Morgunblaðið - 22.05.1960, Blaðsíða 12

MORCVNBLAÐIÐ
Sunnudagur 22. maí 1960

TTtg.: H.í Arvakur Reykjavik
JITamkvæmdastjóri: Sigfús Jónsson.
Ritstjórar: Valtýr Stefánsson (ábm.)
Sigurður Bjarnason frá Vigur
Matthías Johannessen.
Eyjólfur Konráð Jónsson.
Lesbók: Arni Óla, sími 33045.
Auglýsingar: Arni Garðar Kristinsson.
Ritstjórn: Aðalstræti 6.
Auglýsingar og afgreiðsla: Aðalstræti 6. Sími 22480.
Askriftargjald kr. 45.00 á mánuði innanlands.
í lausasölu kr. 3.00 eintakið.
MEIRA SVINDL!
ITNEYKSLISMÁL Olíufé-
lagsins hf., dótturfélags
SÍS, verður stöðugt umfangs-
meira og fjölþættara. Nú hef-
ur það verið upplýst að for-
stöðumaður félagsins hefur
tekið fé af hinum margum-
rædda leynireikningi þess
í Bandaríkjunum og sent
það yfir til Sviss. Ennfremur
hefur fé af leynireikningi
Olíufélagsins verið notað í
kauphallarbraski í New York
á árunum 1954—1956.
Fjölþætt afbrot
Brask og afbrot þessa dótt-
urfyrirtækis Sambands ís-
lenzkra samvinnufélaga er
víðtækara og stórfelldara en
nokkurt fyrirtæki hefur
nokkru sinni orðið bert að hér
á landi.
Allt hefur þetta háttalag
þessa stórfyrirtækis vakið
almenna furðu og fordæm-
ingu meðal almennings á Is-
landi.
Pólitísk ofsókn!
En þrátt fyrir það, hversu
stórbrotið og umfangsmikið j
•hneykslis- og afbrotamál,
Olíufélagsins er, verður sú
staðreynd ekki sniðgengin að
forystumenn Sambands is-
lenzkra samvinnufélaga hafa
ekki hikað við að verja það
og reyna að draga fjöður yfir
misfellurnar. Einn af for-
stjórum SÍS lýsti því t. d. yfir
á aðalfundi Sambandsins, að
hér væri um pólitíska ofsókn
að ræða og allt væri mjög
orðum aukið sem sagt væri
um afbrot Olíufélagsins og
forráðamanna þess. Jafnvel
Tíminn, aðalmálgagn Fram-
sóknarflokksins, telur sér
sæmandi að þegja um fregnir
af hinum stórfeldu afbrotum
og svindli fyrirtækisins.
Svo halda Framsóknar-
menn því fram að þeir og
flokkur þeirra hafi jafnan
staðið trúan vörð um heið-
arlega viðskiptahætti og
opinbert siðferði!!! Annað
eins öfugmæli hefur víst
aldrei heyrzt.
BREIÐAFJARÐAR-
EYJAR
r YRIR nokkrum dögum
* skýrði einn af fréttaritur-
um blaðsins frá því, að aðeins
8 af Breiðafjarðareyjupa
væru nú í byggð. Jafnframt
skýrði hann frá því á sl. 18
árum hefðu 17 eyjar á
Breiðafirði farið í eyði. Horf-
ur væru enn á því að nokkrar
af þeim eyjum, sem nú eru í
byggð, kynnu að leggjast í
eyði á næstunni.
Afurðagóðar jarðir
Ymsum kann að finnast að
slíkar fregnír skipti ekki
miklu máli. Eyjarnar við
strendur landsins séu flestar
svo afskekktar og illa fallnar
til búskapar, að engin ástæða
sé til þess að harma, þótt fólk
gefist upp á búskap þar og
flytjist til annarra staða. En
ef nánar er að gætt, kemur
það þó í ljós, að mjög æski-
legt er að Breiðafjarðareyjar
og margar aðrar eyjar við
strendur íslands haldist í
byggð. í fjölmörgum þessum
eyjum eru mikil hlunnindi.
