Morgunblaðið - 28.10.1992, Page 12

I
12
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 28. OKTÓBER 1992
i'“
Yistrýnin list
Bernd Löbach-Hinweiser: „Nýtt Iandslag með rafhlöðum", 1985.
Myndlist
Eiríkur Þorláksson
Listgreinarnar hafa stundum
haft þau áhrif að verða hreyfiafl
þjóðfélagslegra breytinga, og
vegna þess hafa valdhafar á ýms-
um tímum leitast við að setja tak-
markanir á listrænt frelsi, jafn-
framt því sem þeir hafa beitt list-
inni fyrir eigin málstað. Lista-
stefna hinna kommúnísku ríkja
allt fram á síðustu ár er gott
dæmi um þetta, en ákveðið, von-
andi aðeins timabundið, tómarúm
hefur myndast í listheimi þessara
landa í kjölfar falls kerfísins. Á
Vesturlöndum hafa listamenn sí-
fellt verið að taka hina ýmsu
þætti þjóðlífsins til skoðunar og á
undanfömum tveimur áratugum
hefur orðið gífurleg aukning í
myndlistinni á því að listamenn
taki neysluþjóðfélagið til umijöll-
unar með allri sinni íjöldafram-
leiðslu, markaðssetningu og um-
búðaflaumi, sorpi og mengun.
Þessi listhreyfing hefur risið
hátt í Evrópu, þar sem hún hefur
gjarna tengst framgangi þeirra
málefna sem græningjar hafa
verið talsmenn fyrir á stjómmála-
sviðinu, og í Bandaríkjunum, þar
sem umhverfisvemdarhreyfíngar
hafa verið afar sterkar, einkum á
vesturströndinni. Þessi vakning
hefur leitt af sér mikið af einhliða
og áróðurskenndri listframleiðslu,
eins og af líkum lætur, en einnig
hefur komið fram fjölskrúðug og
athyglisverð myndlist á þessum
nótum, sem hefur unnið sér verð-
skuldaðan sess í listheimi viðkom-
andi landa.
List af þessu tagi hefur verið
lítið áberandi hér á landi til þessa,
og því er fengur að því að fá hing-
að frá Þýskalandi, þar sem hún
hefur lengi verið ríkur þáttur í
myndlistinni, sýningu á þessu
sviði. í menningarmiðstöðinni
Gerðubergi í Breiðholti fer senn
að ljúka sýningu sem er hingað
komin í samvinnu við Goethe-
Institut og nefnd hefur verið
„Vistiýnin list“. Þar getur að líta
verk listamannsins Bernd Löbach-
Hinweiser, sem lengi hefur feng-
ist við listsköpun á þessu sviði,
og var m.a. stofnandi „Urkasts-
menningarsafnsins" í Weddel,
smábæ í nágrenni Braunschweig.
Listamaðurinn hefur haldið Ijölda
sýninga víða um lönd, og lagt
mikið upp úr fræðslu og uppeldis-
gildi þess sem hann hefur fram
að færa, en um það segir í kynn-
ingarefni sýningarinnar:
„Bemd Löbach og listastefna
hans „List og umhverfi" hefur það
markmið að sýna vandamál í
umhverfinu og notar hann í verk
sín efni sem falla til frá neyslu-
þjóðfélaginu til að gera verkin
raunveruleg og gefur áhorfandan-
um skýr skilaboð um þær hættur
sem steðja að vistkerfínu, t.d.
vegna mengunar, geislunar og
offramleiðslu." — Hér má því
segja að boðskapurinn skipi æðri
sess en listin, en jafnvægi þessara
þátta er hið eilífa viðfangsefni
allrar boðunar-listar, hvort sem
er á sviði trúarbragða, stjórnmála
eða annara þjóðfélagsmála.
Verkin á sýningunni í Gerðu-
bergi eru í meginatriðum tvenns
konar, þ.e. hvatningar-/viðvörun-
arspjöld, þar sem titlar benda til
efnisins, og hins vegar kassar
verka, þar sem hráefnið er fengið
af ruslahaugum nútímans. Af
fyrra taginu má m.a. benda á
„Skipt um olíu“ (1987), þar sem
nöturlegur þverskurður jarðvegs-
ins sýnir mengun úrgangsolíunn-
ar. Síðari verkin eru áhugaverð-
ari, og sum ná að nýta úrganginn
til skemmtilegrar uppbyggingar
listaverksins. Af slíkum má benda
á „Nýtt landslag með rafhlöðum"
(1985), „Ævintýralegt frelsi“
(1988/90) og „Enn eru fiðrildi í
borgunum" (1985/90).
Þessi sýning er lítið dæmi um
hvað er að geijast á þessu sviði
meðal listamanna erlendis, og
vekur um leið upp spurninguna
um hvemig þessum málum sé
háttað hér á landi. Sýning af
þessu tagi hentar einnig ágætlega
til að vekja athygli kennara og
nemenda á mengunarmálum, og
mun að nokkru hafa verið notuð
til þess. Víst er að við megum
búast við að sjá meira af verkum
listamanna á þessu sviði á kom-
andi árum, bæði innan lands og
utan.
