Morgunblaðið - 04.10.1972, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 04.10.1972, Blaðsíða 16
16 MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 4. OKTÓBER 1972 OiSgofaridi Hsf. ÁTV-akutf, Réy'kiiavíli FriaTrtkvwmdasíjÓTi HatraWur Sveinsaon. Wita*fórar Matfiías Jobftnn«8S»n, Ey*óJifur Konráð Jónsaon A9sto5arrít9tjóri Styrmir Gunnarsson. RitS'tjiórfi'artull'trúi Þrorbijöm Guðmtmcteson Fréttastjóri Björn Jóihanns«on. Augíýsingastjöri Árm' Garðar Kristinsson. Rítstjórn og atfgreiðsla Aðaistræti 6, s%ni 10-100. Augiíýsingair Aðatatreeti 6, sími 22-4-80. ÁaícriftargjaW 225,00 kr á 'rmámuði innanlands I IwusasöTu 15,00 Ikr einta'kið. T|anir verða nú eina Norð- " urlandaþjóðin, sem geng- ur í Efnahagsbandalag Evr- ópu. Þjóðaratkvæðagreiðslan í Danmörku sl. mánudag sýndi, að fylgjendur aðildar að Efnahagsbandalaginu eru mun fleiri en gert hafði verið ráð fyrir.. Úrslit atkvæða- greiðslunnar eru því ótvíræð- ur sigur ríkisstjórnarinnar og þeirra flokka, sem barizt hafa fyrir inngöngu í banda- lagið. Fyrirfram hafði verið gert ráð fyrir, að afstaða norsku þjóðarinnar myndi draga úr stuðningi við aðild að Efna- hagsbandalaginu í Dan- mörku. Niðurstöðurnar í dönsku þjóðaratkvæðagreiðsl unni benda á hinn bóginn til þess, að neikvæð afstaða Norðmanna hafi ekki haft veruleg áhrif á úrslitin. Víst er, að Danir áttu mun meira í húfi í þessum efnum en Norðmenn. Helztu mark- aðslönd Dana fyrir landbún- aðarframleiðslu eru einmitt lönd Efnahagsbandalagsins og Bretland, sem gengur í bandalagið nú ásamt Dan- mörku. Þessi markaður hefði lokazt að mestu leyti með mörg ár að komast upp úr þeim efnahagslega öldudal, sem fylgt hefði í kjölfar neit- unar. Andstætt því, sem gerðist í Noregi, voru andstæðingar aðíldar öflugastir í borgun- um, en landsbyggðarfólkið var eindregnara með aðild. Það sýnir einkar vel, að land- búnaðarframleiðslan hefur skipt verulegu máli um af- stöðu dönsku þjóðarinnar. Afsögn Jens Otto Krag hefur á hinn bóginn komið mönnum á Norðurlöndum í opna skjöldu, enda voru úr- slit atkvæðagreiðslunnar sig- ur fyrir stefnu ríkisstjórnar- innar. En þrátt fyrir afsögn Krags mun stjórn jafnaðar- mana sitja áfram við völd. Innganga Dana í Efnahags bandalag Evrópu mun vafa- stækkaða Efnahagsbandalags. Að þessu leyti er aðild Dana mikilvæg fyrir hin Norður- löndin, enda líklegt að hún greiði fyrir auknum sam- skiptum þessara ríkjaheilda. Þannig eru meiri líkur til, að þessi breyttu viðhorf geri hlutverk Dana í norrænni samvinnu mikilvægara en áður hefur verið. Viðbrögð ráðamanna hjá Efnahagsbandalaginu í Brúss el við niðurstöðum þjóðarat- kvæðagreiðslunnar, benda ó- tvírætt til þess, 'Sð sú verði raunin. Þannig hafa þeir lýst yfir því, að innganga Dana muni auðvelda Norð- mönnum að ná fríverzlunar- samningi við Efnahagsbanda- lagið innan ekki langs tíma. En áður hafði verið gert ráð fyrir, að erfitt myndi reynast DANIR TENGJA NORÐURLÖND OG EBE ófyrirsjáanlegum afleiðing- um