Morgunblaðið - 01.09.1985, Side 18

fíÍ8 ?ÍB
MORGuWbLAÐIÐ, SUNlttnbAGtJR 1. SlEBTEMBER'lðfe
Mikhail Gorbachev, hinn
nýi leiðtogi Sovétríkj-
anna, hefur staðið fyrir
víðtaekustu mannabreytingum í
Rauða hernum síðan í hreinsunum
Stalíns fyrir síðari heimsstyrjöld-
ina.
Nú er engu blóði úthellt og
helzta fórnarlamb hreinsana Stai-
íns, Tukachevsky marskálkur, hef-
ur að sumu leyti fengið uppreisn
æru.
Breytingarnar nú eru að nokkru
leyti „uppynging", hliðstæð þeirri
sem nú á sér stað í stjórnmálafor-
ystunni.
Það virðist eiga við um skipun
nýs manns í stöðu yfirmanns
stjórnmáladeildar hersins, sem 78
ára gamall hershöfðingi, Alexei
Yepishev, hefur gegnt síðan 1962.
Sama máli virðist gegna með skip-
un annars manns í stöðu yfir-
manns eldflaugaliðsaflans, sem 71
árs gamall marskálkur, Vladimir
Tolubko, hefur haft á hendi.
Séu þetta eðlilegar afsagnir er
ekki þar með sagt að þær hafi
enga pólitíska þýðingu.
I tvö ár hefur verið haft fyrir
satt að Yepishev marskálkur sé
orðinn hrumur.
Hann er frægur fyrir nýstalín-
isma og var fyrsti sovézki leiðtog-
inn, sem hótaði innrás i Tékkó-
slóvakíu í valdatíð Dubceks 1968.
Hann kom fram í sama hlutverki
fyrir innrásina í Afghanistan i
desember 1979.
Eftirmaður hans verður Alexei
Lizichev, sem er 20 árum yngri og
hefur verið yfirmaður stjórnmála-
deiidar sovézka hersins í Austur-
Þýzkalandi.
Núverandi landvarnaráðherra
Rússa, Sergei Sokolov, 74 ára
gamall marskálkur, stjórnaði sov-
ézka herliðinu, sem réðst inn í
Afghanistan 1979. Hann hefur
verið helzti samningamaður
Rússa í viðræðum um sölu her-
gagna til þróunarríkja.
Sokolov tók Við starfi sínu í des-
ember í vetur eftir fráfall Dimitri
Ustinovs marskálks. Hann er úr
skriðdrekasveitunum og áður en
hann tók við hinu nýja starfi sínu
hafði hann á hendi yfirstjórn
stjórnsýslumála, birgðamála og
fjármála í landvarnaráðuneytinu.
Ustinov, sem var landvarna-
ráðherra frá 1976 og yfirmaður
hergagnaiðnaðarins í 40 ár, var
eini borgarinn, sem hefur gegnt
embætti landvarnaráðherra fyrir
utan Trotsky. Marskálkstign hans
var einungis virðingartitill.
Líklegt er talið að Sokolov hafi
átt stöðu sína því að þakka að
hann var talinn líklegur til að
reyna að halda herútgjöldum í
skefjum að ósk sovézkra leiðtoga.
Afsögn Tolubkos marskálks
vekur spurningar um mikilvægi
iangdrægra eldflauga í varnar-
áætlunum Rússa, ekki sízt ef rétt
reynist að eftirmaður hans verði
Yuri Maximov marskálkur, sem
hingað til hefur verið yfirmaður
sovézka heraflans meðfram landa-
mærum Kína.
Tolubko, sem hafði um 2.000
langdrægar og meðaldrægar eld-
flaugar undir sinni stjórn, er
Úkraínumaður og hóf feril sinn
sem skriðdrekaforingi í síðari
heimsstyrjöldinni. Hann tók við
yfirstjórn eldflaugaliðsaflans 1972
og hafði þá verið yfirmaður so-
vézka herliðsins í Austurlöndum
fjær þegar þar geisuðu átök við
Kínverja á landamærunum.
Mannaskipti hafa einnig orðið í
æðstu embættum innan hersins í
Austur-Evrópu. Viktor Kulikov
marskálkur hefur orðið að víkja
úr embætti æðsta yfirmanns her-
afla Varsjárbandalagsins og Zait-
sev hershöfðingi hefur verið svipt-
ur starfi yfirmanns sovézka her-
liðsins í Austur-Þýzkalandi.
Þessar breytingar geta ekki
stafað af því að Kulikov og Zaitsev
séu orðnir of gamlir: Kulikov er 67
ára gamall og Zaitsev 61 árs.
