Morgunblaðið - 25.04.1981, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 25.04.1981, Blaðsíða 14
14 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 25. APRÍL 1981 Loftur Sólveigar Menntaskólinn í Kópavogi: LOFTUR. Ilöfundur: Oddur Björnsson. Sóngtcxtar: Kristján Árnason. Tónlist: Gunnstcinn ólafsson og félagar Jassbandsins. Ljós: Lárus Bjornsson. Lcikstjóri: Sólveig Halldórs- dóttir. Loftur Odds Björnssonar og Kristjáns Árnasonar er saminn með hliðsjón af öðrum Lofti, þ.e.a.s Galdra-Lofti Jóhanns Sigurjónssonar, en sá Loftur studdist, eins og kunnugt er, við þjóðsögu. Arangur Jóhanns hef- Lelkllst eftir JÓHANN HJÁLMARSSON ur þótt umtalsverður hingað til, tilraun Odds vekur ekki jafn mikla eftirtekt. Það sem háir Lofti Odds er ekki síst magur texti þrátt fyrir skemmtilega hugmynd. Ungur maður, Loftur að nafni, tekst með gjörningum að kalla sjálfan Skrattann á vettvang í því skyni að hafa endaskipti á hlutum sem fyrir löngu hafa verið höfð endaskipti á. Það útleggst: að koma lagi á hlutina. Loftur hefur ekki erindi sem erfiði eins og nærri má geta. Meðal þeirra sem þvælast fyrir honum eru móðir hans og hin ástsjúka Dísa. Djöflinum er vitanlega tekið sem þjóðhetju, ekki síst af blaða- mönnum. Sólveig Halldórsdóttir leik- stjóri segir í ávarpi í leikskrá að verk Odds sé mjög laust í „forminu" og þess vegna „hentar fólki eins og okkur mjög vel". Einnig að höfundurinn hafi veitt leikhópnum „frjáls" afnot af verkinu. Loftur er skólasýning og dæmigerð sem slík. Aftur á móti verður að segja það sýningunni til hróss að leiðsögn Sólveigar Halldórsdóttur dugar til að hún hefur sína Ijósu punkta. Þetta er fjöldasýning og tæknilega unnin. Fjörutíu og fimm manns koma fram í sýningunni: leikarar, kór, jassband og strengjakvartett. I hópatriðum nýtur verkið sín best og eru þau sum hver leikræn og búa yfir þeim létt- leika sem þarf til að efnið verði ekki of þunglamalegt. Þór H. Ásgeirsson leikur Djöfsa og er satt að segja djöfullegur í gervi hans. Skúli Hilmarsson er pilturinn sem öllu hleypir af stað, sakleysislegur I^oftur sem bíssnissinn gleypir um síðir. Athygli vakti Hulda Björnsdóttir í hlutverki móður Lofts, en hún gerði því góð skil. Guðrún Gunnarsdóttir var Dísa og Sigfús Aðalsteinsson hr. Agent. Glötuð er sálin yrkir Kristján Árnason. Kristjáni er síður en svo alls varnað í textagerð, en framsögn leikaranna var ekki nógu skýr til þess að allt kæmist tii skila. Þessi sýning Menntaskólans í Kópavogi stendur og fellur með Sólveigu Halldórsdóttur og hún er sosum nógu góð, þótt hún teljist naumast með bestu skóla- sýningum leikársins. Bókmenntlr eftir JÓHANN HJÁLMARSSON Jerzy Kosinski: FRAM í SVIÐSUÓSIÐ Bjorn Jónsson íslenskaði. Almenna bókaíélagið 1981.. Höfundur sögunnar Fram í sviðsljósið, Pólverjinn Jerzy Kos- inski, á sérkennilega ævi að baki, en bernsku sinni hefur hann lýst í skáldsögunni The Painted Bird Jerzy Kosinski Sjans Sjónvarpsson sem kallast í íslenskri þýðingu Skræpótti fuglinn. Þessi skáld- saga segir frá vanda minnihluta- hópa í Austur-Evrópu, einkum þeirri fyrirlitningu sem sígaunum er sýnd. Grimmd og hrottaskapur stríðsáranna verða ljóslifandi í Skræpótta fuglinum, enda talar höfundurinn af eigin reynslu, smáður flóttadrengur. Ævi hans verður ekki frekar rakin hér, benda má á að í lok bókarinnar Fram í sviðsljósið *er kafli sem nefnist Um höfundinn. Forvitinn lesandi getur þar fræðst um Kos- inski sem þekktur er um allan heim, ekki síst eftir að skáldsaga hans sem