Morgunblaðið - 05.04.1990, Síða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 5. APRIL 1990
Birtuna ekki
Blöndal sér ...
eftir Jón
Sigurðsson
Halldór Blöndal alþingismaður
sendir mér tóninn hér í blaðinu
föstudaginn 23. mars sl. en þar
gerir hann athugasemdir við þau
orð, sem ég flutti á ársþingi Félags
íslenskra iðnrekenda hinn 15. mars,
en ræða mín bar yfirskriftina
„Bjartara framundan“. Halldór kýs
að stinga höfðinu í sandinn og í
þeirri stellingu sér hann ekki þá
birtu, sem nú er framundan í ís-
lenskum efnahags- og atvinnumál-
um.
Ég benti á það í ræðu minni, að
árangur af efnahagsstefnu ríkis-
stjórnarinnar væri nú óðum að
koma í ljós. Þegar tölur um hagþró-
un síðustu missera eru skoðaðar
kemur í ljós, að framvindan hefur
farið fram úr vonum á flestum svið-
um. Fátt hefur valdið þjóðinni
meiri áhyggjum en það atvinnu-
leysi, sem hér hefur gætt síðustu
mánuði, en nýjar tölur sýna veru-
Iegan bata á þessu sviði og benda
til þess að ástandið sé mun betra,
en Þjóðhagsstofnun hafði áður
spáð. Halldór nefnir tölur um at-
vinnuleysi síðustu mánaða án þess
að gera grein fyrir þróuninni nú og
hann minnist heldur ekki á hrak-
spár Sjálfstæðismanna um atvinnu-
ástandið, en þeir spáðu því á haust-
mánuðum 1988 að atvinnuleysi á
árinu 1989 yrði um það bil þrefalt
meira en það varð.
Erfiðleikarnir í atvinnulífinu að
undanförnu hafa einkum stafað af
breytingum á ytra umhverfi þjóðar-
búsins og áhrifum ofþenslu og mis-
ráðinna fjárfestinga.
Um það var ekki deilt haustið
1988, að grípa þyrfti til aðgerða til
þess að rétta þjóðarskútuna af.
Deilan stóð um leiðir að því marki.
Sjálfstæðismenn vildu tafarlausa
gengisfellingu, sem haft hefði í för
með sér stóraukna verðbólgu og
óróa á vinnumarkaðnum. Ríkis-
stjórn Steingríms Hermannssonar
valdi aðra leið, leið hægfara leið-
réttingar á raungenginu í áföngum
ásamt umfangsmiklum skuldbreyt-
ingum. Það hefur sýnt sig að þetta
var rétta leiðin enda hefði reynst
illmögulegt að hemja afleiðingar
þess að leiðrétta raungengið í einum
rykk. Raungengið er nú reyndar
15-20% lægra en það var á árinu
1988.
Erfiðleikarnir í atvinnumálum
hefðu síst orðið minni, ef leið Sjálf-
stæðismanna hefði verið farin. Þeir
hefðu orðið enn alvarlegri strax
haustið 1988, þegar skuldug fyrir-
tæki hefðu orðið að taka afleiðing-
um stórrar gengisfellingar og
skyndilegrar rýmunar kaupmáttar
í landinu. Halldór kemst því ekki
upp með það að bera saman atvinn-
uleysi síðustu missera og það at-
vinnustig, sem haldist hafði á löngu
góðærisskeiði þar á undan. Hann
verður að bera saman þær tvær
leiðir í efnahagsmálum, sem deilan
stóð um. Ég rifjaði það upp fyrir
iðnrekendum hveiju leið ríkisstjórn-
arinnar hefur skilað.
Það sem ekki er nefiit
Halldór nefnir ekki viðskiptajöfn-
uðinn. Síðustu hagtölur sýna, að
halli á viðskiptum við önnur lönd á
síðasta ári hafi verið innan við 1 /2%
af landsframleiðslu, sem er lang-
minnsti viðskiptahalli á samdráttar-
ári um langt árabil. Tekist hefur
að halda erlendri skuldasöfnun í
lágmarki í því erfiða árferði, sem
ríkt hefur. Éf ekki kæmu til vaxta-
greiðslur af erlendum lánum sem
áður hafa verið tekin og sérstakur
innflutningur á flugvélum væri
raunar verulegur afgangur á við-
skiptunum við önnur lönd. A síð-
asta ári varð næstum 8 milljarða
króna afgangur á vöruskiptajöfnuði
gagnvart útlöndum og spáð er að
hann verði ekki undir 10 milljörðum
á þessu ári.
