heldur eigi hægt að viður- kenna þessa sögu sem sanna. En eru aðrar sögur og ummæli, sem við finnum í hinu nýja guð- spjalli, samtals 114 að tölu, raun- verulega fram mælt af vörum Jesú Krists? Þessu er erfitt að svara endanlega. í 3 ár hafa þau verið rannsókuð, og nú eru menn komnir á þá skoðun að þau séu misjafnJega trúverðug. Menn halda að a. m. k. helmingur þeirra geta verið sönn og örugg eins og orð hinna fjögurra guð- spjalla kirkjunnar. Þó að upp- runi hins nýja guðspjalls fáist eigi staðfestur með sömu óruggu og sögulegu heimildum og hin guðspjöllin, þá má fjera sterk rök fyrir því, að a. m. k. 60 af setningum þess hafi sprottið úr jarðvegi frumkristninnar. Ilinir kristnu Gyðingar Eins og menn vita, á kristin- dómurinn upphaf sitt í Palestínu. Upphaf hans og miðstöð í byrjun kristinna Gyðinga í Jerúsalem. En hinir kristnu menn gátu ekki haldizt við í borginni. Þeir ákváðu að hverfa úr henni, skömmu áður en hún var lögð í eyði árið 70 e. Kr. og hverfa til bæjarins Pella í Trans-Jórdaníu. Eftir árið 135, þegar Jerúsalem varð borg heiðingjanna, var engum hinna kristnu manna leyft að koma til hinnar heilögu borgar. Því héldu þeir áfram að lifa í Sýrlandi næstum því einangraðir frá hinum kirkju- deildunum í Grikklandi og öðrum hlutum Rómaveldis. vægt, þó ekki sé tekið undir þær öfgar, sem koma fram í blöðum um allan heim nú 11 árum eftir fund handritanna, þar sem því er haldið fram, að fundið hafi verið nýtt guðspjall í öllu sambærilegt við hin fjögur. Það er ekki rétt að halda því fram, að búið sé að finna fimmta guðspjallið. Hin 114 ummæli Jesús, sem koma fram í þessu handriti, undir nafni Tómasar, eru ekki guð- spjall í réttri merkingu þess orðs þó ég kalli það hér því nafni innan gæsalappa. Hér er ekki um innan gæsalappa. — Hér er annað mál, hvort hinir sanntrú- uðu leggja nokkurn trúnað á þær. Hér er dæmi um eina af þessum nýju setningum: „Jesús sagði: Verið langferða menn". í fyrstu virðist manni að þessi setning sé lítils virði, en ef við athugum hana betur þá má skilja hana svo. að Jesú hafi viljað leggja áherzlu á það, að líta skyldi á heiminn aðeins sem án- ingarstað, eða eins og brú, er iiggur til heims friðar og sælu. Önnur hinna nýju setninga varpað Krists var hinn upprunalegi söfnuður ] Þetta er í sjálfu sér mjög mikil En kristnin breiddist nú hratt og öruggiega út frá Pales- tínu um Miðjarðarhafslöndin. En í einangrun sinni varðveittu þessir kristnu Gyðingar kristna arfleifð, ýmist í töluðu máli eða skrifuðu. Þeir höfðu ekki, eins og við höfum nú Mattheusar-, Markúsar-, Lúkasar- og Jóhann- esar-guðspjall. Þeir höfðu sitt eigið guðspjall. Þetta guðspjall er nú nær algerlega glatað. En við vitum fyrir víst, að það var skráð á arameisku. „Tómasarguð- spjall" dregur nú fram í dagsins ljós ýmis orð Krists, sem þetta fólk geymdi. Það birtir orð Jesú, eins og þau voru mælt við læri- sveina hans og hinn fyrsta kristna söfnuð í Jerúsalem og það verður að leggja áherzlu á það, að meðlimir þessa fyrsta kirkjusafnaðar voru lifandi á dögum Jesú. Þessi orð voru þýdd úr ara- meisku yfir á grísku, en hin ara- meiska setningaskipun og ýmis einkenni þeirrar tungu komu þó greinilega fram. Þetta þýðir, að það er búið að finna nýjar og þýðingarmiklar heimildir að kenningum Jesú, og þessar heim- ildir sýna, að fylgismenn hans meðal Gyðinga á fyrstu öld skráðu óvefengjanleg orð hans. ekki um að ræða frásögn eins og í guðspjöllunum. — Það er ekki einu sinni rétt, eins og nýlega hefur verið staðhæft, að nokkrar setninganna séu orð fyrir orð hinar sömu eins og í guðspjöllum okkar. Engin hinna 114 setninga er orð- rétt eins og samsvarandi setning- ar í bibliunni og einmitt þetta er mjög þýðingarmikið. Sumir hinna sanntrúuðu munu reka upp stór augu og segja: Hvernig getur það verið að