Morgunblaðið - 04.10.1972, Blaðsíða 17

Morgunblaðið - 04.10.1972, Blaðsíða 17
MORGUNBLAÐIB, MIÐVIKUDAGUR 4. OKTÓBER 1972 17 Forysfturnainmaskiprti hala orðið í teifchúsuim höfuðibar'g- ariirur»air í haust. Það er kuinm- ara en svo, að imörg orð þurfi að hafa þair um. Sveiinm Eiin- arsson hefuir raú tekið við slarfi Þjóðteifcbússtjóra eJBtir raíu ána sbairf hjá L.R. Af því tidiefmd ræddi blaðamaður Monguinbliaðsins við Þjóðteifc- hússtjóra. — Hver er að þinum dómi gkilgireiiniimg á starfsgrumd- velli og hluitverki þjóð8ieik- húss, Sveimn? — Bkki er ág viss um, að ég kurani að svara þessari spurmiiragu til hlitair. Sérstak- liega þegar þess er gætt, að nú er ríkjandi eiras konar miUibiflsásifcainid. Starfisigruind- völlur hússinis mium giörbreyt ast við nýja löggjöf um þjóð- tedfchús, sem rædd var lítil- lega á þiragi í fyrra og verð- ur vonamdi tekim upp affcur i vetur og afgreidd. Þegar i vœindum er ný l'agiasetmintg, er kararaski út í bláimin að reyraa að koma á umdam at burðuraum. Bg hef huglieitt með sjálfum mér, hver.iu ég myradi svaira, vœri ég spuirð- ur ál'ifcs um þessa löggjöf og heki mig hafa íundið svör við s'umum þeirra spurniiniga. Ég var ekki alls kosibar sátbur við frumivairpið í þeirri mynd, sem það var. Bn það genigu.r m.a. í einta áfct, 'sem ég álit jákvæða. Það geriir ráð fyrir meiri þátbtöku starfsfólksiin,s i stefmiurnótum teikhússiins, bæði hvað siniert ir frumkvæði og ábyrgð. Því fagnia ég. Ég hef s'tarfað við leikhús, sem hefur að vissu lieyti verið rekið á lýðræðis legum girumdveliii. Af því fékk ég margvistega reyraSl'U og mesit góða. Ef velja skal milli eiravaildsifyrirkomu- lagsins og þess að þeir sem verkiin virana, fái allir að leggja orð i belg og koma sér saiman um starfið, kýs ég síð- ari kositimm. Hirvs vegar er það gömul kemnimig, að i teik húsi þurfi ákveðið eiraræði að ríkja. 1 teifcsýraimigu er leik- stjóri til dæmis ábyrgur. Haran er l'iisitrænin mót- amdi sýraintgar sininair. Þagar margar sýrainigar eru og með ólíkum stjórnenduim hljóta að koma fram fjölþætt sjómar- mið í vi'Wniubrögð'um og túlkum um. Um það er flest gott að segja. En við getum ekki leitt h.iá okkur þá staðreymd, að þessd starfsgrein er svo- lítið grimmileg; þó að umindð sé að ákveðrau verki geta teikarar ekki alltaf fenigizt við það, seim þeir kysu helzt. Sl'ikt eir hægt í hópvinmiu — og það form er skemmtilegt, en það leysiir ekki alliam vanda. Og í hópviimmu verð- ur reyndin einmig sú, að þar eru alltaf einhverjir, sem hafa meira frumkvæði en aðr ir. En ég áliít tvímæialaust að það verði til bóta að þeir sem starfa samam í leikhúsi fái að hafa sin áhrif, hver og eimm og velja sér þá sem séu i skufcmium, þegiar listræn stefna er mótuð.. Gömlu lögim um Þjóðleik- húsið voru mótuð af hug- myndum, sem nú eru á und- anihaldi. Nú er reynt að vimnia af meiri samábyrgð en áður. Það er vitaskuld ekki ný hugs'un í sjálfu sér. Við búum við lýöræðislegt þjóð- skipuiag, og það ætti að ná til sem fliegt.ra greima þjóðfé- la.g's'i'nis. Að taka þátt í umræðu samfélagsins... Hvað viðvíkur Mutverki leikhúss — hvort sem um er að ræða þjóðileikhús eða ekki — hlýtur það að vera að taka þátt í þeirri umræöu, sem fraim fer á hverjuim tima í samfélagimu. Varpa fram gpurnimigum, sem skipfca máli og eru ofarlega á baugd fyr- ir samtiðima. Og hailda iafm- framt í heiðri sögulegum hefð um þeirrar forfcíðar, sem hef- ur verið undamtfari þróumar mútimans, — Eru fyriirbugaðar breyt imgar á rekstri og verkefma- vali? — Tæpliega er tímabært að fara nákvæmiega út i