Halldór kemur sér hjá því að
fjalla um verðlagsþróunina í grein
sinni. Árshraði verðbólgunnar er
þegar kominn niður fyrir 10% miðað
við hækkun vísitölu framfærslu-
kostnaðar frá febrúar til marz.
Samkvæmt nýjustu spá Þjóðhags-
stofnunar gæti verðbólgan orðið um
7% frá upphafi til loka árs 1990.
Það yrði minnsta verðbólga hér á
landi í tvo áratugi.
Halldór nefnir heldur ekki vext-
ina á nafn. Raunvextir á fjármagns-
markaði hafa lækkað verulega und-
anfarna mánuði og nafnvextir í
bankakerfinu fara nú ört lækkandi
til samræmis við hjöðnun verðbólg-
unnar. Nú bendir ýmislegt til þess
að vextir af spariskírteinum ríkis-
sjóðs séu ef til vill óþarflega háir
og þurfí að lækka til þess að frek-
ari raunvaxtalækkun verði á al-
mennun markaði. Sú lækkun á
raunvöxtum sem orðið hefur frá
sama tíma í fyrra er sérstaklega
athyglisverð í ljósi þess að aðhald
í peningamálum hefur verið helsta
tæki stjórnvalda til þess að bæta
jafnvægi í þjóðarbúskapnum.
Halldór gerir lítið úr þeim orðum
mínum, að afkoma iðnfyrirtækja
hafi yfirleitt batnað til muna á und-
anförnum misserum með lækkandi
raungengi krónunnar og reyndar
lækkandi raunvöxtum. Halldór
nefndir reyndar heldur ekki einu
orði þá lýsingu sem Víglundur Þor-
steinsson, formaður Félags ís-
lenskra iðnrekenda, gaf fundar-
mönnum á batnandi afkomu iðnað-
arins, en gerir þeim mun meira úr
þeim undantekningum, sem ég tók
sérstaklega fram í ræðu minni.
Þeir erfiðleikar, sem þar er við að
etj'a eru sérstaks eðlis og stafa
fyrst og fremst af óviðráðanlegum
breytingum á rekstrar- og mark-
aðsumhverfí viðkomandi fram-
leiðslugreina.
Sérstök vandamál
Ullariðnaðurinn keppir við fram-
leiðsluvöru láglaunalanda og fer
samkeppnin harðnandi. Örar tísku-
breytingar valda skjótri úreldingu
hinna ýmsu gerða framleiðslunnar.
Fjárfesting í íslenskum ullariðnaði
hefur verið meiri, en afrakstur hans
stendur til.
Stjómvöld hafa á Iiðnum árum
gripið til margvíslegra aðgerða til
þess að styrkja þessa grein iðnaðar-
ins og tryggja atvinnu þess fólks,
sem við hann starfar. Þær hafa
einfaldlega ekki dugað. Nú blasir
það við, að vart verður hægt að
bjarga sumum þessara fyrirtækja
frá gjaldþroti nema ijárfestingar-
lánasjóðir og aðrir lánveitendur af-
skrifi tnikil lán eða breyti þeim í
hlutafé. Hér standa menn frammi
fyrir vandasömu verkefni, sem tek-
ið verður á. Skipulag ullariðnaðar-
ins þarf að endurskoða frá grunni.
Ef Halldór er að reyna að læða
þeirri hugsun að iðnverkafólki á
Akureyri eða í Mosfellsbæ, að
vandi ullariðnaðarins í þeim bæjum,
sé stefnu ríkisstjórnarinnar að
kenna, þá afneitar hann staðreynd-
um málsins.
Skipaiðnaður okkar á líka í vand-
ræðum af óviðráðanlegum ástæð-
um. Hann þarf að keppa við stór-
lega niðurgreiddan skipaiðnað
V-Evrópuríkja og skipasmíða lágr
launalanda eins og Póllands. Við
það bætist, að mikill afturkippur er
í verkefnum hér innanlands. Iðnað-
arráðuneytið hefur unnið með for-
svarsmönnum skipasmíðastöðv-
anna að átaki í markaðs- og hag-
ræðingarmálum greinarinnar og
stuðlað að því að innlendar stöðvar
hafa fengið ný verkefni. Viðskipta-
ráðuneytið hefur sett reglur sem
auðvelda samkeppnisaðstöðu á sviði
skipaviðgerða, en því miður er enn-
þá samdráttur í greininni. Á því er
engin einföld lausn, en vonir eru
bundnar við að markaðs- og ha-
Jón Sigurðsson
„Þó við eigum við sér-
stök vandamál að stríða
í þessum þremur grein-
um, þá standa þau orð
mín óhögguð, að af-
koma íslenskra iðnfyr-
irtækja fer nú almennt
batnandi og iðnaðurinn
er á leið upp úr öldudal
hagsveiflunnar. “
græðingarátakið muni brátt fara
að skila árangri.
