Morgunblaðið - 13.12.1959, Blaðsíða 16

16
MORCVNBLAÐIÐ
Sunnudagur 13. des. 1959
Orðabók
Alexanders JóEiannessonar
EINN af helztu málfræðingum
Englendinga, próf C. L. Wrenn í
Oxford, hefir nýlega birt ritdóm
um orðabók Alexanders Jóhann-
essonar í tímaritinu Archivum
Linguisticum (1959, II. 1, bls. 86
—88). Hafði hann áður ritað um
orðabók þessa í sama rit, er 1.
hefti var komið út, og lýsti þá
markmiði, vinnuaðferðum og
eðli þessa verks (1952), Segir
hann í þessum nýja ritdómi, að
allir hlutaðeigendur samfagni
höf. hjartanlega, er þessu mikla
ritverki er lokið eftir 25 ára erf-
iða vinnu, sem þó hafi oft stöðv-
azt á þessu tímabili. „Er vér lít-
um á þessá orðabók sést, að vel
hafa verið efnd þau loforð, er
gefin voru í 1. hefti“.
Síðan ræðir hann um skipulag
verksins og segir, að eðlilegt sé
að ýmsir fraeðimenn kunni að
vera honum ósammála um skýr-
ingar hans á ýmsum orðum. Rit-
dómarinn kveðst hafa óskað, að
sérstakar orðaskrár um engilsaxn
esk og keltnesk orð, er vitnað er
til í bókinni hefðu fylgt, þar eð
náið samband er milli þessara
mála og íslenzku. Ekki er heldur
vitnað í öll rit, er til greina koma.
En hann minnir á, að höf. byrj-
aði í bessu verki 1930 og er því
ekki hægt að ásaka hann um, að
hann hafi ekki verið notað nýj-
ustu rit, einkum þareð indó-
evrópsk orðabók Pokorny’s er
enn ekki komin öll út. Alvarleg-
asta athugasemdin er spurning-
in, hvort rétt hafi verið af höf-
undi að raða íslenzka efninu eft-
ir indóevrópskum rökum, þó að
bersýnilegt sé, að hjá miklum
endurtekningum hafi verið kom-
izt. Nú verði menn að slá fyrst
upp í orðasafninu aftast í bók-
inni og síðan athuga þá staði, er
þar er vísað til.
„En er þetta er athugað, áætl-
un og aðferð höfundar, verða
menn að viðurkenna, hve vel og
þægilega þetta ómetanlega og
verðmæta ritverk hefir verið
unnið. Innan þeirra takmarka,
sem bersýnilega hafa verið gerð
af ráðnum huga, gera hin djúp-
stæða og yfirgripsmikla þekking,
hinar vönduðu og stuttu skýring-
ar og stundum orðatengsl, er
koma flatt upp á mann, þessa
bók skemmtilega til afnota, þrátt
fyrir óþægindin. Þótt stúdent,
sem leitar að skýringu á orðinu
heiti og finni það undir indó-
evrópsku rótinni qei — með
merkingunni „Bencnnurig", sem
er þó einnig heiti á sækonungi,
er hann ríkulega launaður með
því að finna, að flest heiti (nál.
2000) eru skýrð í þessu riti.
Bókin er vitanlega ætluð þeim,
er leita að etýmologíum, þó að
oft séu tekin efni úr kulturges-
chichte, ef þau eru mikilvæg
fyrir upprunaskýringar. Ég get
að síðustu lokið máli mínu í nafni
allra dómbærra fræðimanna með
því að fagna útkomu þessa rits,
sem um langan aldur mun verða
fullgilt og ómissandi verk sinn-
ar tegundar og votta virðingu
mína hinum gamalreynda ís-
lenzka málfræðingi vegna hins
rrijög erfiða verks, er svo fallega
he'ir verið til lykta leitt“.
