Morgunblaðið - 29.06.1980, Qupperneq 13

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 29. JÚNÍ1980
45
Heimskautsísinn á norðurhveli
jarðar mun bráðna og yfirborð sjávar
hækkar um fimm til sjö metra...
(SJÁ: Veðrið)
VOLUNDAR
Þessir karl-
ar vissu hvað
klukkan sló!
Þjóðminjasafnið í Bayern heldur
125 ára afmæli sitt hátíðlegt um
þessar mundir með sýningu sem
nefnist Klukkur heimsins.
Sýningargripirnir eru ómetan-
legir í peningum. Meðal þeirra eru
yfir 100 borðklukkur sem sumar
hverjar voru í eigu þýskra keisara
í eina tíð, en var stolið í Þrjátíu
ára stríðinu og komust á flakk um
allan heim. Af þeim 57 sem
fengnar voru að láni eru flestar
utanlands fra.'
Það er þó ekki tilgangur sýn-
ingarinnar að sýna eingöngu dýr-
indis úrverk og leikföng konung-
borinna manna. Hinar listrænu
borðklukkur sem gerðar voru í
Þýskalandi á tímabilinu 1550 til
1650 voru einnig og ekki síður tákn
sinna tíma, þ.e. siðbótartímans;
þær voru meðal hinna elstu stöðu-
tákna og endurspegluðu hugmynd-
ir um samspil og reglu á öllum
hiutum, þegar í þjóðfélaginu sjálfu
ríkti sundrung; þær voru eins og
dæmisaga um mannkynið, ríkið og
veröldina — og þar fyrir utan
einhver mestu tækniafrek sem um
getur, þar til gufuvélin var fundin
upp.
Klukkusmiðirnir sem þessi afrek
unnu voru flestir mótmælendatrú-
ar, og saga þeirra er vel kunn og
varðveitt í skjalasöfnum borga og
iðngilda. Til dæmis má lesa að árið
1611 hafi Fredinand erkihertogi af
Austurríki goldið smáklukku-
smiðnum og borgarstjórasyninum
Georg Fronmiller í Augsburg 25
gyllini til greiðslu á „klukku innan
í skjaldbökuskel."
Af þessari klukkutegund eru enn
til tvö eintök. Skjaldbökuskeljar-
klukkan hreyfist; höfuð skjaldbök-
unnar gengur fram og aftur og á
skelinni sjálfri situr knapi, sem
hreyfir handleggina.
Hins vegar veit enginn hver
Þessi klukka var smiðuð i Suður-
Þýskalandi á 16. öid.
fann upp úrverksklukkuna, sem
fyrst kom fram um 1320 í kirkju-
turnum.
Peter Henlein, sem fæddist árið
1480 bjó til hið fræga Nurnberg-
egg, en það var vasaúr sem seldist
í þúsundatali.
Listrænar klukkur, framleiddar
í Þýskalandi voru vinsælar til
útflutnings allt fram á baroktíma-
bilið.
Hirðin í Vín og fleiri kóngaættir
sendu tyrknesku soldánunum alls
konar klukkur með hreyfifígúrum,
sumar hverjar með austrænum
fyrirmyndum, í þeirri von að
gjafirnar myndu friða þá og fá þá
ofan af fyrirætlunum um að ráðast
á sig.
Jesúítar tóku þessar litlu vélar
með sér til Kína sem nokkurs
konar auglýsingu fyrir hinn
kristna heim. Þeir sem gætu búið
til slíkar gersemar hlytu jú að búa
við betri trúarbrögð, að þeirra
dómi.
Iðnsýningar okkar tíma gegna
að líkindum svipuðu hlutverki.
Sjaldan eða aldrei hefur fegurð og
vélræn nákvæmni sameinast á
eins fullkominn hátt og í þessum
klukkum.