Sýningu Bernd Löbach-Hin-
weisers, „Vistrýnin list“, í Gerðu-
bergi lauk á laugardaginn 24.
október.
Stemmn-
ingar
Myndlist
Bragi Ásgeirsson
Það er mikil athafnagleði sem
streymir frá veggjum Listaskála
alþýðu á Grensásvegi 16b þessa
dagana og fram til 1. nóvember,
en þar sýnir Erla B. Axelsdóttir
34 olíumálverk. Allar myndirnar
eru svo málaðar á sl. tveim árum.
Erla hefur haldið einkasýningar
með reglulegu millibili frá 1983,
en hafði áður sýnt fyrir nær ára-
tug að Skipholti 37. Þá hefur hún
tekið þátt í nokkrum samsýning-
um og er í hópnum, sem stendur
að listhúsinu Art-Hún. Erla er
öðru fremur málari stemmning-
anna og það kemur vel fram á
þessari sýningu hennar, sem ég
held að sé hin viðamesta fram til
þessa. Hún -fetar hér í fótspor
margra kvenna, sem mála á alveg
sérstakan hátt, og meira eftir inn-
blæstri, næmni og beinum skyn-
rænum kenndum augnabliksins,
en yfírvegan. Sumar hafa náð
langt eins og t.d. hin norska
Gunnvor Advokaat eða svo við
höldum okkur við heimaslóðir,
Ragnheiður J. Ream. En munur-
inn á þessum listakonum er sá,
að Erla er mun minna skóluð og
kemur það vel fram í myndum
hennar.
Þessi tegund myndlistar þarfn-
ast nefnilega mjög mikillar skól-
unar og einbeitni, sem einungis
er hægt að ná með stöðugum og
samfelldum vinnubrögðum um
árabil. Þessi léttu og leikandi form
Umsagnir eft-
ir Aristóteles
komin út á
á íslensku
gera þannig mjög miklar og
óvægar kröfur til iðkenda sinna
og alls ekki síður en hin nákvæm-
ustu flatarmálsform.
Hin hlutstæða veröld og þá
einkum náttúruform er það sem
slíkir listamenn mála aðallega eða
réttara sagt áhrifín frá þeim í
fijálsri útfærslu. Vissa tegund
innsæisstefnu má nefna þetta og
vissulega málar Erla eftir hug-
dettum augnabliksins, en of oft
lætur hún þessar hugdettur leiða
sig á villigötur, þannig að form-
rænt séð verður árangurinn
ósannfærandi og stundum beinlín-
is slakur. Þegar svo á sér stað
verður tjákrafturinn að vera mun
meiri en fram kemur í myndum
Erlu, því að hún ræður einfaldega
ekki við þá tegund myndlistar enn
sem komið er. Er hér bæði um
þjálfunaratriði að ræða og eðlis-
lægt upplag.
I mörgum myndanna er mynd-
byggingin óákveðin og fljótandi í
þá veru, að innri lífæðir málverks-
ins eru ekki virkjaðar. Við getum
t.d. borið slík vinnubrögð saman
við vinnubrögð Fautriers og Wols,
og þá sjáum við mikinn mun, því
að myndir þeirra virka svo óhagg-
anlegar og klárar á myndfletinum
þrátt fyrir hina óformlegu með-
höndlun efniviðarins og for-
manna.
Að mínu mati er Erla næst því
að móta heilsteypta veröld á
myndfletinum, þegar fram koma
sjálfrátt eða ósjálfrátt þreifíngar
í átt til myndbyggingar, eins og
t.d. í myndunum „Vífílfell" (1),
„Miðnætursól á Mosfellsheiði“ (4),
„Brekkubörð“ (5), „Júníkvöld (20)
og „Kyrrð“ (23).
Þá eru myndir eins og t.d. „Á
fjallaslóð" (25) og „Sólarlag" (26)
skemmtilega ljóðrænar og hreint
málaðar og njóta sín einkar vel í
nokkurri íjarlægð.
ÚT ER komin í íslenskri þýðingu
bókin Umsagnir eftir gríska
fræðimanninn Aristóteles.
Verkið hefur
löngum gengið
undir latneska
heitinu Categor-
iae, en það er
dregið af gríska
orðinu sem Ar-
istóteles notar
jafnt yfir um-
sögn málfræð-
inga (þá sem
þekkja) og um-
sögn rökfræð-
inga (sem skýrð eru í ritinu).
Umsagnir voru ein helsta lesning
heimspekinema á miðöldum og tald-
ar undirstöðurit í heimspeki Arist-
ótelesar og þó einkum rökfræði. Sú
skoðun var að sumu leyti á misskiln-
ingi byggð; þó mun ritinu hafa ver-
ið ætlað að kynna nemendum
grundvallarhugtök fræðilegrar um-
ræðu eins og henni var háttað í
skóla Aristótelesar. Meðal þess sem
skýrt er í Umsögnum er munurinn
á eðli hluta og öðrum einkennum
þeirra; svonefndum hendingum -
einnig ólíkar tegundir hendinga.
