Morgunblaðið - 03.01.1993, Síða 46

46
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 3. JANÚAR 1993

//Trúlofuncurhrirxga"
Ég bjóst við að ég fengi
umráð yfir bíl.
HÖGNI HREKKVÍSI
BRÉF TIL BLAÐSINS
Aðalstræti 6 101 Reyiqavík - Sími 691100 - Símbréf 691222
Heiðinjól
Frá Ólafí Gunnlaugssyni
ÁSTÆÐA þessa greinarkoms eru
ummæli Gunnars Þorsteinssonar,
forstöðumanns sértrúarsafnaðarins
Krossins, um íslenzku jólasveinana.
En Gunnar vill útskúfa blessuðum
jólasveininum úr helgihaldinu á jól-
um á þeim forseldum að þetta sé
hluti heiðinnar arfleifðar, að jóla-
sveinamir, og aðrar þær vættir er
tengjast íslenzku jólahefðinni, séu
hugsanlega hin heiðnu goð í dular-
gerfi, að t.d Grýla og jólakötturinn
sé ummyndun á Freyju og einum
af köttum hennar. Þetta er nú allt
gott og blessað en ég vil engu að
síður benda Gunnari og öðrum
sannkristnum á að nánast allir þeir
siðir er tengjast jólahaldi á íslandi
eiga uppmna sinn í heiðnum sið,
og hef ég undanfarið velt því fyrir
mér hvemig hinir sömu geta haldið
sannkristin jól.
1. Fyrir það fyrsta hafa bæði
lærðir og leikir bent á það að Jesús
Kristur fæddist alls ekki á þessum
tíma ársins, en hins vegar er þetta
á sama tíma og heiðnir menn héldu
sína mestu hátíð, eða á vetrarsól-
stöðum, um 21. des. Það var engin
tilviljun að kristnir menn færðu
sína helgustu hátíð yfir á þann
árstíma er heiðnum mönnum var
hvað tamast að halda veislu. Fjöl-
mörg dæmi era um yfirtöku krist-
inna manna á heiðnum hugmynd-
um til að flýta fyrir trúboði og festa
kristindóminn í sessi. Margir kat-
ólskir dýrlingar vora t.d. settir í
þau hlutverk er heiðin goð sinntu
áður.
2. Nafngiftin sjálf ,jól“ og jafn-
vel hugtakið „hátíð Ijóssins" hefur
heldur ekkert frekar með „fæðing-
arhátíð frelsarans" að gera. Nafnið
er af frumgermanskri rót og er
náskylt orðinu „hjól“ og hefur eða
hafði mjög svipaða merkingu. Jólin
og sumarsólstöður era sitt hvor
endinn á öðrum ás Sólarhjósins
(ársins). Fögnuðu heiðnir menn
endurkomu eða upprisu sólarinnar
á eða rétt á eftir vetrarsólstöðum
og var hún því hátíð ljóssins. Þetta
varðveittist ekki bara hjá norrænu
þjóðunum heldur er hjól tímans til
í sömu uppsetningu í öðram germ-
önskum trúarbrögðum t.d. vedísk-
um og öðrurh indverskum.
'3. Það er alveg hárrétt hjá
Gunnari að jólasveinatnir og fylgi-
fískar þeirra era heiðin arfleifð, þó
svo að St. Klaus og coca cola-útlit-
ið hafí eitthvað blandast þarna við
í seinni tíð. Trúin á jólasveinana
er komin úr þjóðtrúnni sem er ná-
tengd heiðninni. Um það hvort
Grýla sé Freyja og jólakötturinn
einn af köttum hennar skal ósagt
látið, en það er hins vegar vel þekkt
að kristnir menn hafi kennt heiðin
goð við illvætti, t.d. Óðinn við Sat-
an. Ætti Gunnar að vera ánægður
með að hinir fornu guðir skuli birt-
ast okkur í formi illra vætta frem-
ur en hitt.
4. Útlenski jólasveinninn, St.
Klaus eða st. Nickaulas á heldur
ekki upprana sinn í kristinni arf-
leifð þrátt fyrir nafíð. Uppranalega
var hann furðuvera er nefndist
Krist Kringle (og reyndar fleiri
nöfnum) og flakkaði um þýðversku
löndin um jólaleytið og færði börn-
um gjafír. Hann var undarlegur í
háttum og útliti, klæddist m.a.
grænum hettukufli með hvítum
borðum, var horaður og ljótur og
kann þarna að vera kominn fjar-
skyldur ættingi íslenzku jólasvein-
anna. Seinna meir þótti ótækt að
Víkveiji skrifar
Það eg sannast segja vil
um sumra manna kvæði:
Þar sem engin æð er til,
ekki er von að blæði!
essí staka Páls Ólafssonar, sem
birt v'ar í Tímariti Þjóðræknis-
félags íslendinga vestanhafs árið
1925, kom Víkveija í hug þegar
hann hlustaði á málþóf stjómarand-
k> stöðunnar á sjónvarpsrás Sýnar
síðla á aðventunni.
Það vakti furðu Víkveija hvað
hægt var að segja lítið, nánast ekki
neitt, í löngu máli; vaða elginn,
teygja næfurþunnann lopann út og
suður til þess eins, að því er virt-
ist, að tefja störf Alþingis.
Stjórnarandstaða á að gegna
veigamiklu hlutverki, og gerir það,
þegar og þar sem hún er vandanum
vaxin. Stjórnarandstaða á ekki ein-
ungis að benda á meintar veilur í
stjómarstefnunni, heldur jafnframt,
og raunar fyrst og fremst, að tí-
unda annann valkost í hveiju við-
fangsefni þingsins. Innantómur
orðaflaumur utan um ekki neitt vís-
ar engan veg út úr vandamálum
líðandi stundar. Það var nánast
grátbroslegt að hlusta á vaðalinn,
sem reyndar minnir á aðra stöku
Páls Ólafssonar frá gömlum tíma,
en gæti allt eins átt við stöðu þorsk-
stofnsins, bæði á láði og í legi, á
líðandi stundu:
Það er ekki þorsk að fá
á þessum firði;
þurru landi eru þeir á
og einskis virði!