Verkefni þeirra var ekki fyrst og
fremst að segja til um hvað
tímanum liði. Eldri aðferðir eins
og að nota sand, vatn og eld, voru
MATARÆÐI
Ennþá hefur enginn haft fyrir
því að setja á markaðinn skyndimat
fyrir gamalt fólk, þó að slíkur
matur hafi lengi verið á boðstólum
fyrir börn, hunda og ketti.
Þessar upplýsingar komu fram í
máli Böhlaus nokkurs, sem er
prófessor og sérfræðingur í lyf-
lækningum, á þingi aldraðs fólks
sem haldið var í Karlsruhe nú
nýlega. Hann sagði ennfremur, að
með þessu væri öldruðu fólki gróf-
lega mismunað. í katta- og hunda-
mat væru öll þau fjörefni og
eggjahvítuefni sem þessar skepnur
þörfnuðust en hvergi væri fáan-
legur matur þar sem tekið væri
tillit til þarfa gamla fólksins.
Böhlau sagði að í Þýskalandi
væru nú 18 milljónir manna yfir 50
ára aldri en þjóðin öll telur um 60
milljónir. Fyrir aldarfjórðungi lifðu
ellilífeyrisþegar að meðaltali aðeins
í 18 mánuði eftir að þeir fóru á
ellilaun en nú hefur meðalævin
lengst svo mjög, að þeir eiga til
jafnaðar 12 ár framundan eftir að
ellilaunaaldri er náð.
Þetta meðal annars sýndi hvað
þörfin fyrir tómstundastarf aldr-
aðra hefði verið brýn. Margt gamalt
fólk þjáðist auk þess af sjúkdómum
„sem ættu upptök sín á æsku- og
manndómsárum" en hefði ekki
komið að mikilli sök þá. Þeir
Börn, hundar og
kettir - en hvað
um gamla fólkið?
§ 701-
W4M/
'Awt \AM* (f al

vnflttM/y ^
Sr
Er öldruöum „gróflega mismunað”?
sjúkdómar væru helstir æðakölkun,
blóðrásarsjúkdómar og byrjunar-
einkenni krabbameins. Fimmtung-
ur þeirra sem komnir eru yfir 60
ára aldur notar ýmsar mixtúrur og
hressingarlyf. Lyfjafræðingurinn
Reinhardt sagði að 21% aldraðs
fólks notaði þau þegar það kenndi
sér þreytu, 2% til að ráða bót á
allsherjar sleni, 16% til að koma í
veg fyrir að það örmagnaðist, 17%
til að koma í veg fyrir járnskort og
12% til að róa taugarnar.
miklu nákvæmari og þeim var
beitt eftir sem áður, jafnvel fram á
okkar dag, þegar tölvuúr og kjarn-
orkuklukkur eru allsráðandi. og að
sjálfsögðu voru klukkur iðulega
útbúnar í gerfi blómavasa, súlna
eða spegla. Fjölbreytnin í því sem
hægt var að sýna með úrverki var
fyllilega sambærilegt við klukkur
og úr vorra tíma. Til dæmis var ein
styttuklukka frá Nurberg sem ekki
sagði aðeins til um klukkustundir
og mínútur, heldur og dagsetn-
ingu, dýrlingadaga, mánuði,
stjörnumerki og lengd dags og
nætur. Annar meistarasmiður bjó
til eins konar stoppúr. Um 1585
smíðaði mesti klukkusnillingur
allra, Josef Búrgi frá Kassel,
klukku sem aðeins þurfti að
trekkja upp á þriggja mánaða
fresti.
Ein klukka, gerð af óþekktum
meistara, gat jafnvel sagt til um
þá daga þegar himintunglin voru
hagstæð til blóðtöku.
Hámarki náði klukkusmíðin með
hinum flóknu og listrænu plánetu-
klukkum og himnesku hnattlíkön-
um. Þrjátíu ára stríðið batt skjót-
an endi á alla þessa listasmíð.