A*
♦ +
BRIDCE
♦ *
Það kemur oft fyrir, eins og
allir kannast við, að nauðsyn-
legt er fyrir varnarspilara að
breyta um áætlanir í miðju spili,
einkum þegar augljóst er að
sagnhafi hefur séð við þeim. —
Eftirfarandi spil er gott dæmi
um slíkt. Sagnir gengu þannig:
Norður
1 spaði
3 grönd
Austur
pass
pass
Suður Vestur
1 grand pass
pass pass
A
Á
D G
K 7
A
V
6 5
9 4 2
♦ D 10 8 6 2V
* 10 9 7
A
V
♦
+
A
V
♦ 94
* A G 3
A
N V
A ♦
S *
9 7 4
D G 3
A 7 5
8 6 5 2
10 3
K 8 2
10 8 6 5
K G 3
K D 4
Vestur lét út tigul 6. Austur
drap með kóngi og Suður gaf.
Austur lét út tigulgosa, sem
Suður gaf einnig. Vestur sá að
tigulliturinn myndi ekki koma
honum að notum, þótt hann yrði
frír, því hann á enga innkomu
Eini möguleikinn til að setja
spilið niður væri því að reyna
nýjan lit, en spurningin var að-
eins hvaða lit. Eftir sögnunum
að dæma þá á Suður veik spil,
sennilega ekki spaðakóng, en
gæti átt hjartadrottningu eða
laufadrottningu. Hann ákvað að
reyna laufalitinn, drap því tigul
gosann með drottningu og lét út
laufa 10. Nú er sama hvað Suður
gerir, útilokað er að vinna spilið.
A.—-V. fá alltaf fimm slagi. 2 á
tigul, 2 á lauf og einn á spaða.
Segja má að Vestur hafi verið
heppinn að velja laufið, en á hitt
má þó benda, að laufaliturinn er
veikasti liturinn í borði og Vest-
urá 10 — 9 — 7 í laufi. Einnig
má benda á, að Austur þarf að
eiga til viðbótar við spaðakóng
og laUfakóng, D — G, 10 í hjarta,
ef hjartaútspil á að setja spilið
niður ,svo meiri líkindi voru fyr-
ir að laufa-gegnumspil væri gott
fyrir Austur.
Skákkeppni
TAFLMENN á Akranesi og í
Bifröst í Borgarfirði háðu hina
árlegu skákkeppni sín á milli á
sunnudaginn var. Keppendur
voru ýmist úr 1., 2. eða 3. flokki.
Leikar fóru þannig að Akurnes-
ingar unnu með 10:4.
Mikil þátttaka er í haustmótl
Taflfélags Akraness, er nú stend
ur yfir. Formaður félagsins er
Gunnlaugur Sigurbjörnsson.
Nýlokið er keppni um Friðriks
bikarinn (Friðrik Ólafsson skák-
meistari gaf hann), sem f.B.A.
stendur fyrir. Keppendur voru
8. Efstir voru Guðni Þórðarson
með 7 vinninga, Þórður Þórðar-
son með 5 vinninga og Guðjón
Finnbogason með 4 vinninga.
— Oddur.
Elín M. Árnadóttir
Minning
Á MORGUN, mánudag, fer fram
frá Hafnarfjarðarkirkju útför
Elínar M. Árnadóttur, húsfreyju
að Húsafelli í Hafnarfirði.
Hún andaðist að heimili sínu
mánudagsmorguninn 7. þ. m. eftir
þunga og erfiða sjúkdómslegu.
Elín M. Árnadóttir fæddist á
Sauðárkróki 2. maí 1901, foreldr
ar hennar voru hin þjóðkunnu
og vinsælu sæmdarhjón, Líney
Sigurjónsdóttir frá Laxamýri,
systir Jóhanns skálds, og Árni
Björnsson síðar prófastur í Hafn-
arfirði.
Ung að árum fluttist Elín með
foreldrum sínum að Görðum á
Álftanesi og ólst þar upp til
fullorðinsára. Hún lauk námi frá
Flensborgarskóla í Hafnarfirði
og fór nokkru síðar til framhalds
náms í Danmörku. Hún var kenn
ari við barnaskólann á Garða-
holti í Garðahreppi um nokkra
ára skeið og síðar handavinnu-
kennari við barnaskólann í Hafn
arfirði.
