Morgunblaðið - 06.01.1993, Síða 10

10
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 6. JANÚAR 1993
Sinfóníuhljómsveit Islands í Háskólabíói 7. janúar
Tónleikar með pólsk-
um o g skoskum blæ
Norræn hljóm-
sveit æskufólks
stofnuð í sumar
TÓNLEIKAR Sinfóníuhljóm-
sveitar íslands fimmtudaginn
7. janúar bera pólskan og skosk-
an blæ. Einleikarinn, Szymon
Kuran, er pólskur, hljóm-
sveitarstjórinn, Jerzy Maksym-
iuk, er pólskur og fiðlukonsert-
inn er pólskur. Það hittist líka
svo skemmtilega á að hljóm-
sveitarstjórinn og skoska tón-
skáldið McMillan eru miklir
mátar. Tónleikarnir eru í gulri
áskriftaröð og hefjast kl. 20.00.
Á efnisskrá
eru: Claude De-
bussy: Prin-
temps; A.
Panufnik: Fiðlu-
konsert; F.Del-
ius: In a Sum-
mer Garden; J.
McMillan: The
Confession of
Isobel Gowdie.
Pólski hljpm-
sveitarstjórinn
Jerzy Maksymiuk er án efa einn
af þekktustu hljómsveitarstjórum
nútímans. Hann lagði stund á
píanóleik, fiðluleik, tónsmíðar og
hljómsveitarstjórn. Maksymiuk
stofnaði pólsku kammersveitina,
sem hann hefur stjórnað á ferðum
víða um heim og gert hljóðritanir
með. Hann er nú aðalstjórnandi
skosku BBC-hljómsveitarinnar og
tíður gestur allra bestu hljóm-
sveita heims. Maksymiuk er skap-
mikill maður og þykir fara sínar
eigin leiðir bæði í starfí og í sam-
skiptum við fólk. Hann hefur verið
kallaður „enfant terrible“ meðal
pólskra tónlistarmanna.
Einleikarinn Szymon Kuran
fæddist í Póllandi 1955. Að loknu
fiðlunámi í heimalandi sínu varð
hann konsertmeistari baltnesku
Fílharmoníuhljómsveitarinnar.
Síðar stundaði hann nám í Lund-
únum og árið 1984 var hann ráð-
inn annar konsertmeistari Sinfó-
níuhljómsveitar íslands. Szymon
hefur einnig lagt stund á tónsmíð-
ar og hafa meðal annars tvö af
verkum hans verið flutt á tónleik-
um Sinfóníuhljómsveitar íslands.
Szymon einskorðar sig ekki ein-
göngu við sígilda tónlist. Hann
spilar mikið djass, meðal annars í
hljómsveitunum Súld og Kuran-
swing.
Pólska tónskáldið Sir Andrzej
Panufnik fæddist 1914 í Varsjá,
en lést í Englandi árið 1991. Fiðlu-
konsertinn samdi Panufnik fyrir
Yehudi Menuhin árið 1971. Tón-
skáldið segist hafa haft í huga
hina einstöku ljóðrænu hæfíleika
og innsæi Menuhins við gerð kon-
sertsins og hafi því ekki hlaðið
hann tæknibrellum sem skyggðu
á þessa eiginleika snillingsins.
í fréttatilkynningu segir að það
Cterkurog
kJ hagkvæmur
auglýsingamiðill!
Stjórnandinn
Jerzy Maksymiuk
011 Kfl 01 Q7fl L^RUS Þ' VALDIMARSS0N framkvæmdastjóri
L I IjUbLIw/U KRISTINNSIGURJÓNSSON,HRL.löggilturfasteignasali
Til sýnis og sölu meðal annarra eigna:
Sérhæð í þríbýlishúsi - eins og ný
Neðri hæð 6 herb. skammt frá Menntaskólanum við Hamrahlíð. Allt
sér. Góður bílskúr. Stórt og gott geymslu- og föndurherb. í kjallara.
Teikn. á skrifst.
í gamla góða vesturbænum
Mikið endurbætt 5 herb. íb. tæpir 120 fm á 2. hæð. 3 rúmgóð svefn-
herb., 2 saml. stofur. Góð lán áhv.