Lagmetisiðnaðurinn hefur átt í
talsverðum rekstrarerfiðleikum
undanfarið. Hann býr við harða
samkeppni á erlendum mörkuðum
þar á meðal frá láglaunalöndum
SA-Asíu og S-Ameríku. Við bætast
svo ýmsar óvenjulegar truflanir á
sölu framleiðslunnar á síðustu miss-
erum eins og kunnugt er. Á árs-
þingi iðnrekenda lýsti ég aðgerðum,
sem unnið er að til stuðnings þess-
ari framleiðslugrein, sem einkum
felast í því að leggja niður úrelt
sjóðakerfi.
Þó við eigum við sérstök vanda-
mál að stríða í þessum þremur
greinum, þá standa þau orð mín
óhögguð, að afkoma íslenskra iðn-
fyrirtækja fer nú almennt batnandi
og iðnaðurinn er á leið upp úr öldu-
dal hagsveiflunnar. Nú er mikil-
vægt að ekkert fari úrskeiðis í hag-
stjórninni svo batinn verði varanleg-
ur og tryggja megi langvinnt grósk-
uskeið.
Nýtt álver og orkuver
Orkulindir landsins verða ekki
þjóðinni auðlindir fyrr en þær eru
virkjaðar. Halldór kemur sér hjá
því að ræða um næstu skref á sviði
orkufreks iðnaðar og aukinnar nýt-
ingar orkulinda landsins í þágu at-
vinnulífsins, sem ég ræddi ítarlega
við iðnrekendur. Þar höfum við
búið við langvarandi kyrrstöðu,
þegar núverandi ríkisstjórn tók við
völdum. Hinn 13. marz sl. undirrit-
aði ég ásamt forstjórum þriggja
álfyrirtækja viljayfirlýsingu um að
ljúka samningum um nýtt álver hér
á landi fyrir 20. september næst-
komandi.
Með undirritun þessarar yfirlýs-
ingar er náð mjög mikilvægum
áfanga í þessu máli, sem nú hefur
verið unnið að um nokkurra ára
skeið. Ég er sannfærður um það,
að djúp alvara búi að baki undir-
skrift forstjóranna þriggja og allar
líkur séu á því, að samningar náist
innan settra tímamarka.
Hér er um að ræða álver með
um 200 þúsund tonna ársfram-
leiðslugetu eða rúmlega tvöfalt
stærra en álver ÍSLALs við Straum-
svík. Orkuþörf hins nýja álvers er
tæplega 3.000 GWh á ári eða um
50% meiri en öll almenn raforku-
notkun í landinu. Til þess að sinna
þessari orkuþörf er gert ráð fyrir
að nota orku frá Blönduvirkjun,
Fljótsdalsvirkjun, stækkun Búr-
fellsvirkjunar, fimmta áfanga
Kvíslaveitu, stækkun miðlunar í
Þórisvatni og nýjum jarðgufuvirkj-
unum með fyrri áfanga Nesjavalla-
virkjunar og stækkun Kröfluvirkj-
unar.
Við það er miðað, að unnt verði
að hefja framkvæmdir við álverið á
næsta ári og það hefji álbræðslu á
árinu 1994. Til þess að sú áætlun
standist er nauðsynlegt að hefja
framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun
þegar á þessu ári og halda áfram
undirbúningi framkvæmda vegna
stækkunar Búrfellsvirkjunar. Hér
er um umtalsvert fé að ræða, sem
þó sýnist lítið í samanburði við þann
kostnað, sem þegar hefur verið
lagður í Blönduvirkjun. Þess verður
þó vandlega gætt að þessar fram-
kvæmdir raski í engu samnings-
stöðu íslendinga gagnvart hinum
erlendu viðsemjendum. Fram-
kvæmdirnar og upphaf rekstrar nýs
álvers mun bæta 1-1,5% við árlegan
hagvöxt hér á landi næstu fimm ár.