fyrir danskt efnahagslíf. Ríkisstjórnin taldi t.a.m., að gengisfelling væri óhjákvæmi leg, ef aðild yrði hafnað. Ugg- laust hefði reynzt mjög erfitt að afla nýrra markaða fyrir landbúnaðarvörurnar, og það hefði sennilega tekið Dani laust setja mark sitt á sam- vinnu Norðurlandaþjóðanna á næstu árum. Svo kann vita skuld að fara, að aðildin ein- angri Dani í norrænni sam- vinnu. En á hinn bóginn er á það að líta, að Danmörk verður nú tengiliður Norður- landaþjóðanna við lönd hins fyrir Norðmenn að ná við- unandi fríverzlunarsamning- um við bandalagið. Eftir að Norðmenn höfn- uðu aðild í þjóðaratkvæða- greiðslu fyrir rúmri viku, létu ýmsir stjórnmálamenn á Norðurlöndum í ljós þá skoð- un, að nú myndi á ný mynd- ast grundvöllur til þess að ræða um efnahagssamstarf Norðurlanda. Sérstaklega lagði forsætisráðherra Finn- lands áherzlu á, að tími væri til kominn að efla samstarf þjóðanna á þessu sviði. Aðild Dana að Efnahags- bandalaginu hefur það auð- vitað í för með sér, að þeir verða ekki þátttakendur í slíku samstarfi á næstunni. Hitt er þó engan veginn úti- lokað, að Norðmenn, Svíar og e.t.v. Finnar taki höndum saman í þessum efnum. Við verðum að fylgjast gaum- gæfilega með þeirri þróun, þó að viðskiptahagsmunir okkar hjá þessum þjóðum séu ekki verulegir. Jóhann Hafstein, formaður Sjálfstæðisflokksins, sagði í viðtali við Morgunblaðið, eftir að afstaða Norðmanna var ljós, að hann teldi það ríkjandi skoðun meðal stjórn málamanna á Norðurlöndum, að hvernig sem afstöðu Norð- manna og Dana til Efnahags bandalagsins yrði háttað, yrði það eitt brýnasta verkefnið að styrkja efnahagssamstarf Norðurlandanna. Nú þegar nokkuð ljóst virð ist vera, hvernig tengslum Norðurlandaþjóðanna við Efnahagsbandalagið verður háttað á næstu árum, er ekki ólíklegt, að þessár þjóðir geti komið efnahagssamstarfi sín á milli í fastar skorður. Barizt um f ylgi vietnamskra þorpsbúa HINIR hörðu bardagar sem háðir hafa verið í Vietnam nndanfarna þrjá mánuði hafa dreg-ið huga okkar frá því sem stríðið raiinveriilega stendur um og: hefur alltaf staðið, en þar er baráttan um fylg'i þjóðarinnar og hollustu stórum mikilvægari en hern- aðarleg átök á vígvelli. Upphafs striðsins er að finna þegar hópur mennta- manna, lærðra í Frakk- landi og gagntekinna af kommúnisma, taldi viet- namska bændur á að sam- einast í uppreisn og reka Frakka á brott og koma á fót nútíma riki í Vietnam. En lok þess — Vietnam nwn að lok- um verða friðað, — nást ekki fyrr en bændur haía vísað frá sér sjónarmiðwn Vietcong, og sætt sig við það liferni sem þeir þegar hafa kynnzt undir Saigon-stjórn. Ég heimsótti þorp nokkuð sunnan við Saigon með tvær spurningar í huga: Hvað bjóða Saigon og Vietcong íbú- um sveitaþorpanna? Og hvers konar aogum tóta þorpsbúar þeirra boð? Ekkert þorp er auðkennandi fyrir heildina og bændur opna sig ógjarnan fyrir spurulum Vesturlandabúum, en öllum er það sameiginlegt að þeir veita manni ýmsan lærdóm annan en þann