Morgunblaðið - 26.07.1969, Side 11

MORiGUNBiLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 26. JÚLÍ 1666
11
^ ^ ^ 4ík
4k ák 4k 4k 4k £k dk

sem stjórnuðu því, væri trú-
andi fyrir togara. Seint á ár-
inu 19.39 keypti svo Ólaf-
ur Ófeigsson, skipstjóri togar-
ann Hafstein. Um hann var
stofnað hlutafélagið Marz og
voru flestir hinir sömu þar að-
ilar að og stofnað höfðu Júpí-
ter og Venus að Ólafi viðbætt-
um og fleiri. Þegar litið er til
baka, verður það og að viður-
kennast, að upphaf þessa alls
var Hellyers-útgerðarfélagið
og til þess á Júpíterfélagið ræt-
ur sínar að rekja öðrum þræði.
Góð aflaár.
Togarar ganga
kaupum og sölum
— Komu ekki góð aflaár, sem
eru þér sérstaklega minnisstæð?
— Árið 1927 var gífurlegur
afli. Þá komu Svörtuloftamið-
in fram á sjónarsviðið, en
þeirra hafði aðeins orðið vart
1926. Næstu ár voru ákaflega
mikil aflaár. Á miðju sumri
1935 var Bjarni Ingimarsson 1.
stýrimaður hjá mér á Júpíter
og var hann það næstu 5 ár
Imperialist og hinn stórmerki
framkvæmdamaður Einar Þor-
gilsson lét smíða togarann
Garðar o.fl. voru þá með tog-
araútgerð, sem að verulegu
leyti kom í stað hirniia Hellyers
togaranina, en útgerð þeirra það
ain var silitrótt orðin.
— Þegar þú kemur í land
1940 gerðist þú famkvæmdar-
stjóri Júpíters h.f. og Marz
h.f.?
— Já, og árið 1945 verða
þáttaskil. Skattalöggjöfin hafði
hirt megnið af stríðsgróða
allra hlutafélaga, þar til Ný-
byggingarsjóður var stofnaður
til endurnýjunar togaraflotan-
um með sérstakri löggjöf. En
þetta var gert allt of seint.
Sem dæmi um skattpíninguna
skal þess getið, að árið 1944
var hagnaður h.f. Júpíters
1.224.000.00 krónur, en skattar
1.496.000.00 krónur eða
275.000 krónur umfnam tekj-
ur. Árið 1945 voru keyptir upp
hlutir þeirra Þórarins Olgeirs-
sonar og Joe Little og þar með
var fyrirtækið orðið alíslenzkt.
Allt það fé, sem félagið átti eft
ir fór í að festa kaup á ný-
eða þar til ég fór i land. Þá
tók hann við skipinu 1940. Síð-
an er saga hans alkunn og
hann frægur aflamaður.
—Á þessum árum koma bæj
arútgerðir eitthvað við sögu?
— Árið 1930 byrjaði Bæjar-
útgerð Hafnarfjarðar með tog-
arann Mai, sem tekinn var af
íslandsfélaginu í Reykjavík og
færður til Hafnarfjarðar. fs-
landsfélagið byrjaði með kaup
um á togaranum gamla Marz
1907 undir stjórn Eldeyjar-
Hjalta. Félagið hafði þegar
þarna var komið sögu starfað
með miklum sóma í 23 ár. Var
það nú gert gjaldþrota. Eftir
eitt til tvö ár bauðst Bæjarút-
gerð Hafnarfjarðar togarinn
Júní. Hann hafði þá verið
í eigu Reykvíkinga og var smíð
aður fyrir þá 1919. En þegar
Hauksfélagið varð gjaldþrota,
var togarinn seldur til Fær-
eyja. Síðan lenti hann til
Frakklands. Til þess að sýna,
hve megna ótrú ég hafði þá á
bæjarútgerð, vil ég skýra frá
eftirfarandi atviki:
Neitaði að flytja
mennina
Loftur Bjarnason, fram-
kvæmdastjóri sagði við mig:
„Þeir Ásgeir Stefánisson, for-
stjóri Bæjarútgerðar Hafnar-
fjarðar og Gísli Jónsson (síð-
ar alþingisforseti), vilja kom-
ast með þér til Englands sem
farþegar til þess að kaupa tog-
arann Júní fyrir bæjarútgerð-
ina“. Þá sagði ég: „Enda þótt
þeir séu kunningjar mínir og
ágætir menn, vil ég ekki flytja
þá þessara erinda.“ Ég hafði
þá þegar megna ótrú á bæjar-
útgerð og áleit að togairar
væru ekki hennar meðfæri —
svo mikið þekkti ég til togara-
útgerðar þá.
Vitaskuld var það mikið at-
vinnutap, þegar Hellyer fór
frá Hafnarfirði, en Júpitersfé-
lagið kom að fullu í stað
sköpunartogurunum Neptúnusi
og síðar Úranusi.
Skattalöggjöf stríðsáranna
var svo brjáluð, að þrátt fyr-
ir stríðsárin áttum við aðeins
til í sjóði sem svaraði tveimur
þriðju hkutuim aif vearði eitras tog
ara — eða sem svaraði tveim-
ur milljónum króna. Þrátt fyrir
þetta hefur okkur tekizt að
greiða upp þessi skip, enda
þótt Bæjarútgerð Reykjavíkur
hafi á sama tíma tapað nærri
60 milljónum á þremur skip-
um sínum sem keypt voru á
sarna tima og sama verði, sbr.
reikniingar Reykjavífcurborgar.
Gunnari Thoroddsen, þáver-
andi borgarstjóra leizt ekki