Nærtækt er að ætla að Kulikov
hafi verið skipaður í nýtt embætti
(líklega stöðu yfirmanns herskóla

li

Rauða
hernum
í Moskvu) af pólitískum ástæðum,
einkum þar sem fréttir herma að
eftirmaður hans verði gamall
keppinautur hans, Nikolai Ogar-
kov marskálkur, fyrrverandi for-
seti herráðsins, sem er 67 gamall.
Hann tekur líklega einnig við
stöðu fyrsta varalandvarnaráð-
herra.
Sem yfirmaður herliðs Var-
sjárbandalagsins hafði Kulikov
rúmlega eina milljón pólskra,
ungverskra, tékkneskra, rúm-
enskra, búlgarskra og austur-
þýzkra hermanna undir sinni
stjórn. Hann var skriðdrekaliðs-
foringi í heimsstyrjöldinni og varð
forseti herráðsins 1971. Hann
þótti strangur og hikaði ekki við
að láta skjóta liðhlaupa.
Kulikov var einn þeirra manna
sem komu til greina í embætti
landvarnaráðherra þegar Ustinov
lézt í fyrra. Það mælti hins vegar
gegn honum að líklegt þótti að
hann mundi halda stíft fram kröf-
um um aukin herútgjöld og reyn-
ast erfiður í samstarfi.
Eftirmaður Zaitsevs hershöfð-
ingja er Pyotr Lushov hershöfð-
ingi, sem er jafnaldri hans og var
í sama bekk og hann í skriðdreka-
skólanum. Þeir fengu báðir æðstu
hershöfðingjanafnbót 1976 og
voru báðir teknir í miðstjórn
kommúnistaflokksins 1981. Þó eru
þeir ósammála um margt, bæði í
stjórnmálum og hermálum.
Lushov hershöfðingi var áður
yfirmaður Moskvu-herstjórnar-
umdæmisins. Slíkt embætti er að-
eins falið hermanni, sem hægt er
að treysta skilyrðislaust í póli-
tísku tilliti.
Áður en Lushov var skipaður í
nýja embættið vaRti hann athygli
fyrir jákvæða umsögn um bók, þar
sem sagði að „herútgjöld yrðu að
einskorðast við það sem væri
bráðnauðsynlegt til að halda uppi
trúverðugum vörnum, án þess að
þær yrðu rikinu of þung byrði".
Zaitsev hershöfðingi var
skjólstæðingur Leonid Brezhnevs
og hefur verið handgenginn Ogar-
kov. Áður en hann var sendur til
Þýzkalands var hann yfirmaður
herstjórnarumdæmisins í Hvíta-
Rússlandi.
1 Hvíta-Rússlandi var Zaitsev
gagnrýndur fyrir að herkvaðning-
in vegna ástandsins í Póllandi
haustið 1980 gekk of hægt fyrir
sig. Stjórn Zaitsevs á herliðinu í
Austur-Þýzkalandi hefur einnig
verið gagnrýnd vegna aga- og
þjálfunarskorts hermannanna.
Nú mun Zaitsev hershöfðingi
hafa verið fluttur til herstjórnar-
umdæmis f suðurhlutum Sovét-
ríkjanna. Hann mun hafa hafið
störf í aðalstöðvum, þar sem að-
gerðum í Afghanistan mun m.a.
vera stjórnað.
Kulikov er í klíku, sem talsvert
er vitað um, þar sem maður henni
handgenginn var rekinn úr landi
og býr nú í Bandaríkjunum. Þessi
maður, sem er Gyðingur, var
tengdasonur herforingja, sem var
á hraðri leið upp valdastigann.
Hann hefur greint frá drykkju-
veizlum í sumarbústað valdamik-
illa herforingja í sumarbústað við
Svartahaf og segir að þar hafi ver-
ið farið niðrandi orðum um Ogar-
kov, sem var aldrei boðið þangað,
og því haldið fram að hann væri
ekki „bardagahermaður". Sú saga
mun vera runnin þaðan að þegar
Ogarkov var ungur Iiðsforingi hafi
hann misst heila verkfræðinga-
sveit þegar gamall vígvöllur var
hreinsaður af jarðsprengjum.
Þessi herforingjaklíka gengur
undir nafninu „fuglaklíkan" og
orlofsheimili þeirra er er kallað
„Hreiðrið". Upphaflega var þetta
hvíldarheimili fyrrverandi
skriðdrekaliðsforingja, en nú er
þetta orlofsheimili í raun sumar-
bækistöð nokkurra háttsettustu
manna hersins.
