Morgunblaðið - 11.06.1978, Blaðsíða 1

Morgunblaðið - 11.06.1978, Blaðsíða 1
Sunnudagur 11 júní 1978 *YgtmI»Ititoft Bls. 33—64 Mikiö hefur veriö rætt um Dad aö undanförnu hvort kalda stríðið sé að vakna aftur til lífsins og hvort viðræðurnar um nýjan samning um takmörkun kjarnorkuvígbúnaöar séu komnar í hættu vegna aukinnar spennu í sambúð risaveld- anna Þar sem Rússar hafa jafnt og bétt aukíð ásælni sína í Afríku, hert á baráttu sinni gegn andófsmönnum heima fyrir og stóraukið herstyrk sinn í Evrópu. í stefnumótunarræðu í sjóliðs- foringjaskólanum í Annapolis á dögunum gaf Carter forseti Rússum færi á að ganga til samstarfs við Bandaríkjamenn en viðbrögð peirra eiga eftir að koma betur í Ijós. Jafnframt pessu hefur upp á síðkastið mikið verið rætt um ágreining innan bandarísku ríkisstjórnarinnar um pað hvernig skuli bregðast við auknum prýstingi Rússa. Annars vegar er harðlínumaðurinn Zbigniew Brzezinski, ráðunaut- ur Carters forseta í pjóðarörrygismálum, og hins vegar Cyrus Vance utanríkisráöherra sem er hófsamari í skoðunum og fylgir diplómatískri stefnu. (Stefna Brzezinskis hefur verið kölluö „rómantísk" en.Vance „klassísk"). í ræðu sinni í Annapolis gaf Carter í skyn að hann hefði ekki bergmálaö skoðanir Brzezinskis eins og sumir stjórnmálafréttaritarar hafa látið í veðri vaka. En um leið varaði Carter sovézku stjórnina við pví að svo gæti farið að hann tæki sömu afstöðu og Zbigniew Brzezinski ef engin breyting yröi á peirri stefnu sem Rússar fylgdu og hann gæti ekki fellt sig við. Flokksmálgagniö Pravda haföi áöur sakaö Carter um aö vera ekki sjálfum sér samkvæmur í utanríkismál- um og eitra jafnvel andrúms- loftiö í heimsmálunum. Meö þessu átti blaðiö viö umræö- ur þær sem hafa fariö fram um skoöanaágreining Brzezinskis og Vance. Blaöiö lagöi á þaö áherzlu aö Brzezinski væri of mikill harölínumaöur aö dómi Rússa en þeir gætu hins vegar vel sætt sig viö aö semja viö Vance og Wehrnke, aöalfulltrúa Bandaríkjanna í Saltviðræð- unum. Rússum hefur fundist aö Carter eigi að taka af skariö og láta skoöanir sínar óhikað og ótvírætt í Ijós. Líklega var það til þess að kveða niður slíka gagnrýni, sem hefur líka komiö fram í Bandaríkjunum, að Carter hélt ræöuna í Annapolis. HARÐARI AFSTAÐA Þaö lýsti þeirri harönandi afstööu, sem hefur orðið vart í Washington vegna ásælni Rússa og Kúbumanna í Afríku og baráttunnar gegn sovézkum andófsmönnum, að Carter lýsti því yfir í ræöunni aö Bandaríkjamenn mundu ekki láta hættu á uppgjöri út af ágreiningi á óróasvæöum heimsins halda aftur af sér. En jafnframt bauð Carter Rússum upp á samstarf sem gæti komið í stað slíks uppgjörs og nú er spurningin hvernig þeir bregöast við því boði. Rússar hafa auðvitað heyrt þetta áöur og sumir haida því fram að þeir hafi reynt þolrifin í Carter í Afríku og í réttarhöldunum gegn and- ófsmönnunum heima fyrir og komizt aö því að hann hafi látið sitja við orðin tóm. En þaö kemur á óvart aö með samstarfi á Carter við að Rússar taki þátt í tilraunum Breta og Bandaríkjamanna til aö leysa deilurnar í Rhódesíu og Namibíu. í þessu felst viöurkenning Carters á því aö Rússar eigi vissra hags- muna aö gæta í Afríku og njóti vissra áhrifa í álfunni. En Carter hvatti sovézka leið- toga til þess