Morgunblaðið - 28.10.1992, Síða 29

MORGÚNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 28. OKTÓBER- IM2- - -
Fyrsta umræða um frumvarp til fjáraukalaga 1992
Tekjubrestur og sjálfvirkar
tilfærslur spilla ríkisrekstri
FRIÐRIK Sophusson fjármálaráðherra hafði í gær framsögu fyrir
frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 1992. Frumvarpið er flutt til
að afla heimilda fyrir ýmsum óhjákvæmilegum greiðslum umfram
fjárheimildir. I greiðsluyfirliti ríkissjóðs í frumvarpinu kemur fram
að gert er ráð fyrir að gjöld umfram tekjur verða tæpir 5,4 miHjarð-
ar. Niðurstaða endurmats á afkomu ríkissjóðs er að rekstarhalli ríkis-
sjóðs verði 9,1 milljarður króna. Fjármálráherra segir skýringuna
á umframgjöldum vera tekjubrest í efnahagskerfi okkar en ekki
vegna þess að mistekist hafi að ná fram áformuðum
sparnaði fjárlaga.
Friðrik Sophusson fjármálaráð-
herra gerði í sinni framsöguræðu
nokkra grein fyrir helstu tölulegum
stærðum frumvarpsins til fjárauka-
laga. Niðurstaða endurmats á fjár-
málum ríkisins væri að rekstarhalli
ríkisjóðs yrði 9,1 milljarður króna
á þessu ári eða 5 milljörðum króna
hærri en gert var ráð fyrir í fjárlög-
um. Frávikið kæmi bæði fram í
tekjum og gjöldum. Horfur væru á
því að heildartekjur ríkisins yrðu
103 milljarðar króna eða allt að 2
og 'h milljarði lægri en áætlað var
á fjárlögum. Útgjöld yrðu talin
112,1 milljarður og hækkuðu um
2,6 milljarða króna frá fjárlögum.
Fjármálaráðherra vildi benda á
að helstu ástæður tekjusamdráttar-
ins mætti rekja til erfiðs efnahags-
ástands. Samhliða versnandi af-
komu fyrirtækja og minnkandi eft-
irspum hefði atvinnuleysi farið vax-
andi og vinnutími styst sem endur-
speglaðist í minnkandi tekjum hjá
ríkissjóði. Tekju- og eignaskattar
yrðu rúmlega einum milljarði undir
áætlun. Þá lækkuðu tekjur af óbein-
um sköttum um nálægt 1100 millj-
ónum króna.
Ástæður fyrir útgjaldaaukning-
unni skýrðust mest af Qórum þátt-
um. Fyrst var talið áhrif yfírlýsinga
ríkisstjómarinnar vegna kjara-
samninga hefðu valdið 700 milljóna
króna kostnaðarauka. I annan stað
hefði atvinnuleysi orðið meira en
áætlað hefði verið í forsendum fjár-
laga sem leiddi til 500 milljón króna
viðbótarútgjalda. í þriðja lagi mætti
ætla að eftirhreytur gamla búvöra-
kerfísins kalli á um 900 milljónir
króna umfram fjárlög. í Ijórða lagi
hefðu ýmsir þættir sjúkratrygginga
farið rúmlega 500 milljónir króna
umfram fjárlögin.
Tókst að spara í rekstri
Fjármálaráðherra lagði áherslu á
að skýringar á umframgjöldum
væri í aðalatriðum að fínna sérstök-
um greiðslum vegna samninga eða
vegna þess tekjubrests sem orðið
hefði í efnahagskerfí okkar en ekki
vegna þess að mistekist hefði að
ná fram áformuðum spamaði fjár-
laga. Samkvæmt fjárlögunum hefði
verið stefnt að tæplega 7 milljarða
króna lækkun útgjalda milli ára.
Að teknu tilliti til þeirra nýju og
óvæntu útgjalda sem sótt væra í
þessu framvarpi yrði lækkun gjalda
milli ára engu að síður um 4 'h
milljarður króna. Þetta gerðist þrátt
fyrir þann innbyggða vöxt sem
væri í útgjöldum ríkissjóðs og kæmi
einkum fram í tryggingagreiðslum,
menntamálum og heilbrigðismál-
um. Fjármálaráðherra vakti athygli
á því að mest lækkun yrði í almenn-
um rekstrargjöldum stofnana, þau
lækkuðu að raungildi um 2,3 millj-
arða króna frá fyrra ári. Þar vægi
saman, beinn spamaður í rekstri
og áhrif aukinna sértekna.