í 11 ára blokk við Meistaraveili
3ja herb. íb. um 80 fm á 1. hæð. Sólsvalir. Góð geymsla í kjallara.
Þvhús á hæðinni. Skipti mögul. á lítilli 2ja herb. íb. (ekki í kjallara).
Af sérstökum ástæðum
er til sölu verslunarhæð í Bankastræti um 150 fm auk kjallara og bak-
húss. Þarfnast nokkurra endurbóta. Hentar til margskonar nota. Nán-
ari uppl. aðeins á skrifst. ^mmmmmmm^m^mmm^^^^m
• • •
Fjöldi fjársterkra kaupenda.
Margskonar eignaskipti.
Opið á laugardaginn. LAUGAVEG118 SIMAR 21150-21370
AIMENNA
FASTEIGNASALAN
verk á tónleik-
unum sem muni
kannski vekja
mesta athygli sé
„The Confessi-
on of Isobel
Gowdie“ eftir
Skotann James
McMillan. Sag-
an um Isobel
Gowdie gerist á
17. öld á tímum
galdraofsókna á
Skotlandi. Isobel Gowdie var pynt-
uð til að játa að hún hefði verið
skírð af Satan og gengist honum
á hönd. Örlög hennar urðu þau
að vera kyrkt og síðan brennd á
báli.
McMillan er vinstrisinnaður
kaþólikki og í sögunni um Isobel
Gowdie fann hann samsvörun við
pólitískar nornaveiðar nútímans. í
verkinu notar hann hluta úr kaþ-
ólska messuforminu og verkið end-
ar á Lux Eterna — Hið eilífa Ijós.
Hann segir sjálfur: „Tónverkið er
sú Sálumessa sem aldrei var sung-
in yfir Isobel Gowdie.“ Þetta verk
var frumflutt á The Promps (mjög
vinsælir tónleikar meðal almenn-
ings) í Royal Albert Hall í London
í ágúst 1990 undir stjórn Jerzy
Maksymiuk og sló í gegn. McMill-
an náði til fólksins með þessu
verki.
NÆSTA sumar verður hleypt
af stokkunum norrænu verk-
efni á sviði æskulýðsmála und-
ir heitinu Orkester Norden.
Um er að ræða samstarfsverk-
efni milli Sambands Norrænu
félaganna á Norðurlöndum,
Norðurlandaumdæmi Lions-
hreyfingarinnar og Jeunesses
Musicales, auk þess sem ýmsir
aðrir veita stuðning. Fjárhags-
legur bakhjarl verkefnisins er
Norræni menningarmálasjóð-
urinn, auk þess sem Lions-
hreyfingin veitir öllum þátt-
takendum styrki til þess að
standa undir hluta útgjalda
vegna þátttökunnar.
Markmiðið með Norrænu
hljómsveitinni er að treysta sam-
heldni norræns æskufólks og
miðla þeim og öðrum þekkingu
um norræna tónlist. Duglegu
ungu tónlistarfólki á aldrinum
15-25 ára verður boðið að taka
þátt í móti sem hefst með tíu
daga námskeiði í Ingesunds-tón-
listarskólanum í Arvika S Svíþjóð
og lýkur með fjögurra daga tón-
leikaferð um valda staði á Norð-
urlöndunum. Á næsta ári er gert
ráð fyrir að stofna um 50 manna
kammersveit sem verði stækkuð
í um 100 manna sinfóníuhljóm-
sveit sumarið 1994.
Fagleg ábyrgð á efnisvali og
tónlistarflutningi er í höndum
Finnans Esa Pekka Salonen, sem
er einn af fremstu hljómsveitar-
stjórum af yngri kynslóðinni í
heiminum í dag. Hann mun jafn-
framt stjórna sinfóníuhljómsveit-
inni sumarið 1994.
Það tónlistarfólk á aldrinum
15-25 ára sem hefur áhuga á
að taka þátt í Norrænni hljóm-
sveit getur pantað nótur og
umsóknareyðublöð fyrir 31. jan-
úar 1993 hjá Orkester Norden
c/o, Svenska Rikskonserter,
Boks 1225, S. 111 22 Stockholm.