Efni verksins tengist jafn málfræði
sem frumspeki, en áherslan er þó
öll á röklega eiginleika hlutanna.
Þessari íslensku þýðingu fylgir
formáli og skýringar og er bókin
75 síður alls. Siguijón Halldórsson
þýddi úr grísku. Ritið verður selt í
Bóksölu stúdenta og Bókaverslun
Eymundssonar. Útgefandi er Ara-
rit, Klettagerði 1, Akureyri.
(Fréttatilkynning)
Ljósmynda-
sýning í
Lóuhreiðri
UM ÞESSAR mundir heldur Ijós-
myndarinn Jón Páll Vilhelmsson
sýningu á svart-hvítum landslags-
myndum í kaffihúsinu Lóuhreiður
á Laugavegi 59, annarri hæð.
Myndirnar eru teknar á svart hvít-
ar filmur (9 sm/12 sm), stækkaðar
á hágæða ljósmyndapappír og tónað-
ar í „selenium toner“ sem eykur
dýpt myndanna, en hefur lítil áhrif
á litinn. Allar myndimar eru teknar
á íslandi á þessu ári.
í fréttatilkynningu segir að Jón
Páll hafí numið ljósmyndun við „Bro-
oks Institude of Photography" í Kali-
forníu um tíma en starfaðsem„freel-
ance“ ljósmyndari síðastliðið ár.
Hann stefnir á áframhaldandi nám
eftir áramót.
Sýningin er opin alla virka daga
frá kl. 9-18, nema laugardaga kl.
10-16. Hún stendurtil 14. nóvember.
-----♦ -------
FIAC í París
Listin lifir
líkaá
krepputímum
París, frá Margréti E. Óiafsdóttir.
ALÞJÓÐLEGA listaverkakaup-
stefnan FIAC, sem árlega er hald-
in í París opnaði dyr sínar í Grand
Palais í nítjánda sinn á laugar-
daginn. Þrátt fyrir kreppu á al-
þjóðlegum listaverkamörkuðum
síðustu tvö árin vantaði ekki
umsækjendur að sýningarpláss-
um í ár, né heldur létu listunnend-
ur og safnarar sig vanta á opnun-
ina á föstudagskvöldið. Hvort
kaupstefnan síðan stendur undir
þeirri stefnuyfirlýsingu að kynna
það sem er að gerast í nútímalist-
um hveiju sinni er svo annar
handleggur og umdeildur.
ítalir eru sérstakir gestir FIAC
að þessu sinni og eiga þar 25 gall-
erí. ítalir hafa ákveðnar sérstöðu
miðað við t.d. Frakkland og Banda-
ríkin þar sem listaverkauppboðið
greip aldrei almennilega um sig á
níunda áratugnum. Kreppan þar er
því ekki eins áberandi og salan stöð-
ugri. ítalir bera sig því tiltölulega
vel.
Tæpur helmingur galleríanna
sem eru með sýningarbása á FIAC
er franskur og þar af eru flest frá
París. Ekki eru allir hérlendir gall-
eríeigendur ánægðir með hlutfallið
og vildu sjá það hærra en stefnan
stæði þá varla undir því nafni að
vera alþjóðleg. Frakkarnir eru held-
ur ekki allir sáttir við stefnu FIAC.
Telja hana ekki nógu vogaða. Þann-
ig segir einn þeirra sem hefur verið
með bás síðustu 14 árin að sér hafði
verið hafnað í ár vegna þess að
hann kynni listamenn sem séu utan
við meginstefnuna.
Annar óánægður Frakki vill
meina að markmið FIAC sé ekki
lengur að koma á framfæri ungum
listamönnum heldur selja dýr verk.
Þá er bent á að á móti að það séu
sérstakar sýningar ætlaðar til að
koma ungum listamönnum á fram-
færi.
Hvað sem þessum skoðunum líður
er óhætt að segja að það ægi saman
hinum ólíklegustu stefnum á FIAC
og að allir ættu að fínna þar eitt-
hvað sem þeim líkar. Samt kemur
ekkert beinlínis á óvart. Það er eng-
inn ferskur andlbær yfír sýningunni
enda varla við því að búast þegar
galleríin eru ótreg að taka upp á
sína arma unga og óþekkta lista-
menn. En hún gefur áhugamönnum
tækifæri til að sjá hvað þau 162
gallerí sem valin voru úr hópi 2.000
umsækjenda hafa upp á að bjóða
og færir mönnum sönnur á að lista-
heimurinn er ekki dauður úr öllum
æðum, þó menn séu hættir að borga
fyrir verkin jafn gígantískar fjár-
hæðir og þeir gerðu fyrir aðeins
nokkrum árum og velta galleríanna
sem sýna á FIAC fari árminnkandi.