það. Eims og ég segi verður þetta varla ljóst, fyrr en nýja lög- gjöfin hefur tekið gildi. I henmi er meðal anmiars gert ráð fyrir að ekki sé eimivörð- umigu iteiikið á aðalisviði leitk- Að taka þátt í umræðu samfélagsins og varpa f ram spurn- ingum, sem máli skipta Blaðamaður Mbl. ræðir við 3\ein Einarsson Þjóðleikhússtjóra. hússims; eirasfcakir hópar geti jafn'vel leikið utanhúsis. Til- rauniasitarfsemi verði meiri en áður og fiieira mætti nefma. Þefcta opniar al'Ht möguleilka, i samræmi við margt, sem er verið að gera erlendis. Þar með er ekki sagt, að við eig- um að eltast við erlendar tízkusifcefniuT í eimu og öWiu. En hræringar umheimsims hljófca að berast til okk- ar. Og við hvorki gefcum mé viljum leiða umheiminin hjá okkur — allira siizt í leikhúsi. Gegraum alla leikli'starsög- una sjáum við, að reynd hafa verið ýmis form, hrinigsiviðið, leikur á auðu sviði og aJ'lt möguliegt. Þar með er ekki sagt að eibt form sé öðru réfct ara, heldur gkal hvert form þjóna siinmi samitið. Nú eigum við ísleindinigar þefcta Þjóð- leikhús og við eiguim að nýta það til góðs. — Meðan Þjóðleikhúsið var i byggimgu voru miklar von- ir við það bundnar, bæði af hálifu leikara og áhorfenda. Það varð eiiras konar óskabarn þjóðariniraar. Hefuir þefcta leiikhús öðlazt þanm sess í hugum almemmiings og þá hylli, sem öll efni virfcust standa til á símum tíma? Þegar leikararndr horfðu fram til þjóðleikhúss var þeim semnilega efst í huga sá mikli aðsitöðumiumiur, sem yrði við tilkomu þess. Hvað aðstöð'U leiikairanma snertir hefur d'raumurinm rætzt. Á því er enigimin vafi. Þá voi-u lieikarar eimnig við- urkenmdir af • sa.mfélagiiniu; þeim var nú gert kleiift að lifa af Hflt sir»nii. f>eir urðu hlut- gjemgir í þjóðféliagiimu. Fyrsifcu árin var áreiðamleg'a mikdð kapp i leikhúsim'U. Þá blómistr uðu margir þeirra leikara, sem gátu nú siranit leikli'Stiirvni eimni samain. En sumt af þessu fóllki hafði unmið tvö- falda vinimu árum samiain og við það óheyrilega álag beð- ið tjón á heilsu sirarai. Og það hlaut að segja til sím. Ég er svo eiminig þeirrar skoðunar, að þeir sem eiga að veita list ræma forystu og þeir, sem vinma heimilisverkin, verði að virana mei.ra saman. Sam- virana er okkur ðllum nauð- syn. Þá verður uppskeran mest og bezt. Ég hef þá fcrú, að það sé um margt heppi- leora að hafa á reksifcrd og st.iórnun hússiims lýðræðis- liegra form, en gömlu lögim gerðu ráð fyrir. íslenzk verk f á meiri hljómgrunn — Hefur Þjóðleikhúsið rækt gkylidur síraair við is- lenzkar leikbókmenmit.ir og hlúð að hemirai, eims og því var ætlað ? — Á þeim árum, sem þjóð- leikhús var að risa dreymdi meran uim að blómaskeið í ís- lenzkri leikritum hæfist þeg- ar það tæki til starfa. Bn það gerist ekki á svo einifcaldan hátt. Kammsiki hefur Þjóðleik- húsið helduir ekki borið gæfu til þess eran að vera grundvöllur þeirrair öldu, sem efnd stóðu til. Marga dreymir enin þetfca blóma- sikeið. Og ég tel það eiitt af hðfuðhlutverki þjóðleik-. húss að eflia af ölluim mætbi íslenzka leikritun. Þau verk, sem eru sprottin úr okk Rætt við Svein Einars- son, í»jóöleik- hússtjóra ar gamfélagi, eigin umhverfi, eigia iðulega meira erimdi til okkar og fá meiri hljóm- gruran hjá áhorfendum em er- lend verk, hve.rsu á-gæt sem þau eru. Stundum gerast ölduhreyfiraga.r i þessu sem öðru. Ég álít til að mynda að mun meiri grógka sé niú i iglenzkri ieikritum en fyrir einum áratug. Siðustu ár hafa að þvi leyti verið mikliu meira gperaraandd en tugurinin þar á umdam. Fleiri höfumdiaT fasit við leikritum en áður og