Kennslustörf voru Elínu hug-
ljúf og kær því að hún var að
upplagi barngóð og hafði unun
að umgangast og gleðjast með
börnum. Hún þótti með ágætum
góður kennari, elskuð og virt
af hinum ungu nemendum.
Hugur Elínar' var einnig hneigð
ur til hjúkrunarstarfa. Á ferm-
ingarskeiði fór hún um nágrenni
Garða og veitti sjúkum og fá-
tækum aðstoð í veikindum og
erfíðleikum.
Þann 18. nóvember 1926 giftist
Elín eftirlifandi manni sínum
Friðfinni V. Stefánssyni múrara-
meistara í Hafnarfirði. Þau reistu
bú að Húsafelli í Hafnarfirði
nokkru síðar og hafa átt þar fag-
urt og friðsamt heimili í fjöl-
mörg ár.
Þau Elín og Friðfinnur eignuð-
ust sex börn, sem öll eru á lífi,
Árni skrifstofustjóri, Kristinn
Rúnar múrari, Sigurður Jóel
skrifstofumaður, kvæntur Sig-
ríði Einarsdóttur, Helga Sigur-
laug kennari í Barnaskóla Hafn-
arfjarðar, Sólveig verzlunarmær
og Líney nemandi í Flensborg.
Heimili þeirra hjóna að Húsa-
felli hefir verið til fyrirmyndar
og andrúmsloft allt innan veggja
þrungið ilmi fegurðar í hugsun
og umgengni við börnin og gesti
er að garði hafa borið.
Elín átti sinn mikla og góða
þátt í að setja þann svip á heimil-
ið. Hún var góð móðir og ástrík
eiginkona, sem bjó börnum sin-
um og förunaut heimili, sem
byggt var upp í guðstrú, alúð,
stakri nærgætni og umhyggju á
öllum sviðum í briðjung aldar.
Elín ávann sér utan heimilis
óskipta vináttu og virðingu allra
þeirra, er kynni höfðu al henni.
Munu þeir allir á éinu máli, að
fágætt var fyrir að hítta ía s-
lausari, sannari ig einlægari
konu. Svo vönduð var hún að
virðingu sinni að aldrei mun
henni hafa komið til hugar að
segja ósatt orð.
Elín var mjög trúhneigð og
svo djúpa og sterka trúarsann-
færingu átti hún á frelsara sín-
um, að ekkert afl í þessum heimi
gat beygt þá sannfæringu og á
móti sjálfum dauðanum gekk
hún jafn örugg og æðrulaus og
hún hafði gengið að sinum dag-
legu störfum.
Á kveðjustund falla tár á
hvarma þegar húsfreyjan að Húsa
felli er ekki lengur heima. En
andi hennar, hugljúfar og fagr-
ar endurminningar munu fylgja
ástvinum og hugga þá á sorgar-
stundum.
Eg votta eiginmanni, börnum
og öðrum ástvinum einlæga og
djúpa hluttekningu og samuð.
Adolf Björnsson.
IVIenn og mínningar
50 æviágrip og frás^grsaþættir
eftir Valtý Stefánsson
Þessi ágæta bók hefur efni að flytja við allra hæfi svo f jölhrevtt
er hún, enda segir hún frá fólki úr flestum byggðum landsins
og bregður upp myndum af ýmsum eftirminnilegustu atburð-
um í sögu þjóðarinnar um aldarskeið.
Sagt er frá forvígismönnum í sjálfstæðisbaráttunni, lífi hmð-
skáldanna, sjóferðum íslenzkra farinanna víða um heim, irá-
sagnir af sægörpum og aflakóngum, æviágrip kunnra lækna,
merkra fræðimanna og stórhuga skörunga á sviði atvinnumál-
anna.
Menn og minningar er sjálfkjörin jólabók í ár
J
i
Bókfellsutgáfan