Morgunblaðið - 14.11.1982, Síða 40

40
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 14. NÓVEMBER 1982
Hjálparsveit skáta
í Reykjavík 50 ára
UM ÞESSAR mundir eru 50 ár liðin frá því að Hjálpar-
sveit skáta í Reykjavík var formlega stofnuð. Reyndar
er hægt að rekja sögu sveitarinnar enn lengra aftur í
tímann, því miklu fyrr leituðu yfirvöld til skátahreyf-
ingarinnar þegar á þurfti að halda, t.d. við leitir að
týndu fólki, við slysavörzlu á mannamótum og við fleiri
tækifæri. Hjálparsveit skáta í Reykjavík er því elzta
starfandi björgunarsveit landsins og sennilega hefur
engin björgunarsveit verið kölluð jafn oft út til aðstoðar
í gegnum tíðina. Afmælisins er formlega minnst með
samsæti í Domus Medica í dag, þar sem boðið er núver-
andi og fyrrverandi félögum, ásamt ýmsum gestum.
„Reykvíkingum, eins og lands-
mönnum öllum, þykir ekki ónýtt
að eiga Hjálparsveit skáta í
Reykjavík að, sem hauk í horni,
þegar á bjátar. Störf hennar hafa
vakið aðdáun allra, sem með þeim
hafa fylgzt frá fyrstu tíð,“ segir
Davíð Oddsson, borgarstjóri, m.a.
í ávarpi sínu í afmælisriti sveitar-
innar.
Ennfremur segir Davíð Odds-
son: „Nú, þegar litið er yfir hálfrar
aldar starfsemi hjálparsveitar
skáta beinist hugurinn ekki sizt til
þeirra fjölmörgu, sem lagt hafa á
sig ómælt erfiði, fórnir, jafnvel
stofnað sjálfum sér í hættu, til
þess að þjóna öðrum, körlum og
konum, sem kosta kapps um að
rækta það bezta, sem í hverjum
manni býr, kunnáttu sína, afl og
áræðni, til þess að vera reiðubúinn
að rétta öðrum hönd, þegar á kann
að bjáta. Sem betur fer er ekki
herskylda hér í landi, en þegn-
skylda finnst í flestum Islending-
um. Krafa í eigin garð um að
leggja nokkuð af mörkum til þess
að liðsinna öðrum. Sú þegnskylda
er í ríkari mæli hjá hjálpar-
sveitarskátum en mörgum öðr-
um.“
Ef litið er til baka segir um að-
dragandann að stofnun sveitar-
innar í afmælisritinu:
„Vegna hjálparstarfsins á Þing-
völlum og annarrar aðstoðar, sem
skátar höfðu veitt, skapaðist sú
hefð, að lögreglan i Reykjavík leit-
aði til skátanna, þegar mikið lá
við, vegna þess hvað lögreglan var
fáliðuð. Þetta hjálparstarf vakti
mikinn áhuga deildar innan
Skátafélagsins Væringjar í
Reykjavík, sem nefndist Rekka-
sveit en sú deild var stofnuð 1928.
í kjölfar hjálparstarfsins 1930 og í
ljósi þeirra staðreynda, að opin-
berir aðilar leituðu aðstoðar
skátafélaganna var árið 1932
stofnuð sveit, er hafa skildi skipu-
lega hjálparstarfsemi með hönd-
um, svokölluð Hjálparsveit skáta.
Fyrsti foringi sveitarinnar var
Jón Oddgeir Jónsson, en hann
hafði verið foringi Rs-deildar
Væringja sem áður var getið. Jón
gegndi starfi sveitarforingja allt
til ársins 1951.
Fyrstu sporin
í upphafi voru um 30 félagar í
sveitinni og var henni skipt í fimm
flokka og einn fyrirliði í hverjum
flokki. Þegar leitað var til sveitar-
innar, var hringt í sveitarforingj-
ann og hann síðan í flokksforingj-
ana og þeir síðan í sína flokks-
menn. Þess má geta, að boðunar-
kerfi sveitarinnar er ennþá mjög
hliðstætt eða nánast það sama,
þegar hún er kölluð til hjálpar-
starfa.
Stundum kom það fyrir, að leit-
ir stóðu í fleiri sólarhringa og
fengu félagar sveitarinnar þá oft
ávítur í skólum eða frá vinnuveit-
endum. Var þá gripið til þess að
láta prenta sérstök skírteini
handa hverjum félaga í hjálpar-
sveitinni og voru þau undirrituð af
lögreglustjóranum í Reykjavík.