Þar er dúntekja, fuglatekja
og víða seiveiði. En bæði
dúnn og selskinn eru nú og
hafa jafnan verið mjög verð-
mæt vára, sem oft hefur tölu-
vert verið flutt út af. Eyja-
bændur hafa síðustu árin
fengið 12—1400 kr. fyrir kg.
af dún og 7—800 kr. fyrir
kópsskinnið. Eyjar, þar sem
er t. d. 100 punda æðarvarp
eða þar sem 100 hópar fást
á vori, eru þannig geysiaf-
urðagóðar jarðir.
En hvernig stendur á því
að búskapur leggst niður a
slíkum hlunnindajörðum?
Þjóðfélagslegt tjón
Ástæða þess er einfaldlega
sú að eyjajarðir og aðrar
hlunnindajarðir eru mjög
fólksfrekar. Það þarf einnig
sérstaka kunnáttu til þess að
hirða varp og stunda selveið-
ar með góðum árangri. Með-
an þjóðin bjó svo að segja öll
í sveitum, þóttu eyjajarðirn-
ar kostamestu jarðir landsins
og voru eftirsóttari en flest-
ar aðrar. Nú er þetta að snú-
ast við. Mannafli fæst ekki til
þess að nytja hlunnindi eyja-
jarðanna. Þess vegna fara
þær hver á fætur annarri í
eyði. Sumsstaðar grotnar'
varpið niður vegna óhirðu og
ágangs vargfugls og selurinn
er heldur ekki nytjaður. |
Af þessu er tvímælalaust
þjóðfélagslegt tjón. *
UTAN.UR HEIMI
Frystur tiskur vinnur á
ÁRANGURSLEYSI Genfarráð-
stefnunnar orsakar það að vanda
mál brezka fiskiðnaðarins eru
óleyst. En á meðan atökin við
ísland eru forsíðuefni blaðanna,
eru aðrir atburðir að ske heima
fyrir í fiskimálum, sem ekki eru
þýðingarminni.
í næsta mánuði mun verða gerð
víkingainnrás í Bretland, sem
haft getur jafn mikla þýðingu
fyrir iðnaðinn og okkur fiskætur
eins og forsíðufréttin um togar-
ann Northern Foam. Einhvern-
tíma í júní mun Findus, Norður-
landafélagið, sem framleiðir
fryst matvæli, opna fyrsta brezka
frystihús sitt í Grimsby, í lykt-
arfæri við fiskmarkaðinn
sem er tákn okkar hefðbundna
máta í meðferð fisks.
• MINNKANDI NEYZLA
Hækkandi 'útgerðarkostnaður
og óstöðugleiki þorsksins hafa
valdið útgerðinni erfiðleikum, og
sala á nýjum fiski hefur dregizt
saman vegna byltingar neytend-
anna. Fisklandanir hafa farið
minnkandi. Eftir því sem fisk-
veiðiþjóðunum hefur fjölgað á
Islandsmiðum, hefur þorskinum
farið fækkandi. Vegna minnk-
andi landana, og vegna þess að
þeim fer fjölgandi sem geta
veitt sér það að kaupa aðrar
matvælategundir, sem þeim líkar
betur, hefur fiskneyzla í Bret-
landi lækkað úr 212 grömmum á
mann á viku árið 1952 í 161
gramm árið 1958. En á sama tíma
og heildarfisksalan hefur dregizt
saman, hefur sala á frystum fiski
stóraukizt, úr 3,2% heildaraflans
árið 1952 í 11,3% 1958 og áætlað
14% í ár.
• ÝMSAR TILRAUNIR
Togari, sem veiðir á fjarlægum
miðum, er um þrjár vikur í veiði
ferð og elzti aflinn er því rúm-
lega hálfsmánaðar gamall, hversu
vel sem það gengur að koma hon
um úr skipi í fiskbúð. Ýmsar til-
raunir hafa verið gerðar til að
Grein þessi, sem er lauslega
þýdd og nokkuð stytt, birt-
ist í brezka blaðinu The
Observer 15. maí sl.
sem fiskurinn verður flakaður
og frystur á miðunum.
• CARL ROSS
Þessi tæknilega þróun er ekki
það eina sem er að breyta fisk-
veiðunum. Þar kemur einnig Carl
Ross tii skjalanna. Meir en helm-
ingur hinna 580 togara Bretlands
er í eigu átta fyrirtækja. Stærst
Carl Ross
þeirra eru Associated Fisheries
og Ross hringurinn, sem hvort
um sig á um sextíu togara.