Innan skamms verður lagt fram
frumvarp á Alþingi um breytingu á
lögunum um raforkuver og er það
flutt til þess að staðfesta þá virkjun-
arröð, sem ég hef hér lýst og taka
af allan vafa um heimild til stækk-
unar Búrfellsvirkjunar.
í viljayfirlýsingunni er gert ráð
fyrir því að samkomulag náist um
staðsetningu álversins fyrir lok
maímánaðar. Þar koma fjögur
svæði til greina, þ.e. Eyjafjörður,
Hvalfjörður, Reyðarfjörður og
Reykjanesskaginn. Nú er unnið að
margvíslegum samanburði á þess-
um svæðum, en ljóst er að stað-
arvalið er engan veginn sjálfgefið.
Bjarmar af nýjum degi
Það bjarmar af nýjum degi í þjóð-
arbúskapnum. Markaðsverð sjávar-
afurða hefur hækkað ört að undan-
förnu og er um 10% hærra en það
fór lægst á fyrri hluta síðasta árs.
Viðskiptakjörin eru nú þegar orðin
betri en gert hefur verið ráð fyrir
í spám um þjóðarhag á þessu ári.
Nú virðist sem lítill sem enginn
samdráttur verði í landsframleiðslu
á árinu og þjóðartekjur vaxi lítillega
frá því í fyrra.
Aðstæður í þjóðarbúskapnum eru
nú kjömar til þess að mæta batn-
andi árferði með skipulegum hætti.
í því efni hefur okkur oft orðið illi-
lega fótaskortur, síðast í aðdrag-
anda kosninganna árið 1987, þegar
stjórnvöld misstu tökin á framvind-
unni. Miklu minni hætta er á því,
að sú sorgarsaga endurtaki sig nú,
ekki síst vegna þess að kjarasamn-
ingar hafa verið gerðir, sem gilda
fram yfir kosningarnar í apríl á
næsta ári. Það þarf að leita allra
leiða til þess að varðveita þennan
góða árangur. Ekki síst er þörf á
aðhaldssemi í stjórn ríkisfjármála.
í ræðu minni á ársþingi Félags
ísl. iðnrekenda sagði ég að grunur
minn væri sá, að við íslendingar
myndum almennt ekki átta okkur
á þeim góða árangri, sem náðst
hefur í efnahagsmálum að undan-
förnu fyrr en útlendingar flyttu
okkur fréttirnar og sannaðist þar
að enginn sé spámaður í sínu föður-
landi. Þetta gerði Halldór að upp-
hafsorðum í grein sinni, greinilega
fullur hneykslunar á þeim gömlu
sannindum.
Þegar fulltrúar Alþjóðagjaldeyr-
issjóðsins voru hér á ferð á sl.
hausti lýstu þeir ánægju sinni með
aðgerðir stjórnvalda og var þó ekki
búið að tryggja stöðugleika í verð-
lagsmálum langt fram á næsta ár
eins og nú er komið á daginn. Ég
hef ástæðu til að ætla að OECD
muni ljúka lofsorði á hagstjórnina
hér í næstu skýrslu sinni um fram-
vindu efnahagsmála á íslandi, sem
væntanleg er síðar á árinu. Það er
nefnilega svo, að afrakstur aðgerð-
anna, sem hófust haustið 1988
gæti verið kennslubókardæmi um
þann árangur, sem ná má með
markvissri hagstjóm.
Viðbrögð Halldórs Blöndal, al-
þingismanns, við ræðu minni á
þingi iðnrekenda eru dæmigerð fyr-
ir nöldurtón stjómarandstöðunnar
um þessar mundir. Sálarástand
hennar er í djúpri depru, þrátt fyrir
bjartari tíð.
Við lestur greinar Halldórs hlýtur
að riijast upp fyrir manni hinn al-
kunni vísupartur:
„Birtuna ekki Blöndal sér,
þótt bjarmi af nýjum degi....“
Höfundur er iðnadar- og
viðskiptaráðherra.
Þegar þú vilt láta
ferskleikann njóta sín ...
Þegar kartöflu- og/eða grænmetissalat, kaldar sósur
eða ídýfur eru á matseðli dagsins er MS sýrði
rjóminn, 10%, betri en enginn. Sannaðu til
- fátt gefur meiri ferskleika.
Hitaeiningar MS sýrður rjómí Majónsósa
10% (Mayonnaise)
1 tsk (5 g) 5.7 37
1 msk (15 g) 17 112
100 g 116 753