sem fæst af atburð- um á vígvellinum. í fyrsta lagi þá er for- tiðin þorpsbúum jafn mikil- væg og nútíminn. Hér er uim gamalt þorp að ræða á suður- vietnamskan mælikvarða, og á tilveru sína að rekja til þess tíma er keisarinn sam- einaði Vietnam, fyrir rúmumri eitt hundrað árum. Mörg hús- anna hafa helfhilögð þök, í hefðbundnum stH, studd þykkum bjálkum. Forfeðurn- ir liggja undir stórum teg- steini á hrisgriónaakri fjöl- skyldunnar og helgiathafnir framdar í hofi verndaranda þorpsins tryggja góða hrís- grjónauppskeru. Vietminh naut samúðar þorpsbúa i stríðinu gegn Frökkum, þrátt fyrir það að Frakkar réðu því á daginn en eftir að skyggja tók höfðu skæruliðar tögl og hagldir og áhrif Vietcong (þorpsbúar gerðu lítinn greinarmun á þeim og hinum fyrrnefndu) voru sterk, þar til 9. her- deildin bandaríska kom í lok sjötta áratuigarins. í daig er þorpið álitið vera undir áhrif- um stjórnarinnar. Margt af 'því sem kommún- istar buðu féll vel að fortið- inni. Þeir kröfðust meinlæta- lifnaðar, andstætt dygðum þeim sem Cónfucius kenndi og sem haldið var uppi af keisaranum. Vietminh var á móti fjárhættuspilamennsku — (þjóðarsjúkdómurinn), — drykkjuskap og saurlífi, hvers konar. Gamall bóndi minnist þess að undir stjórn Vietminh þorði enginn að spila, jafnvel ekki á daginn, þegar Frakkar réðu þorpinu. Skæruliðar drápu t.d. háttsettan embættismann fyrir að drekka og daðra við kveníól'k, á meðan annar sat i fleiri ár, þó að hann væri skip aður af Frökkum, því hann var hreinlífuir. í dag heldur Vietcong í sönnu meinlætahefð. Embætt- isrnenn Saigon-stjórnar fá hins vegar engin fyrirmæli um að halda sig frá spiluim, víni eða konum, né er þess krafizt af þorpsbúum. Kommúnistar skiptu einnig landi fyrir framan nef- EFTIR MARK FRANKLAND ið á Frökkuim. Þeir neyddu ifnaðar fjölskyldur tid að af- henda landlausum akurskika, þó að þeir leyfðu þeim að inn heimta einhver leigugjöld. Hin nýlegu lög Saigon-stjórn- arinnar um landareign smá- bænda, lögfesta að mestu leyti skiptingu þá, sem kommúnistar gerðu fyrir tuttugu árum síðan. Þegar Vietminh hóf upp- reisnina árið 1945, voru þeir ekki hinir einu sem innræta vildu bændum þjóðernis- kennd. And-franskar trúar- hreyfingar risu upp, sem nú hafa hundruð þúsunda áhang- enda í þorpum Suður-Viet- nams, en það voru ekki þær heldur Vietminh, sem sigr- uðu Frakka. Eftir Genfar-samkomulagið 1954, sem skipti Vietnam í tvo sjálfstæða hluta, sneru marg- ir skæruliðar heim til þorps- ins. En varla var árið liðið, fyrr en Ngo Dinh Diem, for- seti, fyrirskipaði handtöku gamaila Vietminh-liða, sem „cong san"-kommúnista. Vietminh (sem um þetta leyti var að þróast yfir í Viet- eong) leituðu fylgsna. í eina áróðursritanna sem þeir smygluðu til þorpsins, réðust þeir gegn Diem, „sem mann- inum, sem drekkur vatnið, en kærir sig ekki um lindina". Þorpsbúinn, sem sagði mér þetta, skýrði fyrir mér hvern- ig Diem hefði notfært sér sig- urinn sem Vietminh hefði unnið. Diem og