sumir hafa máð hærra en nokkrir síðan þeir Jóhanm Siigurjónisson og Kamb am voru og hétu. Em í raum og veru gkrifuðu þeiir ekki fyrir íslenzkt leikhús. Þeir höfðu erlenda leikhúsmenin- imgu í öðru augamiu að miininsta kosti. Ég sé ekki ágtæðu til aranars en við get- um eignazit mjög frambærileg íslenzk lelkskáld; það er ekki fámerani eða margrraemmi sem úrsldtuim ræður. Við eig- um þegar nokkra góða lei'k- rifcahöfunda og ég bel ákaf- legia brýnit að Þjóðleikhúsið viinni fyrir islenzka höfumdia og með þeim. Ég legg mjög mikla áherzl'u á náma sam- vinmiu höfumdar og leikstjóra. Þamniig hef ég umimið og séð umniið undamfarin ár. Og marg ir mírwr sbarfstfélagair. 0% það hefur ónieiibainilega gefdð góða raun. Ég ll'nt svo á að leikrita höfumdar eigi að vera heima- meran i lieiikhúsi'mu og ek'ki gestkomandi. Hvermig búa eigi befcur í hagimin fyrir is- lenzka höfumda er svo amm- að mál. Það má eflaust gera m,eð ýmsu móti. Það má bil dæmis fasbráða höfunda. Er- lendis hefur þó orðið mis- jafn árairagur af slíku. Himn svokaliaði inm'blásitur kemiur ekki alltaf yfir höfumida, þó svo þeir séu fastráðrair. Ea ýmsar hugmyndir þessu lút- andi koma fram i nýja frum- varpirau. Og við verðuim að flnma ieiðir, sem geta stuðd- að að því að memn geti siit- ið sig frá hversdaigs'legu basli og uraraið að sínium hug- verkum. — Ballettskóli leikhúss- iras hefur verið umdeiilduir. Hvað viltu segja um hamm? — Skóliiran hefur búið við erfiða aðstöðiu. Ég hef i raum og veru hugsað mér, að hér verði alllis ekki rekiran sfflikur skóli iranan vébanda leikhúss ins. En við eygjum mú von- amdi nýjan ríkisleiklist- arskóla. Ballettskóíl'imtn geeti verið iranan haras ramma eða sjálfstæður í tenigslu'm við haran. Þá gæti ver'ið sam- vimraa m'iilli leikhússims og skólams, svo að raememd- ur fengju að koma fram i sýndnigum. Bn umz aðrir kost- ir eru fyrir hemdi rekum við skólann hér i leikhúsiirau. í kjölfar nýrra iaga uim þjóðieikhús hlýtur eimnig að koma reglugerð fyrir leiklist arskólianm. Þvi sjáum við ekki ástæðu til að taka nýja raemenidur imn í ÞjóðHeikhúss skólamn nú. En það fer að verða ótrúlega aðkaliamdi að ieysa þessi mál, svo að við missum ekfci úr eina kyraslóð leikara. Samkeppni áfram - en meiri samvinna — Hvað mieð samkeppmii leikhúsamima tveggja? Stund- um hefur andað köldu miM- um þeirra. Býstu við að þar verði breyting á? — Samkeppni verður auð- vitað eftir sem áður. Hún er sem sMk holl og örvamdi. Bn vomandi verður meiri sam- vinraa. Það er ekki fjarri lagi að hugsa sér að leifcarair verði hreyfanlegri en áður, þar á ég við að þeir flari k'aniraski milli leitohúsanma ár í seran. Slífct gæbi verið gobt fyrir alla aöila. Sama máli gegndi þá eiranig um aðra starfsmenm leilkhússins, svo sem leifcsitjóra og lei.kmynda- teiknara. Kamraski leikhúsdn gætu komið sér meira samiam og forða-zt að leita á sömu mið samitimis. — Hvað vill fólk sjá i leik- húsi, Sveiran? — Hvermig á ég að svara því? Ég sagði áðan að ístenzk verk femgju að öliium jafmaoi meiri hljómgrumm em erlend — af þjóðfélagi þírau ertu kominm og þairagað skallbu aft ur leita. Uragt fólk, sem kem- ur i leikhús leitar eftir þvi að verkið segi því eitthvað, veki það til umhuigsurnair. Það er ekki einíhl'ítt að halda því fram, að ákveðinm hópur sæki gamaniteiki og aminair dramatískairi verk. Ég hygg að hjá okkur komi breiðari hópur áhorferada í leiikhús en víða aranars staða.r. Sbund um firansit mér líka of Mtið gert úr góðum gamam- Framhald á bls. 19

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.