Carl Ross erfði fiskverzlun föð-
ur síns og keypti sinn fyrsta tog-
ara árið 1934, en er nú mesti at-
hafnamaður brezka fiskiðnaðar-
ins.
Hann hefur keypt togara og
togarafélög. Hann á flutnmgabif-
reiðir og verkstæði. Hann á fisk-
búðir. Hann er meðeigandi Sal-
vesens skipstjóra í Fairtry skip-
unum. Nú er hann að reyna að
komast yfir Coohrane skipasmíða
stöðina í Selby (þar sem nýsköp-
unartogarinn Ingólfur Arnar-
son og sjö systurskip hans ís-
ienzk voru smíðuð).
Bæði Associated Fisheries og
Ross hringurinn frysta fisk,
Associated undir vörumerkinu
Eskimo, en Ross undir eigin nafni
nema skelfisk, sem seldur er
undir vörumerki félagsins Young,
sem Ross keypti nýlega.
• UNILEVER
En Eskimo hefur ekki náð
nema 5% af heildarsölu á fryst-
um fiski og Ross aðeins 4%.
Megnið af frysta fisknum kemur
frá Bird’s Eye, einu af dóttur-
félögum Unilever auðhringsins,
sem selur 70% heildarmagnsins.
Velta Bird’s Eye hefur aukizt úr
einni milljón sterlingspunla árið
1948 í 36 milljónir punda.
Unilever er einnig mesti fersk-
fisksali Bretlands gegnum annað
dótturfélag, Macfisheries. Uni-
lever á enga togara í Bretlandi,
en hinsvegar stóran flota í Þýzka
landi, sem gerður er út af enn
einu dótturfélaginu, Nord See.
Findus er þegar í öðru sæti,
næst á eftir Bird’s Eye, í sölu á
frystum fiski í Bretlandi, þótt
frystihús þeirra í Grimsby hafi
enn ekki tekið til starfa, og eru
menn sammála um að fiskur
þeirra sé alveg sérstakur að gæð-
um. Findus var áður súkkulaði-
framleiðandi, en breytti yfir í
hraðfrystingu árið 1941, þeg^r
erfitt var að fá sykur til súkku-
laðigerðar.
Frystur fiskur er enn aðeins
lítill hluti heildarfiskneyzlun-
ar. En salan fer vaxandi á
sama tíma og sala á nýjum
fiski dregst saman. Margir
fiskkaupmenn segja að hrað-
frystur steiktur fiskur spari
tíma en kosti of mikið. En
þeir gleyma því að milljónir
heimila, þar sem frúin vinn-
ur úti, hafa nú meira af pening
um en minni tíma.
•iú’úitóáoév
Á uppboði í Grimsby.

Hvað stóð í orðsendingu
Breta til Norðmanna?
reyna að bæta úr þessu. Togara-
eigendur gerðu, með aðstoð rík-
isstjórnarinnar, út togarann Nort-
hern Wave, þar sem átti að heil-
frysta aflann um borð. Tæknilega
gekk þessi tilraun vel, en fjár-
hagslega lofaði hún ekki góðu.
Hvalveiðifélagið Salvesen hefur
ásamt Ross hríngnum gert út
verksmiðjuskip til að frysta fisk
á hafi úti, og Harry Pratt, skipa-
miðlari frá London, hefur fest
kaup á tveim gömlum flugvéla-
móðurskipum brezka flotans, sem
breyta á í verksmiðjuskip þar
NORSKA blaðið Aftenposten
upplýsir það á mánudaginn, að
brezha ríkisstjórnin hafi fyrir
nokkru afhent norsku stjórninni
orðsendingu í tilefni þess að sjó-
réttarráðstefnan i Genf mis-
heppnaðist. Orðsending þessi var
afhent, vegna þess að almennt
var vitað að Norðmenn hefðu í
hyggju útfærslu. Afhending fór
fram nokkru áður en Halvard
Lange gaf yfirlýsingu sína í Stór
þinginu. Ekki er vitað nánar,
hvað fólst i orðsendingunni, en
vafalaust hafa Bretar lýst sig
mótfallna fyrirhuguðum aðgerð-
um Norðmanna.
Framh. á bls. 14