Morgunblaðið - 05.04.1990, Blaðsíða 25

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 5. APRIL 1990
25
En eg hika ekki við að endurtaka
að allar atburðarásir á festingu,
sem lýst er í túlkunum mínum, eru
mínar eigin. Þær eru ekki frá þér
runnar, nema að svo miklu leyti sem
fræði þín hafa sett mig á sporið í
upphafi vega. Er sú leiðarvísun hér
með viðurkennd með þökk og virð-
ingu. Túlkanakerfi mitt rennur
samhliða þínu og styrkir það, er frá
sömu rótum runnið, en sem sérstak-
ur stofn.
Önnur ágreiningsatriði hvað
snertir höfundarrétt, og þú tíundar
í reiðilestri þínum, eru tekin úr sam-
hengi: þú greinir ekki á milli hug-
lægrar túlkunar þinnar og mynd-
rænnar túlkunar minnar. Það sem
eg ber fram er „leiksvið" nætur-
skuggsjár himins, eins og eg tel
fornmenn hafa skilið hana og klætt
í dulbúning goðsagnanna, sem gervi
leikaranna. Þar eru stjörnumerkin
baktjöld leiksviðsins, himintunglin
öll leikendur þess. þar ganga þau
sinn misjafna gang, sum lengri en
sum styttri, sum hægt, sum hratt
(Óðinn/Merkúr, Loki/Satúrn), sum
beint, sum í hringdansi (Þór/Júpit-
er, Satúrn, Mars/ýmsir). Sumir
leikarar hanga lengi á sviðinu (Sat-
úrn), aðrir skjótast oft bak við hlið-
artjöldin (Merkúr, Iðunn/Venus).
Sumir mylja hausa í smáa mola,
sumir eðla sig, aðrir míga. Allt á
sviðinu! Allt upp á nýjustu tísku. '
Eg vil benda þér og lesendum á
að hvergi kemur þú fram með
hreyfingar og gang reikistjarna sem
skýringu á atburðarás goðsagn-
anna. Og hvergi hefur þú „skil-
greint stjárnhimin" í því tilliti, eins
og þú segir. Því síður gefið ákveðna
staðsetningu mítanna á stjarn-
himni, eða dagsetningu atburðar-
ins.
Framvinda mítanna í einstaka
atriðum er viðfangsefni túlkunar
minnar. Þar kemur hún til beinnar
aðstoðar við nútimarannsóknir um
samsvaranir og skyldleika míta á
nærlægum menningarsvæðum. A
eg einkum þar við gelíska hefð.
Ástæða þess að þú hefur ekki gefið
þig að þessu viðhorfi stjarngoð-
fræðinnar er sú að þú hefur farið
aðrar leiðir, og vissulega ekki
ómerkari. Þú ert að klæða íslenskar
fornbókmenntir í fjölþættan litvef
hugmyndafræðinnar, eg að smíða
þeim grind eða ramma.
Algerlega er þér fyrirgefið
„flausturslegt" og nærgöngult
„flan“, af misskilningi byggt, á sviði
þessu sem þú virðist vilja gera að
vígvelli. Ert jafnvel farinn að safna
þér andskotaliði úr óvæntustu átt.
Á eg þar við óverðskuldaða árás
þína á þá prúðu menn Harald
Bessason háskólarektor og Ian
Cameron stjarnfræðing, sem rita
formála bókarinnar, og niðrandi
aðdróttanir að stofnunum þeirra.
Svona fer mönnum er þeir særa sér
upp drauga til að berjast við. Nefn-
ist sú íþrótt nú til dags skugga-
glíma. Haraldur á einungis við að
samtíma bókmenntir hafí notað
dulmál, og styrki sú staðreynd gildi
aðferðar minnar: þar kunni að hafa
verið fyrir hendi eitthvað til að ráða
úr. Dulmáls-jarðvegur væri til stað-
ar sem mætti leggja undir plóg.
Það nær ekki lengra. Hann leggur
engan dóm á þesu mína eða aðrar
forsendur. hennar. Stjarnfræðingur-
inn tímasetur þá afstöðu reiki-
stjarna, tungls og sólar, sem eg les
úr mítunum.
Varðandi „uppkasts“-form bók-
arinnar er þess getið í inngangi að
hún sé stytt útgáfa, eða úrtak, af
enskri gerð, sem heitir Astral
Aspects of the Eddas, og bíði enn
prentunar. Niðurstöður hennar voru
flestar unnat' 1981-82, og voru
notaðar í fyrirlestra við Manitóba-
háskóla og Smithsonian-stofnunina
í Washington 1982 og 1983. Bókin
var fyrst rituð 1983-84 og þá tilbú-
in frá minni hendi. Samt fór hún í
þtjár yfirferðir vegna málfars og
framsetningar, eins og þér er kunn-
ugt. Bíður hún enn útgáfu vegna
hins síðara, en „gildi“ (likelihood
of correct conclusions) niðurstaðn-
anna og „innsæi“ (insight) þeirra
er viðurkennt af handritsdæmend-
um (í bréfum til mín frá styrkveit-
inganefnd). í þeirri bók er skýrt frá
rannsóknum þínum og mikilvægi
þeirra og bækur þínar allar skráð-
ar, sem útkomnar voru.
Eg kynnti mér ýmsar greinar
fornfræði í 12 ár áður en samband-
ið fékkst við Súmer og endarnir
náðu saman. Síðan gátu innviðir
hallarinnar risið af grunni dýra-
hrings þess sem þú hafðir lagt. Þá
var aðeins eftir að þreifa sig áfram
um völundarhúsið til að finna sam-
ræmdar samsvaranir goðfræði og
stjarnfræðisögu. Eins og segir í
bókarlok var hvorki ætlun mín né
raunsæ von að geta „lokið“ þessu
grúski. Það er ætlað öðrum. Eg
vildi bara benda á nýja leið til skiln-
ings goðsagnanna. En hvers vegna
bregðast' svo hastarlega við ef ein-
hver annar kemur fram með skoð-
anir á þessu sviði? Sérstaklega er
þú sjálfur hafðir hafnað efnislegu
sambandi við mig meðan á myndun
þeirra stóð. Eg hélt að þú vildir að
skoðanir þínar vektu áhuga annarra
og fengju hljómgrunn.
Eg vona að þú sjáir þér bráðlega
fært, í ljósi þessara útskýringa
minna, að „rökræða hið góða í verki
Björns“, minnugur þeirra ólíku
sviða sem við leikum á. Væri þá
æskilegt að ráðningar mínar væru
ræddar í sínu eigin samhengi og
bornar við texta Eddu, en láta þær
ekki týnast í orðfjálgri heimfæringu
til þinna kenninga einvörðungu.
Eg mun ekki svara frekari ádeil-
um en bregðast við kurteisri gagn-
rýni af þakklæti þegar hún berst
mér í hendur. Það var af tilviljun
að eg fékk þessa „sendingu“.
Þinn einlægur lærisveinn og vin-
ur.
Höfundur er læknir í Kanada.
0
sem vera áttu í
kvöld
í Háskólabíói,
falla niður af
óviðráðanlegum
orsökum
*