Eftir það gekk mun betur að losna
úr vinnu eða námi um lengri eða
skemmri tíma. Enn þann dag í dag
er sú venja viðhöfð, að lögreglu-
stjóri undirritar skirteini allra fé-
laga sveitarinnar.
Hjálparsveitarmenn sinntu
ýmsum verkefnum, t.d. skipulögðu
gjafamóttöku fyrir vetrarhjálp-
ina, aðstoðuðu í óveðrum, ef neyð-
arástand skapaðist af inflúensu-
faraldri og öðru því líku. Árið 1935
var stofnuð blóðgjafarsveit skáta í
Reykjavík, en sveitarforinginn
hafði kynnt sér þessi mál og vakið
áhuga hans. Haft var samráð við
Guðmund Thoroddsen, er þá var
yfirlæknir á Landspítalanum, um
stofnun og skipulag þessarar sér-
stöku sveitar. Hver félagi fór fjór-
um sinnum á ári og gaf blóð og
fékk sveitin 50 kr. í hvert skipti.
Árið 1939 stofnaði Skátafélag
Reykjavíkur sérstaka blóðgjafa-
sveit, sem allir skátar 17 ára og
eldri gátu gengið í, hvort sem þeir
voru félagar í hjálparsveitinni eða
eingöngu í almennu skátastarfi.
Sú sveit starfaði þar til Blóðbank-
inn var stofnaður 1953.
Farið var í ýmsar ferðir til æf-
inga fyrstu árin og var oftast ferð-
ast fótgangandi eða á hestum. I
ferðunum var oft reynt að aðstoða
einhverja, sem á þurftu að halda,
félagarnir buðu sig fram í heyskap
hjá bændum, björguðu kindum
sem höfðu flækst í óbyggðum,
reistu stikur við vegi og hlóðu
vörður. Stundum voru fengnir
fylgdarmenn, þegar farið var um
ókunnar slóðir. í öllum þessum
ferðum lærðist mönnum ýmislegt
í ferðamennsku, eins og að slá upp
tjöldum, hvernig komast má yfir
vatnsföll og ferðir á jöklum. Lík-
lega voru þð skátarnir og hjálp-
arveit þeirra, sem í fyrsta skipti
hagnýtti sér útvarpið við skipu-
lega almenna leit. En skömmu eft-
ir stofnun sveitarinnar og ríkis-
útvarpið var nýlega tekið til
starfa, var mikil leit gerð í
Reykjavík að barni sem hafði
týnst. Þá hugkvæmdist sveitarfor-
ingjanum að leita liðsinnis hjá út-
varpinu. Því var vel tekið, tilkynn-
ing um hvarfið var lesin og því
beint til fólks að leita hver hjá sér.
Þetta gaf góða raun og má segja,
að síðan hafi verið náið samstarf
með þessum tveimur aðilum,
Hjálparsveitinni og ríkisútvarp-
inu.
Fljótlega á fyrsta áratugnum,
sem sveitin starfaði, var farið að
ræða um sameiningu allra björg-
unaraðila í landinu. Mikið var leit-
að til Hjálparsveitar skáta, jafn-
vel utan af landi og var hún raun-
ar eina raunverulega slysavarna-
sveitin í landinu á þeim tíma.
Reynt var að koma á föstu sam-
starfi við Slysavarnafélag íslands
og Rauða krossinn árið 1940 og
stofna eina sveit, Hjálparsveit
Reykjavíkur. Menn höfðu einkum
í huga ófriðarástandið og þær
hættur, sem gætu verið því sam-
fara. Gerð voru drög að skipulagi
slíkrar sveitar, sem skyldi vera
sameining Slysavarnafélagsins.
Rauða krossins og Skátafélags
Reykjavíkur. Starfssvæði fyrir-
hugaðrar sveitar átti að ná víðar
en til Reykjavíkur. Ekki náðist
samstarf við Slysavarnafélagið og
Rauði krossinn gaf þessu engan
gaum. Þessi fyrsta tilraun til að
auka samvinnu og samræma störf
þeirra, sem með björgunarmál
fara hér á landi fór því út um þúf-
ur. Félagar úr Hjálparsveitinni
reyndu á næstu árum að vinna að
þessu samstarfi, en án sýnilegs
árangurs.