meira en svo á Bæjarútgerð-
ina, þegar hér var komið. Þess
vegna ráðstafaði hann Úranusi
til okkar, en upphaflega var
ráð fyrir gert að BÚR hlyti
hann. Þar losaði Gunnar
Reykjavikurborg við tæplega
20 milljón króna tap miðað við
ef BÚR hefði gert hann út.
Afskipti ríkisvaldsins
— Hvað um endurnýjun tog
araflotans?
— Nú er mikið talað um
endurnýjun togaraflotans, en
það er eins og einkafyrirtæk-
in megi aldrei éiga frumkvæð-
ið að neinu. Allt verður að fara
um hendur hins opinbera. Við
áttum á símuim tíma samn-
ing við skipasmíðastöðina, sem
smíðaði Neptúnus og Marz, en
fengum þá ekki innflutnings-
leyfi, þegar til kom. Svo þeg-
ar ríkisstjórnin ákvað smíði 5
togara í Þýzkalandi, sóttum við
um 2 togara. Svar er ókomið
að 10 árum liðnum. Togurum
þessum var úthlutað til ýmissa
aðila og höfðu sumir hverjir
aldrei nálægt togaraútgerð
komið.
Árið 1954—’56 byggðum við
eitt af afkastamestu frystihús-
unum á fslandi. Þar sem leyfi
hins opinbera fékkst ekki, urð
um við að byggja það sem
skreiðargeymslu. Leyfi fékkst
svo þremur mánuðum eftir að
frystihúsið tók til starfa. Á
sama tíma var fyrir tilstyrk
hins opinbera reist álíka frysti
'hús á Seyðisfirði.
Löggjafinn hefur frá byrjun
togaraútgerðar dundað við að
hlaða álögum á hana. Flest ár-
in, sem eitthvað hefur aflazt,
hefur skatturinn tekið bróður
partinn. Hafi eitthvað verið eft
ir, kemur svo stóreignarskatt-
urinn og hirðir það sem eftir
er. í þessu efni langar mig til
þess að kalla til vitnis hinn
mæta endurskoðanda Svavar
Pálsson, en hann sagði í grein
í Frjálsri verzlun 1. hefti 1958:
„Reykjavíkurbær rekur
mikla togaraútgerð. Það gerir
Tryggvi Ófeigsson einnig. Við
samanburð á þessum fyrirtækj
um, þar sem annað er rekið
sem opinbert fyrirtæki en hitt
serri einkafyrirtæki, má fá góð
an samanburð á rekstrarform-
unum. Eins og áður er sagt er
öll atvinnustarfsemi þessara
fyrirtækja efnislega hin sama.
Skiptin eru gerð út á veiðar á
sama hátt. Bæði fyrirtækin
veita mikla atvinnu sjómönn-
um og verkafólki í landi. Afl-
inn er seldur úr landi fyrir
jafnmikið verð og gjaldeyrir,
sem þannig er aflað, er jafn-
verðmætur, hvort fyrirtækið
sem aflar hans. Mismunurinn
er hins vegar sá, að togaraút-
gerð Tryggva ófeigssonar
greiddi kr. 430 þús. í útsvör í
bæjarsjóð af rekstri áranna
1955 og 1956, en Bæjarútgerð
Reykjavíkur fékk greiddar kr.
6.733.961.38 úr bæjarsjóði á
sama tíma, sem fór beint til
þess að greiða rekstrartap, en
auk þess vóru fyrirtækinu
efcki reikniaðir vextir af láni
bæjarsjóðs, en þeir nema um
2 milljónum króna. Og nú er
lagður stóreignaskattur að upp
hæð kr. 2.480.174.00 á togara-
útgerð Tryggva Ófeigssonar,
en á Bæjarútgerð Reykjavík-
ur ekki neitt. Þessar tölur tala
sínu máli, en segja þó ekki all-
an sannleika um erfiðleika út-
gerðarfyrirtækj anna."
Togararnir eru nú skyldaðir
með lögum frá Alþingi til að
hafa fjórðungi meiri mann-
skap, en tíðkast meðal annarra
fiskveiðiþjóða. Það er engin
tilviljun, að hvert togarafyrir-
tækið á fætur öðru leggi upp
laupana.
Rekstrargrundvöllur
togaranna
— Hvað um rekstrargrund-
völl togaranna almennt?
— Þegar ég tala um rekstr-
argrundvöll vil ég gera saman
burð á brezkri og þýzkri út-
gerð annars vegar og íslenzkri
hins vegar Bretar og Þjóðverj
ar geta auðvitað óhindrað feng
ið aðgang að ísfiskmörkuðum
sínum án nokkurra gjalda. fs-
lenzku togararnir verða hins
vegar að byrja á því að greiða
6 til 15 prs. toll í þessum
löndum. Ofan á þetta verða
þeir svo að greiða hér heima
8 til 9 prs. útflutningsgiald.
Þannig er þegar í fyrstu um-
ferð tekinn um fjórðungur afl
ans af togurunum íslenzku,
þegar hinir fá allt sitt. Sýnir
þetta dæmi, hvers konar álag
er lagt á togarana okkar. Við
þetta bætist svo. að með nýju
fiskveiðilandhelginni hafa tog-
ararnir raunverulega verið
sviptir nærri ölluim verðmæt-
uistu miðum sínum. Höfðu þeir
litlu betri aðstöðu en útlend-
ingarnir. Hvernig er raunveru
Framhald á bls. 15
Júpíter gamli.

Júpíter nýji.

Marz — eigandi h.f. Marz.
& s ák
A 4
A & 4k
4k 4k
tJranns.