arftakar hans í Saigon bættu ekki um með oftrausti sínu á Bandarikja- pnönnum. Þó að þorpsbúar sjái Bandarikjamenn sjaldan nú- orðið, breytir það ekki þeirri sannfæringu þeirra, að það séu þeir en ekki Saigon-stjórn in, sem stjórni Landinu. Þann ig urðu þeir lítið varir við Frakka á sínum tíma, enda stjórnuðu þeir gegnmm viet- namska embættismenn. Það sem merkilegast er í þorpinu, er einnig arfur frá Vietminh-tímanum. Bændurn ir kalia það „drauga-markað- inn". Hér er um venjulegan markað að ræða, utan þess, að hann hefst að miðnætti og lík ur fyrir sólarupprás. Áður var hann hluti af und heimiuim Vietminh, en er enn starfræktur — þrátt fyrir til- raunir Bandaríkjamanna og embættismanna í héraðinu til að koma í veg fyrir það — þar sem hann hefur öðlazt fjárhagslegia þýðingu. Afurð- ir bændanna í nágrenninu fara á Saigon-markað en þang að er um kliukkustundar ferð. Þær eru seldar kaupmönmuim á „drauga markaðnum" og sendar til höfuðborgarinnar til söliu um morguninn. Þannig hefur þorpið orðið hluti af nútima fjármálakerfi, sem, ásamt endurskiptingu jarða, hefur aukið félags- lega velmiegun. Kommúnistar buðu einnig upp á frama. Gakktu í lið með skæruííðum, berztu vel, náðu valdi á marx-leninisma og bóndasonurinn gæti orðið mikilvægur maður. En þau tækifæri sem þorpsbúum gef- ast í dag (aðalilega tilorðin af bandarísku fjármagni) eru ekki síður freistandi en bylt- ingarsinnanna. Gamall maður, sem átt hafði yfir 400 ekrur — sem þykir mjög mikið — gaf góða mynd af aðstæðum. Laglegt hús sem faði.r hans hafði byggt fyrir rúmri öld var í niður- niðslu og lá við hruni og sjálfur hafði hann mikhi meiri áhuga á grafhýsi, sem hann hafði byggt sér ag gam- alli veikbyggðri eiginkonu sinni. Aðspurður hvaða breytingar hann teldi mestar hafa orðið í þorpinu, svaraði hann án þess að hika: „Þeir ríku eru orðnir fátækir og hin ir fátæku ríkir." Það hvarflar að manni að þorpsbúar séu reiðubúnir að fylgja hverjum þeim sem sig- ur bera úr býtum. Stjórnin hefur byggt upp mdkið fylgi, en þorpsbúar eru þó langt frá því að fallast á það sjónarmið að Vietcong séu hættutegir kommúnistar, sem ganga beri af dauðum. Ungir menn úr þorpinu berjast með báðum aðihi'm, þó að nú orðið gangi flestir í lið með stjórnarhernu'm. Ef vopnahlé yrði, yrði heim komu skæruliða fagnað jafnt sem hinna. „Það yrði ekkert hatur, engin hefnd," sagði einn bóndinn mér. Einfeldni eða vizka? Gam- all maður var hinn ánægðasti með ferð Nixons til Peking. Kvað hann forsetann fylgja dæmi heilags manns nokkurs í þorpiniu, kókoshnetumiunks- ins svokallaða, sem eitt sinn hafði fariS á fund Henry Cabot Lodge, þegar hann var sendiherra Bandaríkjanna i Saigon, og fært honum körfu, sem innihélt stóran kött og tylft músa. Ef köttur og mýs geta lifað í vinsemd, því þá ekki Viet namar? Þessi líking er þorps- búum mjög að skapi, en því miður óaðgengileg bæði kommúnistum og Saigon- stjórninnl.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.