Efnahagslægðin, sem veldur
okkur margs konar vanda um
þessar mundir, er alþjóðleg, að Vík-
veiji les í erlendum ritum. Sam-
dráttur í þorskafla, lækkað verð á
sjávarvöram og samansafnaðar er-
lendar skuldir um langt árabil
(þjóðareyðsla umfram þjóðartekjur)
auka hins vegar á afleiðingar henn-
ar hér á landi. En við höfum fýrr
séð framan í kreppur og siglt upp
úr öldudalnum. Um þessar mundir
era t.d. um það bil sextíu ár síðan
kreppan mikla reyrði landsmenn í
fjötra atvinnuleysis og fátæktar.
Árið 1933 var lagt fram fram-
varp á Alþingi um kreppulánasjóð.
Ástæðan var sú, eftir fréttum frá
þessum tíma að dæma, að nokkuð
á annað þúsund bændur áttu ekki
fyrir skuldum. Á þessum tíma var
atvinna í þéttbýli nánast munaður
og bróðurpartur þjóðarinnar bjó við
sultarkjör. Samhjálp hvers konar
var og önnur og lakari en nú er.
Meginmunurinn á kreppunni þá
og nú er sá að við eram veralega
betur í stakk búin á líðandi stundu,
hvern veg sem litið er á málin, til
að mæta vandanum og sigrast á
honum. Við búum að betri mennt-
un, bæði almennri menntun og sér-
hæfðri, við ráðum yfír meiri tækni,
meiri fjármunum (þrátt fyrir allt)
og fleiri tækifærum til að rétta úr
kútnum.
Við þurfum aðeins að taka mark
á góðu heilræði: Litla þjóð, sem átt
láta slíka kynjavera tengjast helstu
hátíð kristinna manna og var þá
dýrlingurinn Nickaulas látinn taka
við hlutverki hans, en hann er ein-
mitt verndardýrlingur barna í kat-
ólskum sið.
5. Helgihald í kringum tré af
þeirri tegund sem nú viðgengst er
svo gamalt og svo rammheiðið að
varðveist hafa sagnir af helgihaldi
germanskra manna í kringum
skreytt tré frá um tólf hundruð
áram fyrir Krists burð, eða frá
þeim tíma er germanskar þjóðir
réðust inn í Indland. Jólatréð í þeirri
mynd er við þekkjum það í dag er
upprunnið í Þýskalandi, en þar var
grenitréð gert að persónugerfíngi
Yggdrasils, lífsins tré, enda er
grenitréð eina tréð sem er grænt
allt árið. Það er táknrænt fyrir þá
endurvakningu lífsins sem vetrar-
sólstöðumar eru byijunin á.
Nú til að hjálpa Gunnari og öðr-
um „sannkristnum" mönnum upp
úr þessari heiðnu súpu langar mig
til að koma með smá uppástungu.
Fyrst og fremst mætti kynna sér
hvenær frelsarinn er fæddur og
flytja síðan fæðingarhátíð hans til
þess tíma er hann kom í þennan
heim. Nú eða þá flytja hana yfír á
sumartímann, það myndi útiloka
hina skelfilegu jólasveina. Að sjálf-
sögðu þyrfti líka nafnbreytingu, en
hvað það nafn skal vera eftirlæt
ég Gunnari og félögum að ákveða.
Smá saman hefur jólahátíðin
fyrst og fremst orðið hátíð barn-
anna, ég vona því að Gunnar og
aðrir þeir sem hafa opinberlega
ráðist á þá saklausu skemmtun sem
felst í jólasveinum og öðru þess
háttar sem er haft börnum til gam-
ans í jólamánuðinum, annaðhvort
látið af þeim ósið, eða hætti að
halda jólin ella, öðram til fyrir-
myndar.
ÓLAFUR GUNNLAUGSSON
Fljótaseli 16, Reykjavík.
í vök að veijast, vertu ei við sjálfa
þig að beijast!
Sú alþjóðlega efnahagslægð sem
við er að kljást verður vonandi leyst
með íjölþjóðlegum samningum
(GATT, EES o.s.frv.), sem auðvelda
viðskipti milli þjóða og stuðla þann
veg að nýjum hagvexti. Vandann
heima fyrir verðum við að leysa
með því að draga úr eyðslu, greiða
niður skuldir og búa atvinnuvegum
okkar viðunandi rekstrar- og sam-
keppnisstöðu við umheiminn.
Rekstraröryggi atvinnuveganna og
atvinnuöryggi almennings eru tvær
hliðar á sama fyrirbærinu. Og hag-
vöxtur getur náðst með hagræðingu
í atvinnuvegum okkar, rannsóknum
í þágu atvinnulífsins, hagstæðari
viðskiptastöðu út á við og orkufrek-
um iðnaði í kjölfarið. Það er að
segja ef við glötum ekki niður þjóð-
arsáttartækifærum okkar. Eða með
öðrum orðum ef við heykjumst ekki
á því að senda út á sextugt djúp
skæðasta skemmdarvarginn í þjóð-
arbúskapnum, sundurlyndisfjand-
ann.
xxx
Víkveiji óskar landsmönnum
þess að þeim takist vel að
hanna eigin framtíð á nýja árinu;
að við reynumst okkar eigin gæfu
smiðir, íslendingar, geram komandi
ár gleðileg.