í kjölfar stríðsins fluttist fjöldi
fólks til Reykjavíkur í atvinnuleit
og í stríðslok var mikill húsnæð-
isskortur á höfuðborgarsvæðinu.
Þegar herinn sendi liðssveitir sín-
ar heim í lok stríðsins, var gripið
til þess ráðs að veita húsnæðis-
lausu fólki skjól í hermannabrögg-
um, sem þá stóðu tómir. Nefnd
sem komið var á fót til þess að
ráða fram úr húsnæðisleysinu fór
þess á leit við Hjálparsveit skáta,
að hún aðstoðaði við að gera
braggana íbúðarhæfa.
Landsmót skáta var haldið á
Þingvöllum árið 1948, undirbún-
ingur að þessu móti var mjög mik-
ill og í kjölfar þess drógst starf
Hjálparsveitarinnar verulega
niður en félagar hennar voru eldri
skátar og foringjar í skátafélög-
unum. Kringum 1950 óx starfi
skátahreyfingarinnar aftur fiskur
um hrygg og um svipað leyti blés
Jóhannes Briem nýju lífi í starf
Hjálparsveitarinnar en hann var
sveitarforingi á árunum 1952—’56.
Hjálparsveitin eignaðist sinn
fyrsta bíl árið 1955 og var hann
gjöf frá Kvennadeild Slysavarna-
félagsins. Bíllinn var nefndur
„Græna Maja“, sem kom af því að
félagar í sveitinni máluðu bílinn
grænan þegar hann barst þeim í
hendur, áður hafði hann verið
hvitur. Majunafnið var það sama
• Elzta starfandi
björgunarsveit
landsins
• Um 30 stofnfélag-
ar hófu starfið
1932
• „Ekki ónýtt að
eiga Hjálparsveit
skáta í Reykjavík
að sem hauk í
horniM
og lögreglubílarnir eru oft kallað-
ir. Erfiðlega gekk að reka bílinn
vegna skorts á fjármagni, enginn
opinber styrkur var til reksturs
sveitarinnar og sjálf hafði hún
takmarkað reiðufé. Lítið sem ekk-
ert var til af tækjum og búnaði.
Sveitin hafði aðstöðu til funda-
halda í Skátaheimilinu en enginn
staður var til geymslu á bílnum.
Aðalstarf Hjálparsveitarinnar á
þessum árum var kennsla í hjálp í
viðlögum hjá Skátafélagi Reykja-
vikur og fengu allir sem luku prófi
viðurkenningarskjal frá sveitinni.
Haldin voru námskeið í hjálp í
viðlögum fyrir almenning og
nokkuð var um það að sveitin væri
með sjúkraþjónustu á mannamót-
um.
„Allir starfa sem sjálfboðaliðar og
eru tilbúnir að mæta hvenær sem er“
„í LÖGUM sveitarinnar segir að til-
gangur hennar sé að vinna að
björgun manna og veita hvers kon-
ar aðstoð í neyðartilfellum. Enn-
fremur er sveitinni ætlað að taka
þátt í skipulögðu almannavarna-
starfi, en í því sambandi hafa
hjálparsveitir skáta gert sérstakan
samstarfssamningi við Almanna-
varnir ríkisins," sagði Benedikt Þ.
Gröndal, sveitarforingi Hjálpar-
sveitar skáta í Reykjavík, í samtali
við Mbl., er hann var inntur eftir
tilgangi sveitarinnar í tilefni 50 ára
afmælis hennar, sem minnzt er í
dag.
FÉLAGARNIR
85 TALSINS
Benedikt sagði að félagar sveitar-
innar væru í námunda við 85 talsins
í dag. Þar af eru 60 fullgildir félag-
ar í starfi, en til viðbótar eru 15
nýliðar til reynslu og síðan 10 vara-
menn, sem reyndar má kalla til
hvenær sem þörf krefur. „Það hefur
orðið töluverð fjölgun í sveitinni
undanfarin ár, eins og reyndar hjá
öðrum sveitum. Það ásamt auknum
útilífsáhuga með öðru veldur si-
auknum áhuga ungs fólks á þessari
starfsemi," sagði Benedikt.