Vilhjálmur IV landgreifi af
Hessen hafi ævinlega meðferðis
hnattklukku, er var 56 cm. í
þvermál og var smíðuð af Eber-
hard Baldewein í Marburg, til þess
að hann gæti reiknað út lengdar-
og breiddargráður himinstjarn-
anna. KLukka þessi var táknræn;
tannhjólin táknuðu einstaka hluta
alheimsins, en vísarnir sýndu at-
burði og breytingar sem áttu sér
stað í heiminum. í samræmi við
aldarandann var hægt að skipa
öllu í lífinu í röð og reglu ná-
kvæmlega eins og í úrverki. Skepn-
ur og menn voru líka undirorpin
þessu takmörkunum. Smíðaðar
voru sjálfvirkar fígúrur er nefnd-
ust „mannlíki". Salirnar í þeim
gengu fyrir úrverkinu; þetta voru
því fyrstu vélmennin.
Á sumum þessara klukkna var
Jesús látinn verða fyrir svipu á
hverri klukkustund, en aðrar sýna
klukkutímana með því að snúa
kórónu Maríu meyjar eða þegar
Jesúbarnið deplar augunum.
- KARL STANKIEWITZ
Þessi lyf yngja fólk ekki upp en
draga þó úr ellihrörnun og auðveld-
ar því að lifa eðlilegu lífi.
Á þinginu kom einnig fram, að
fólk eldra en 50 ára ætti ekki að
• vinna vaktavinnu nema það væri
vant henni. Þeir sem eru 45 ára eða
eldri standast ekki ungu mönnun-
um snúninginn í vaktavinnunni.
Þetta var að nokkru skýrt með því
að þegar aldurinn færist yfir eiga
margir erfitt með að binda sig við
ákveðnar vinnustundir. Gamalt
fólk skilar góðum afköstum þegar
það fær að ráða tíma sínum nokkuð
sjálft.
Einn ræðumanna á þinginu, sem
fjallaði um elliheimili, sagði að
gamla fólkið ætti að fá að hugsa
sem mest um sig sjálft eftir að það
kæmi á heimilin. Það ætti að leyfa
því að koma með sín eigin húsgögn
því að þau væru orðin hluti af lífi
þeirra og vellíðan.
Á þinginu voru elliheimilin hvött
til að ráða fleiri sálgæslumenn og
segja má að höfuðstefið á þessu
þingi aldraða fólksins hafi verið
það, að hafnað var of mikilli
„umönnun" en gamalt fólk hvatt til
þess að vera starfsamt og leggja
eigið mat á hlutina. Gamalt fólk á
ekki lengur að taka öllu með
þökkum sem að því er rétt. Það á að
krefjast, og hefur til þess fullan
rétt, sómasamlegs aðbúnaðar og
lífsfyllingar á þessum lokaáfanga í
lífi sínu.
Kosninga-
kaffi
Drekkið kosningakaffið á Esju-
bergi með fjölskyldunni.
í dag frá kl. 15—17 bjóðum við
glæsilegt úrval af gómsætum
marsipan- og konditóríkökum og
allskonar tertum á hlaðborði.
Gott kaffi, kakó, smurt brauð. ís
og margt fleira.
Jónas Þórir leikur á orgelið.
Munið barnahornið vinsæla.
Verið velkomin,
riiiB
VERÐIAUNA
VCDDNIl 1. júli—
I\C rr 1 113“ SEPTEMBE
Allir vinningarnir eru frá PFAFF í Borgartúni.
BRAUN hárbursta- ok blásarasott. PASSAP spólurokkur ok hesputré.
Glæsileg verðlaun
Þessa glæsilegu hluti getur handprjónafólk
nú unnið sér, með því að skila inn mismunandi fjölda af
handprjónuðum flíkum.
Á þennan hátt vill Hllda h.f. verðiauna góð og mikil afköst
handprjónafóiks þess, sem skiptir við fyrirtækið.
Allar upplýsingar um keppnisreglur eru gefnar
á skrifstofunni Hildu h.f.
OPIÐ ÞRIÐJUD. MIÐVIKUD. OG FIMMTUD.
FRÁ KL. 10-12 og 12.30-15.