hér um ræðir (á frum- málinu Being There) var kvik- mynduð með Peter Sellers í aðal- hlutverki. Hlutverk garðyrkju- mannsins Sjans var hið síðasta sem Peter Sellers lék. Það vekur athygli þegar gluggað er í fortíð Jerzy Kosyiski að honum svipar um margt til Sjans. Frami hans og auðlegð byggist á tilviljunar- kenndum atvikum eins og frá upphafi eigi fyrir honum að liggja að ná langt. Sóguhetjan í Fram í sviðsljósið er Sjans, munaðarleysingi sem elst upp hjá manni sem nefnist Gamli maðurinn í sogunni. Eftir því sem Sjans veit best lést móðir hans þegar hann fæddist, um foður sinn fær hann ekki að vita. Sjans lærir ekki að lesa og skrifa eins og aðrir menn, heldur er hann látinn helga sig því starfi að hugsa um garð Gamla mannsins. Eina skemmtun hans er sjónvarp- ið, en fyrir framan það situr hann löngum. Eftir að Gamli maðurinn deyr heldur Sjans út í lífið skil- ríkjalaus og án þess að þekkja veröldina fyrir utan garðinn af öðru en sjónvarpinu. Hann verður fyrir slysi og það kemur því til leiðar að hann lendir á heimili atkvæðamanns í bandarískum stjórnmálum og ekki líður á löngu uns Sjans er kynntur fyrir forset- anum. Þekking Sjans á garðyrkju veldur því að hann getur talað spaklega um alla hluti, ekki síst stjórnmál, fróðleikurinn um gróð- urinn verður í munni Sjans að líkingum sem hrífa bandarísku þjóðina. Leið Sjans virðist greið til æðstu metorða í landi tækifær- anna. Fram í sviðsljósið er stutt skáldsaga og afar skýr í allri framsetningu. Hún er skemmtileg aflestrar, ýkjukennd á þann hátt að lesandinn trúir. Kosinski kann þá list til hlítar að láta skáldskap og veruleika vega salt. Hann nýtur þess að vera vel heima í siðum hinna ríku og áhrifafólks í Banda- ríkjunum. Hann fjallar af skarp- skyggni um duttlunga og einfeldni þeirra sem eiga að vera leiðtogar fjöldans, en eru jafn ófærir að stjórna sjálfum sér og öðrum. Hér er vissulega nöpur ádeila á ferð- inni og um margt umhugsunar- verð með hliðsjón af því geigvæn- lega valdi sem fáeinir menn hafa. Meðal þess sem Kosinski gerir með sögu sinni er að draga fram aðferð fjölmiðlanna við að búa til menn eftir sínu höfði, hið dæmi- gerða gáfaða glæsimenni sem höfðar til fólksins með því að tala við það á máli sem það skilur. Raunverulegir foreldrar Sjans eru bandarískar sjónvarpsstöðvar. Ósagt skal látið hvort banda- rískir fjölmiðlar hafi búið til rithöfundinn Jerzy Kosinski, en óneitanlega hefur hann verið vel fallinn til þess að verða metsölu- höfundur. Eg las þessa skáldsögu með nokkurri tortryggni, en játa að hún kom mér á óvart, m.a. fyrir það hve vel hún er samin. Þýðing Bjöms Jónssonar er læsileg þrátt fyrir þýðingarkeim á köflum. Sýning norrænna kvenna í Vestri sal Kjarvalsstaða, hefur undanfarið staðið yfir samsýning 47 kvenna frá Norðurlöndunum fimm, sem j)ýðir raunar að Færey- ingar og Álandseyingar eru ekki með. Sýning þessi á sér langan aðdraganda og frétti ég t.d. af henni í K.höfn fyrir alllöngu síðan Anne Mariendal (f. 1948): „Þrándur". svo augljóslega býr mikil vinna að baki undirbúningnum. Sýningin er í formi farandsýninga og hefur þegar verið sett upp í Listahöllinni í Malmö,oþaðan fór hún til Finn- lands (Abo Konstmuseum og Mellersta-Finland Museum, Jyva- skylá), síðan var hún sett upp í Gallery F 15, Moss í Noregi, og þaðan kom hún liingað, fer svo loks til Danmerkur, þar sem hún verður sett upp í Aarhus Kunstmuseum. Þetta er þannig augljóslega heil- mikið fyrirtæki og er það trúa mín, að mikið hefur mætt á