Andrei Grechko marskálkur,
fyrrverandi landvarnaráðherra,
tók upp á því snemma á síðasta
áratug að halda fundi í bústaðnum
með vildarvinum sínum, þeirra á
meðal Sokolov, núverandi land-
varnaráðherra, og Kulikov mar-
skálki, sem nú hefur verið settur
af. Grechko skipaði Kulikov for-
seta herráðsins 1971. Kulikov var
talinn mesti „haukurinn" í æðstu
valdaforystunni í Sovétríkjunum.
Þegar Grechko lézt 1976 var al-
mennt talið að Kulikov tæki við af
honum. í þess stað var hann
skipaður æðsti yfirmaður herliðs
Varsjárbandalagsins eftir fráfall
Jakubowskis marskálks 1977.
Jafnframt varð forseti herráðsins
yfirmanni herliðs Varsjárbanda-
lagsins æðri að tign.
Ogarkov varð næsti forseti
herráðsins 1977. Hann var úr ann-
arri klíku. Fyrirrennari Kulikovs,
Matvei Zakharov marskálkur,
hafði hjálpað honum að ná aukn-
um frama. Zakharov átti hins veg-
ar fyrirrennara Grechkos, Malin-
owsky marskálki, frama sinn að
þakka.
Jafnframt fékk Ogarkov mar-
skálkur sæti í sovézku sendinefnd-
inni, sem tók þátt i SALT-viðræð-
unum við Bandaríkjamenn, þ.e.
viðræðunum um takmörkun
kjarnorkuvopna.
Ástæðan til þess að Kulikov féll
í ónáð 1976 var bersýnilega sú að
hann og klíka hans lögðust gegn
„slökunarstefnu" Brezhnevs (dé-
tente).
í september fyrra féll Ogarkov
síðan í ónáð þegar Konstantín
Chernenko forseti svipti hann
stöðu herráðsforseta, flæmdi hann
frá Moskvu og skipaði staðgengil
hans, Sergei Akhromeyev mar-
skálk, forseta herráðsins í hans
stað. Þá var sagt að Ogarkov hefði
sýnt „óflokkslegar tilhneigingar",
en með því mun hafa verið átt að
hann hafi þótt of metnaðargjarn.
Vitað er að Ogarkov, sem varð
liðsforingi í síðari heimsstyrjöld-
inni, er hrokafullur og enginn ef-
ast um að hann hefur átt í útistöð-
um við stjórnmálaráðið. Hann er
sennilega gáfaðasti herforingi
Rússa og virðist líta á sig sem
arftaka Tukhachevskys.
Nokkrum samstarfsmönnum
hans virtist ekkert um hann gefið.
Yfirmaður landhersins, Petrov
marskálkur, mun hafa hótað að
segja af sér þegar Ogarkov vildi
leggja niður fótgönguliðið sem
sjálfstæða einingu. Chernenko
mun hafa verið í nöp við hann og
Ustinov virðist hafa látið víkja
honum úr embætti til þess að
koma í veg fyrir að hann yrði
landvarnaráðherra.
Ogarkov virtist hafa verið and-
vígur aukinni sáttfýsi Chernenkos
i garð Bandaríkjamanna er leiddi
til þess að Genfar-viðræðurnar
um takmörkun kjarnorkuvopna
voru teknar upp að nýju.
Einnig hefur verið talið að
Ogarkov hafi verið hlynntur því
að tæknigeta venjulegs herafla
Rússa yrði aukin, en hin opinbera
stefna hefur verið sú að auka
kjarnorkumáttinn. Hann beitti
sér fyrir því að Rússar kæmu sér
upp hátæknibúnaði og hárná-
kvæmum vopnum og legðu minni
áherzlu á þungar eldflaugar og
skriðdreka.
Ágreiningur um hvort heldur
bæri að leggja áherzlu á venju-
legan hernað í stað kjarnorku-
máttar kann því að hafa átt þátt í
brottvikningu hans.
í viðtali í maí 1984 hélt Ogarkov
marskálkur því fram að uppsetn-
ing meðaldrægra bandarískra
eldflauga í Vestur-Evrópu yki ekki
möguleika á „frumárás" á Sovét-
ríkin. Hann sagði að báðir aðilar
viðurkenndu að hefndarárás yrði
óumflýjanleg.
Vegna þessarar hernaðarlegu
sjálfheldu sagði hann að venjulegt
nútímastríð væri líklegra en
TOLUBKO
KUATKOV
PETROV
KOLDUNOV