Ráðherra varð að telja það fram
í sinni ræðu að greiðsla svonefndra
tilfærsla hefði lækkað minna en að
hefði verið stefnt. Erfíðlega hefði
gengið að hafa hemil á sjálfvirkni
sem væri í útgjöldum sjúkratrygg-
inga og það væri ljóst að áformaður
sparnaður í lyfja- og lækniskostnaði
næðist á þessu ári. Það hlyti að
verða með brýnustu verkefnum rík-
isstjórnarinnar að efla áætlunar-
gerð og eftirlit með greiðslum
sjúkratrygginga. Fjármálaráðherra
ítrekaði það álit sitt að nauðsynlegt
væri að notendur greiddu hlutfalls-
greiðslur í stærri stíl til að tryggja
ásættanlegan árangur. Fjármála-
ráðherra varð einnig að greina frá
áhyggjum sínum um að veraleg
óvissa ríkti um að hve miklu leyti
tekjur af sölu veiðiheimilda Afla-
tryggingarsjóðs kæmu til með að
skila sér í ríkissjóð á þessu ári.
Vegna aflaleysis væri verulega mik-
ið flutt af ónýttum aflaheimildum
yfir á nýtt fiskveiðiár sem hófst 1.
september. Seldust aðeins 800 tonn
af um 12.000 tonnum veiðiheimilda
sem útgerðinni var boðið að kaupa
með forkaupsrétti.
í lok sinnar framsöguræðu lagði
framsögumaður til að lokinni 1.
umræðu yrði þessu framvarpi vísað
til íjárlaganefndar til frekari um-
íjöllunar.
Ekkí öll kurl komin til grafar
Stjómarandstæðingum þótti nú
með þessu framvarpi sýnt að ríkis-
stjóminni hefði náð fæstu af því
sem hún hefði stefnt að með fjárlög-
um þessa árs. Nú væri hallinn kom-
inn yfir 9,1 milljarð og væra ekki
öll kurl komin til grafar. Talsmenn
stjómarandstöðu inntu eftir skýr-
ingum um ýmsa töluliði framvarps-
ins og fjárlög yfirstandandi árs og
einnig næsta árs. Jón Helgason
(F-Al) spurði m.a. fjármálaráðherra
Friðrik Sophusson Jón Kristjánsson
um skýringar á því sem fram kæmi
í athugasemdum 'varðandi liðinn
08-271 um Tryggingastofnun ríkis-
ins. Þar kæmi fram að greiðslur
sjúkratrygginga vegna lyfjakostn-
aðar yrðu allt að 300 milljónum
króna umfram áætlanir fjárlaga.
Þau útgjöld myndu koma til frá-
dráttar heimildum næsta árs. Jón
Helgason benti á að ijárlaganefnd
hefði nú þegar skoðað frumvarpið
nokkuð á einum eða tveimur fund-
um. Á fund nefndarinnar 22. októ-
ber hefðu komið fulltrúar heilbrigð-
isráðuneytis með heilbrigðisráð-
herrann í broddi fylkingar til þess
að fylgja fram sínu máli. Það hefði
komið fram að heilbrigðisráðherr-
ann hefði alvarlegar athugasemdir
við þetta íjáraukalagaframvarp.
Heilbrigðisráðherrann teldi fráleitt
að þessar 300 milljónir kæmu til
frádráttar heimildum næsta árs og
hefði áréttað þessa skoðun sína
bréfí degi síðar. Og reyndar hefði
upphæðin þá hækkað í 400 milljón-
ir.
Fleiri talsmönnum stjómarand-
stöðu varð mjög tíðrætt um þennan
ágreining eða meiningarmun milli
heilbrigðisráðherrans og fjármála-
ráðherrans. Fjöldi ræðumanna tók
þátt í umræðu: Jóna Valgerður
Kristjánsdóttir (SK-Vf), Guðrún
Helgadóttir (Ab-Rv), Steingrímur
J. Sigfússon (Ab-Ne), Ólafur Þ.
Þórðarson (F-Vf), Pálmi Jónsson
(S-Nv), Jóhannes Geir Sigur-
geirsson (F-Ne) og Guðmundur
Bjarnason (F-Ne). Ræðumenn
eyddu nokkram ræðutíma til þess
að benda á að ýmsir þættir aðrir í
framvarpinu væra óvissir. Stjómar-
andstæðingar óttuðust mjög að þær
709 milljónir króna sem farið væri
fram á vegna Atvinnuleysistrygg-
ingarsjóðs myndu ekki nægja út
árið.