slíkt ósam- ræmi sé í guðsorði? Getur það verið að það sé ekki hægt að treysta því sem stendur í Biblí- unni? í Tómasar-guðspjalli lesa þeir eftirfarandi: „Jesús sagði: Eitt sinn var ríkur maður. Hann hafði gnœgð fjár. Hann sagði: É,g nota fé mitt til þess að uppskera og fylla hlöður mínar af ávöxtum til þess að mig skorti ekkert. Þannig hugsaði hann í hjarta sínu, og sömu nóttina dó hann. Sá sem eyru hefur, hann heyri". Þessi saga birtist í annarri mynd í Lúkasarguðspjalli, 12. kapitula. „Einu sinni var ríkur bóndi. Hann átti land, sem hafði borið mikinn ávöxt; og hann hugsaði með sér og sagði: Hvað á ég nú að gjöraf, því að ég hef ekki rúm, þar sem ég geti látið af- urðir mínar. Og hann sagöi: Þetta skal ég gjöra: rifa niður hlöður mínar og byggja aðrar stœrri og þar vil ég safna öllu korni og auðœvum minum sam- an. Og ég skal segja við sálu mína: Sál mín, þú hefur mikil auðævi, geymd til margra ára; hvíl þig nú et og drekk og ver qlöð. En Guð sagði við hann: Heimskingi á þessari nóttu verður sál þín af þér heimtuð, og hver fœr þá þaö sem þú hef- ur aflað?" Hvað sagði Jesús raunveru- lega? Verið Iangferðamenn Auk þess sem „Tómasar-guð- spjall" birtir þannig sömu sögur og í Biblíunni í breyttri mynd, þá eru í því algerlega nýjar sög- ur og ummæli, sem við hljótum að virða nokkurs, því þar tala aldagamlar raddir. Hitt er svo Höfundur greinarinnar, pró- fessor Gilles Quispel, sést á myndinni þar sem hann er að rannsaka ljósmyndir af handritunum. — Þaff var hann, sem tók fyrst eftir handritunum á safni í Kairó og skyldi þýðingu þeirra. mun þegar finna samhljóm 1 hugum hinna mörgu, sem þekkja af reynslunni hina hræðilegu þjáningu og finnst, að þeir sem þjást, séu sameinaðir Guði. Þeim er gefin ný von um eilífð: „Jesús sagöi: Sœlir eru þeir sem þjást, þeir munu öðlast eilíft líf". Þessi setning gæti virzt ein- föld, en hún er djúpstæð og í samræmi við reynslu kristinna manna. En getur hinn sanntrúaði fest trúnað á það, að Jesú hafi nokkru sinni sagt eins óskiljan- lega setningu eins og þessa: „Jesús sagði: „Sœlt er Ijónið sem etur manninn og Ijónið verður maður og ógœfusamur maðurinn, sem er etinn af Ijón- inu og maðurinn veröur Ijón". Þannig eru miklar andstæður milli einfaldleika sumra setning- anna og margbreytileika og ó- skiljanleika annarra. Hefur það vakið furðu meðal þeirra, sero fyrst hafa tekið tíl að rannsaka þetta guðspjall. Þrátt fyrir það hafa þeir reynt að gæta allrar hlutlægni í rannsókn handrit- anna, eins og lagið er fræðimönn um. En um leið og það er viður- kennt að þessi handrit styrkja heimildir að orðum, sem standa í Nýja testamentinu, þá verður og að taka nokkurt tillit. til þeirra ummæla, sem þar birtast, en standa ekki í sjálfri Biblíunni. Það hefur ætið verið vitað, að til eru ýmis orð Jesús, sem ekki birtast í gúðspjöllunum. Vitan- lega hefur Jesú talað fleira held- ur en það sem guðspjöllin hafa tekið upp, það er hin 4 viður- kenndu guðspjöll Mattheusar, Markúsar, Lúkasar og Jóhannes- ar. Til er allmikið af ummælum hans, sem kölluð hafa verið „agrapha", sem seinni tíma rit- höfundar en guðspjallamennirnir hafa eftir Jesú. Um þau er hægt að lesa í bók M. R. James: „Hið apokrýfiska Nýja testamenti". En þau hafa eigi fengizt viður- kennd, vegna þess hve miklir örðugleikar eru á því að sanna, að þau séu raunveruleg orð Jesú Krists. Hvernig eigum við nú að dæma A þessum stað mefffram veginum milli Kairó og Luxor í hg- yptalandi fundust hin gömlu og merkilegu handrit að „Tóm- asar-guðspjalli" í lok ársins 1945. Undir klettunum stóð áður koptískt klaustur, Nag Hamadi, og fundust handritin í rústum þess. Handritin voru lögð á koptískt safn í Kairó og þar lágu þau í 10 ár án þess að menn skildu þýðingu þeirra.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.