„Allir félagar hjálparsveitarinn-
ar starfa sem sjálfboðaliðar og eru
tilbúnir að mæta hvenær sem er,
jafnt á degi sem nóttu.“
SVEITINNI SKIPT
í 7 FLOKKA
Um uppbyggingu sveitarinnar nú
sagði Benedikt: „Segja má að sveit-
inni sé skipt upp í sjö meginflokka,
fjóra almenna flokka, sjúkraflokk,
bílaflokk og síðan flokk varamanna.
Þessir hópar starfa allir saman og
milli almennu flokkahna fjögurra
eru reyndar engin verkefnaskil. Við
störfum þannig, að almenna starf-
inu er haldið í ákveðnu lágmarki,
við hittumst annað hvert þriðju-
dagskvöld og síðan er ein almenn
æfing í mánuði, allt frá einum degi.
Síðan er ákveðið flokkastarf og
hafa flokkarnir um það mjög frjáls-
ar hendur hvernig því er háttað."
INNGÖNGUSKILYRÐI
Hvernig komast menn í félags-
skap eins og hjálparsveitina?
— segir Benedikt Þ.
Gröndal, sveitarforingi
Hjálparsveitar skáta í
Reykjavík
Benedikt Þ. Gröndal, sveitarforingi
Hjálparsveitar skáta í Reykjavik.
„Það er í sjálfu sér auðvelt mál og
alger misskilingur að sveitin sé ein-
hver lokuð klíka. Fólk sendir okkur
einfaldlega umsóknir, sem síðan
eru vegnar og metnar af stjórn
sveitarinnar. Ef engir annmarkar
eru á inngöngu, eins og t.d. sjúk-
dómar eða annað þess háttar, þá
hefur viðkomandi starf í nýliða-
flokki og starfar í honum í 1—1V4
ár. í nýliðaflokki ganga menn í
gegnum allsherjar þjálfun í
grundvallarþáttum í starfi björg-
unarsveita. Má þar nefna skyndi-
hjálp, sjúkraflutninga, fjall-
amennsku, rötun, leitartækni,
stjórnun og snjóflóðafræði svo
eitthvað sé nefnt. Eftir reynslu-
tímann er árangurinn síðan skoðað-
ur. Hafi menn staðið sig nægjan-
lega vel að mati stjórnarinnar ger-
ast þeir fullgildir félagar með því
að undirrita eiðstaf sveitarinnar.
Það má reyndar skjóta því að, að
það gerist mjög sjaldan, að
mönnum er vísað frá undir lokin.
Þeir, sem á annað borð eru ekki
hæfir, sakir áhugaleysis eða ann-
ars, hætta yfirleitt áður en að lok-
um reynslutímans kemur," sagði
Benedikt.
ÁFRAMHALD-
ANDI ÞJÁLFUN
Hvernig er háttað áframhaldandi
þjálfun félaganna, eftir að þeir hafa
gerst fullgildir meðlimir?
„Þegar menn eru orðnir fullgild-
ar félagar ganga þeir í einhvern
flokka sveitarinnar, eftir áhuga-
sviði hvers og eins. Þar fer áfram-
haldandi þjálfun fram. Það má
reyndar segja, að mestur tíminn
fari í að halda sér við. Síðan fara
sumir í áframhaldandi þjálfun,
sækja kennaranámskeið í skyndi-
hjálp, fjallamennsku, stjórnun og
snjóflóðafræði svo eitthvað sé
nefnt. Hér á landi er hægt að sækja
skyndihjálparkennaranámskeið,
m.a. í Björgunarskóla Landssam-
bands hjálparsveita skáta, sem hef-
ur á liðnum fjórum árum útskrifað
um 50 kennara. Aðra framhalds-
menntun hafa félagarnir þurft að
sækja á erlenda grund. Hafa fjöl-
margir t.d. farið í kennaraskóla í
fjallamennsku í Austurríki og
Sviss, auk þess sem nokkrir félagar
hafa farið til náms í stjórnunar- og
snjóflóðafræði til Noregs."
MEIRI SÉRHÆFING
„Reyndar er ég þeirrar skoðunar, að
stefna ætti að meiri sérhæfingu fé-
laganna, þannig að ákveðinn hópur
sérhæfði sig sérstaklega í skyndi-
hjálp, reyndar er sá hópur til hjá
okkur, annar hópur sérhæfði sig í
fjallamennsku og sá þriðji í stjórn-