Fjármálaráðherra var ítrekað
áminntur um að stjórnarandstæð-
ingar hefðu gagnrýnt og varað
mjög við því að ætla sér að afla
tekna með sölu á heimildum Afla-
tryggingarsjóðs. Þessar heimildir
hefðu lækkað í verði og næsta óvíst
væri hvemig salan gengi það sem
eftir væri ársins. Það væri sýnt að
þessi „sölubrestur" ætti óhjá-
kvæmilega eftir að koma til kasta
Alþingis.
Tilboð í aflaheimildir
eða lántaka
Það kom fram í ræðu og andsvör-
um fjármálaráðherra Friðriks Sop-
hussonar að ekki væri enn fullt
samkomulag hvemig taka ætti á
fyrirsjáanlegum 300-400 milljón
króna halla vegna lyfjakostnaðar.
Fjármálaráðherra tók fram að verið
væri að skoða allar leiðir til að
lækka lyijakostnaðinn. Þegar þeirri
skoðun væri lokið yrði kostnaður
þessi metinn og að hve miklu leyti
mætti færa þann kostnað yfír til
næsta árs. Þær breytingar sem
gerðar hefðu verið I þessum málum
um mitt þetta ár hefðu því miður
ekki skilað þeim árangri sem að
hefði verið stefnt og þess vegna
væri þörf á viðbótaraðgerðum. Fjár-
málaráðherra lýsti því að frá sínum
bæjardyram séð, yrði ekki hægt að
ná tökum á þessum vanda fyrr en
við innleiddum hlutfallsgreiðslur í
stærri stíl og reyndar á fleiri sviðum
heilbrigðisþjónustunnar. Stjóm-
málamenn þyrftu liðveislu almenn-
ings, og almenningur gengi ekki í
lið með þeim nema hann vissi hver
kostnaðurinn væri.
Fjármálaráðherra sagðist telja
þeir fjármunir sem ætlaðir væra í
Atvinnuleysistryggingarsjóð
myndu duga ef atvinnuleysisspár
stæðust. Það væri fylgst með þess-
um tölum. Þó kynni svo að fara að
atvinnuleysi reyndist meira. Með
þessu yrði að fylgjast meðan fram-
varpið væri tii meðferðar í þinginu
og hjá Qárlaganefnd. Fjárlagafram-
varp og einnig fjáraukalagafrum-
varp sem lagt væri fram um þetta
leyti hlyti að byggja að einhveiju
leyti á áætlunum.
Fjármálaráðherra var tilknúinn
að fara nokkum orðum um gagn-
rýni á sölu á veiðiheimildum Hag-
ræðingarsjóðs til að ljármagna
rannsóknir Hafrannsóknastofnun-
ar. Hann viðurkenndi að hann teldi
heppilegra að allir þeir sem nytu
rannsókna Hafrannsóknastofnunar
hefðu greitt í „þetta púkk“, s.s.
þeir aðilar sem veiddu rækju og
skeldýr. Fjármálaráðherra sagði
ljóst að aflabrestur hefði orðið mjög
mikill og meiri en menn hefðu gert
ráð fyrir. Þess vegna hefði verið
flutt milli fískveiðiára, líklega ein
32 þúsund þorskígildistonn. Gera
mætti ráð fyrir því að afli á yfír-
standandi ári yrði miklu minni. Að
sjálfsögðu bindu menn vonir við það
að afli glæddist á næsta ári. Gengi
það eftir mætti búast við því að
hægt yrði að selja þessar heimildir
Hagræðingarsjóðs með góðu móti.
Fjármálaráðherra sagði ennþá ekki
fullkomlega ljóst hvemig að þessari
sölu yrði staðið. Eðlilegast væri að
bjóða þessar heimildir út á þessu
hausti, en jafnframt kæmi til greina
að taka lán og geyma söluna til
vors. En ef það kæmi í ljós að afl-
inn væri það lélegur að menn legðu
ekki í slík kaup þá stæðum við
frammi fyrir alveg nýrri spumingu.
Gæti verið að ríkið sæti uppi með
þennan kostnað sem einhvers konar
fjárfestingu í friðun? Þar sem engu
máli skipti hvort þessar heimildir
væra gefnar eða seldar; aflinn feng-
ist hvort eð er ekki. Ef þetta gerð-’
ist stæði þessi þjóð frammi fyrir
miklu meiri vanda heldur en menn
hefðu fram til þessa ætlað. Að ís-
landsmið gæfu minni afla en menn
hefðu hingað til haldið.
Fyrstu umræðu um framvarp til
fjáraukalaga fyrir árið 1992 lauk
kl. 18.18 í gær en atkvæðagreiðslu
var frestað.