að beita þessum áhrifum á jákvæöan og áþreifanlegan hátt og þetta tilboð hlýtur aö teljast skyn- Er nýtt kalt stríð að skella á samlegt frá hans sjónarmiöi. Umræðurnar um endur- vakningu kalda stríösins hafa orðið til þess að margir telja að dregiö hafi úr líkum á nýjum Salt-samningi. En í ræöunni í Annapolis tók Carter forseti mjög skýrt fram að góðar horfur væru á því aö samkomulag tækist um nýjan samning. Ummæli hans gefa til kynna aö hann sé hlynntur nýjum samningi og því bendir allt til þess aö grundvöllur sé fyrir honum. Ræða Carters viröist bera meö sér að hann hafi tekiö svari Vance í þeim umræðum sem hafa fariö fram í Washington aö undanfömu, en hann hefur augljóslega Carter Brezezömki Brezhnev reynt að fara bil beggja. Brzezinski virðist reiöubúinn að fórna nýjum Salt-samn- ingi til þess aö leggja fast aö Rússum að haga stefnu sinnj meira í samræmi við deten- testefnuna. Vance telur á hinn bóginn mikilvægasta þátt detentestefnunnar vera þann að ná fram Salt-samn- ingi og er þeirra skoöunar aö slíkur samningur kunni að gera Rússa viðráöanlegri á öðrum sviðum. Carter hefur virzt tvístígandi í þessum málum en ekki hefur farið á milli mála að hann vili skjótt samkomulag um nýjan samning. Brzezinski virðist hafa orð- ið þess áskynja að Carter vildi taka upp harðari stefnu gegn Rússum vegna Zaire-málsins þegar það kom upp og hann hefur nánast fundiö Rússum ailt til foráttu síöan. Hann hefur meðal annars staðhæft að þeir hafi brotiö leikreglur detentestefnunnar. Hann var ekki alls fyrir löngu í Kína og síðan hefur hann virzt fylgj- andi því að vesturveldin reyni að tefla Kínverjum fram gegn Rússum. Hann hefur talaö um aö hagsmunir vestrænna ríkja og Kínverja fari saman og hann hefur einnig hvatt til „alþjóölegs andsvars" við innrásinni í Zaire en það jafngildir raunverulega stuöningi við þá hugmynd Frakka að vígbúa Afríkuríki til þess að verja Zaire og ef til vill fleiri lönd í álfunni. VANCE ÞÖGULL Vance hefur yfirleitt óbeit á ágreiningi fyrir opnum tjöld- um og hefur lítið látið í sér heyra en þegar hann hefur eitthvað sagt hefur þaö alltaf virzt ganga í berhögg við það sem Brzezinski hefur látið ummælt. Þegar Vance var spuröur um Zaire-máliö á blaöamannafundi fyrir skömmu sagði hann aö á þaö hefði veriö bent á leiötoga- fundi NATO í Washington að hér væru á ferðinni „mjög flókin vandamál sem ættu sér oft dýpri rætur en í, ágreiningi austurs og vest- urs." Hann kvað það einung- is vera mjög brýnt, að á Parísarfundi Vesturveldanna um Zaire yröi lögð áherzla á uppbyggingu efnahagslífsins í Zaire en ekki stofnun öryggisliös Afríkuríkja. Skoðanir Vance enduróm- uöu skoðanir James Callaghans og fleiri leiötoga á NATO-fundinum en haft er fyrir satt að Carter hafi ekki sagt orð þegar rætt var um Afríku á lokuðum fundi. Callaghan er sennilega vin- veittari Carter forseta en nokkur annar erlendur þjóðarleiðtogi en í ummælum hans í Washington fólst viss gagnrýni á stefnu forsetans eða stefnuleysi. Hann var að því spurður hvort Banda- ríkjamenn hefðu brugðizt of harkalega við íhlutun Rússa og sagði: „Ég er ekki viss um hvort ég heyri skýra rödd frá Washington í þessu máli. Ég Framhald á bls. 35

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.