frumkvöðl- um sýningarinnar og margur svita- dropinn fallið. í það fyrsta hefur það verið mikum vandkvæðum háð, að ná til allra listakvennanna, og svo er þeim er hér ritar vel Ijóst, að til eru listakonur, sem eru mjög svo and- snúnar slíkum fyrirtækjum er ein- skorða sig við annað kynið. Vilja heldur berjast til þrautar með eigin listsköpun en undir merkjum kvenréttindabaráttu, sem á stund- um fær yfir sig hjárænulegan blæ. Margir myndu t.d. reka upp stór augu ef sett væri upp sýning á myndlist norrænna karla. Slíkt væri öldungis fráleitt. — Ég er þó persónulega langt frá því að vera andsnúinn framtakinu en vildi sjá það í oðru formi t.d. að þetta væru ákveðin samtök eða iisthópur nor- rænna kvenna, sem hefði það að markmiði, að kynna það helsta sem konur á Norðurlöndum væru að gera og hefðu gert á umliðnum Pirkko Lepistö-Saarinen (í. 1922) „Mynd af listamanni" árum. En sem afmarkað fyrirbæri orkar sýningin tvímælis og það virðist gera hana eitthvað frá- hrindandi ef marka má aðsókn og áhuga á henni hér og er það mjög óverðskuldað. Hið fyrsta sem manni dettur í hug er maður hefur skoðað sýning- una er að hér hljóti margt að vanta af bestu listakonum Norðurlanda, og veit ég um nokkrar er ættu tvímælalaust að vera með og sem ég sakna. En hér koma fram mjög eðlilegir annmarkar við uppsetn- ingu svipaðra sýninga, í hvaða formi sem er, og næsta útilokar að ná saman sterkri sýningu er gefur raunhæfa mynd af vettvangi nor- rænnar myndlistar. A ég hér við, að nokkrir einstaklingar ferðast um Norðurlönd og tína til það sem þeir álíta að eigi að vera með — en oftast án þess að viðkomandi hafi haft hin minnstu kynni af list hinna Norðurlandanna. Veit ég um marga norræna listamenn, sem eru mjög reiðir yfir þessu fyrirkomu- lagi. Inn í spilið vilja koma þrýstiöfl og fólk sem lítið skynbragð ber á myndlist og litla yfirsýn hefur, ásamt fullkomnu áhugaleysi á öllu öðru en þvi sem þeir eru sjálfir að gera þessa og þessa stundina. Það vill fara svo, að þar sem viðkomandi þekkja gerst til, tekst Myndllst ef tir BRAG A ÁSGEIRSSON valið yfirleitt langsamlega best, en verður mjög handahófskennt varð- andi hin Norðurlöndin. — Við sjáum t.d. greinilega á sýningunni að Kjarvalsstöðum, hve íslenzka deildin tekur sig vel út — hún er langsamlega samstæðust og í henni mestur slagkraftur. Þessi stað- reynd bindur mjög hendur rnínar varðandi skrif um sýninguna því að þetta gæti talist bera vott um hlutdrægni, sem er þó út i bláinn og vísa ég til ofannefndra ummæla um gallað form á vali á norrænar sýningar. Eins og formið er í dag er þetta mjög eðlilegt, svo sem aug- ljóst má vera. Það var einmitt íslenzk kona, Bergljót Ragnars, sem átti hugmyndina að sýning- unni. I heild virkar sýningin nokkuð handhófskennd og getur ekki talist neinn afgerandi sigur fyrir nor- rænar listakonur. Þá vantar slagkraft í uppsetningu sýningar- innar og sumar myndanna bókstaf- lega hverfa inn í bakgrunninn og á það jafnt við um steinsteypuna frammi í göngum svo og um strigann inni í sal. Þetta gerir hana full hráa og óþjála til skoðunar og er ég enn á þeirri skoðun eftir fjölmargar heimsóknir. Konur virðast í myndlist sinni hugsa mjög svipað og karlmenn og eru í raun margar undir sterkum áhrifum frá myndlist karla. Fæst- um virðist það tamt, að rækta sérkenni sín og miklu fíngerðari tilfinningar en við karlmenn ber- um í brjósti — og sem við öfundum þær raunar af. Sumar virðast álíta

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.