STUTTAR
ÞINGFRÉTTIR
Frelsi verðtrygginga
Eggert Haukdal (S-Sl) mælti
í fyrradag fyrir framvarp sínu
til laga um lánskjör og ávöxtun
sparifjár. Framvarpið gerir ráð
fýrir að óheimilt verði að verð-
tryggja íjárskuldbindingar, þar
með talin inn- og útlán I banka-
kerfínu, skuldabréf, verðbréf
o.fl., enda verði lánskjaravísi-
talan lögð niður.
Þetta er í sjötta sinn sem
Eggert Haukdal flytur þetta
framvarp.
Jón Sigurðsson viðskiptaráð-
herra taldi þetta framvarp vera
óþarft. Því vandamáli sem því
væri ætlað að leysa hefði verið
ýtt til hliðar. Við hefðum náð
tökum á verðlagsþróuninni.
Viðskiptaráðherra benti á að
í undirbúningi væra tillögur um
afnám lagaákvæða um verð-
tryggingu fjárskuldbindinga,
þannig að slík ákvæði yrðu ein-
göngu háð samningum lántak-
anda og lánveitanda. Það væri
eðlilegt að mönnum væri fjálst
að gera slíka samninga og að
Seðlabanka yrði ætlað að halda
áfram að birta lánskjaravísitölu
fyrir það sem hana vildu nota.
Við 1. umræðu í fyrradag
kom fram að Jón Sigurðsson
viðskiptaráðherra ber að vissu
leyti hlýjan hug til þessa fram-
varps, sökum þess að fyrri
umræður um þetta framvarp
hafa jafnan verið þegar dag
tekur að lengja. Síðastliðið vor
nefndi hann framvarpið „vor-
boða“. Flutningsmanni þykja
þetta góð meðmæli og hafði nú
í vetrarbyqun orð um að „að
vetur lánskjaravísitölunnar"
væri orðinn langur.
Jarðhitadeild Háskóla Sameinuðu þjóðanna
12 nemendur frá 7
löndum brautskráðir
JARÐHITASKÓLA Háskóla Sameinuðu þjóðanna í Reykjavík var
slitið í fjórtánda sinn fyrir skömmu. Nemendur voru að þessu sinni
tólf frá sjö löndum og hafa dvalið hér í sex mánuði við sérhæft nám
í jarðhitafræðum. Nemendurnir eru verkfræðingar og raunvísinda-
menn sem þegar hafa nokkurra ára starfsreynslu við jarðhitarann-
sóknir og vinnslu jarðhita í sínum heimalöndum. Þeir koma frá
Costa Rica, E1 Salvador, Guatemala, Filippseyjum, Kína, Kenýa og
Tékkóslóvakíu.
Lokaverkefni nemendanna fjöll-
uðu um ólíkustu efni, svo sem af-
kastagetu jarðhitasvæða í Svarts-
engi, Botni í Eyjafírði, á bökkum
Dónár I Slóvakíu og á Luzon-eyju
á Filippseyjum. Efnafræðingar
unnu við túlkun efnagreiningar frá
Guatemala o g Tíbet. Verkfræðingar
frumhönnuðu gufuveitu fyrir nýja
jarðgufuvirkjun í Kenýa og gerðu
úttekt á möguleikum á því að setja
upp strompgufuvirkjun á Bac Man
á Filippseyjum líkt og búið er að
gera í Svartsengi til að nýta betur

Morgunblaðið/Sverrir
gufuna sem upp úr borholum kem-
ur. Jarðfræðingar unnu við jarð-
lagagreiningar í borholu í Kenýa
og við nákvæma kortlagningu á
jarðhitasvæðinu í Krísuvík. Einnig
var Qallað um bortæknileg vanda-
mál í E1 Salvador og á íslandi og
tölvuvæðingu á borholumælingum.
Frá því að Jarðhitaskólinn tók
til starfa árið 1979 hafa alls 118
raunvísindamenn og verkfræðingar
frá 23 iöndum verið hér í sex mán-
aða sérhæfðu námi, en um 40 kom-
ið í skemmri námsdvöl eða kynnis-
ferð til íslands á vegum Jarðhita-
skólans. Kostnaður við rekstur skól-
ans skiptist milli íslenska ríkisins
og Háskóla Sameinuðu þjóðanna í
Tókýó. Framlag íslands til reksturs
Jarðhitaskólans er hluti af framlagi
okkar til alþjóðlegrar þróunarað-1
stoðar. Mjög mikil aðsókn er að ,
skólanum frá þróunarlöndunum og (
era þegar komnir menn á biðlista.,
til náms í Jarðhitaskólanum árin
1993 og 1994.