Eyðublaðinu ásamt snældu með
hljóðfæraleik viðkomandi þarf
síðan að skila fyrir 15. febrúar
1993. Orkester Norden verður
síðan mynduð á grundvelli niður-
stöðu dómnefndar.
Bæklirlgi sem inniheldur upp-
lýsingar um verkefnið og boð til
ungs norræns æskufólks hefur
verið dreift til allflestra Lions-
klúbba á íslandi. Auk þess er
hægt að nálgast þá hjá félags-
deildum Norræna félagsins og á
skrifstofum þess á ísafirði (sími
94-3393) í Reykjavík (sími
91-10165). Nánari upplýsingar
veitir Sigurður Símonarson,
framkvæmdastjóri Norræna fé-
lagsins á íslandi.
(Fréttatilkynning)
ÉöaisDa] máD
Umsjónarmaöur Gísli Jónsson 673. þáttur
Ingvar Gíslason fyrrv.
menntamálaráðherra skrifar
mér og tekur umsjónarmaður
hið besta undir efni bréfs hans:
„Kæri Gísli.
Mig langar að vekja athygli
á málvenju nokkurri, sem síst
er til bóta, enda til orðin, að ég
held, fyrir óheppileg erlend
áhrif.
Mælendur og greinahöfundar
virðast ekki kunna lengur að
vísa til liðins tíma (og að nokkru
til framtíðar) á eðlilegri íslensku.
Orðasambandið „í fyrra“ er
næstum að segja útdautt. Nú
er þrástagast á tuggunni „á síð-
asta ári“, „síðasta ár“, „á síð-
asta hausti“, „síðasta haust“, „á
síðasta surnri", „síðasta sumar“,
„á síðasta vori“ og „síðasta vor“
— og þar fram eftir götunum.
Af sama toga er sá óvani að
segja heldur „í síðustu viku“ en
„í vikunni sem leið“ eða á ýmsan
annan hátt, sem fólki hefur
hingað til verið munntamt að
vísa til fyrirfarandi viku eða
annarra undangenginna og lið-
inna tímaskeiða. Á þessu sviði
býr íslenska yfir töluverðri fjöl-
breytni. Ég ætla raunar ekki að
halda því fram að þetta málfar
sé svo nýtilkomið, að það hafi
ekki heyrst fyrr en upp á síð-
kastið. Hitt virðist mér, að það
hafi sótt mjög á undanfarið og
sé að verða einrátt.
Viltu ekki vera svo vænn að
hjálpa til við að blása lífí í deyj-
andi orð og orðasambönd, sem
úr er að velja og við eiga, þegar
vísað er til liðins tíma, ára og
árstíða, missera, mánaða og
vikna? Við skulum halda áfram
að segja „í fyrra“, „í fyrra-
haust“, „í haust sem leið“, „í
fyrrasumar“, „í sumar sem leið“,
o.s.frv. Látum okkur líka nægja
að segja „um helgina“, „í vik-
unni“, „í mánuðinum“ o.s.frv. í
stað þess að bergmála einhveija
útlensku endalaust með því að
segja „í þessari viku“, „í þess-
um mánuði", „um þessa helgi“
og annað ámóta. Og hví ekki
að taka aftur upp (þótt ekki
væri nema til tilbreytingar stöku
sinnum) orðasambandið „á
sumri komanda" í staðinn fyrir
þann trénaða orðalepp „á næsta
sumri“ og „á komandi árum“
fyrir klisjuna „á næstu árum“,
sem varla heyrist önnur, eins og
annað sé ekki til?
Kær kveðja.
Post scriptum 28.11.
Við „Niger" og „Rigu“ að ríma
er raun vor og eilífðarglíma.
Og limericks að „þýða“
mun Ijóðin ei piýða.
Þann leirburð skal hefta í tíma!“
★
Voð hét á eldra málstigi váð,
sbr. vaðmál. Af váð kemur svo
með i-hljóðvarpi sögnin að væð-
a(st), en hún merkti að fara í
voðir = klæði. Ef sögnin var
höfð á miðmyndarendingar,
stýrði hún þolfaíli. Menn gátu
vætt eitthvað í merkingunni að
færa það í voðir.
Nú er frá því að segja að áar
okkar voru margir herskáir. Þeir
bjuggu til samsetninguna að
hervæða(st) um þá athöfn að
fara í herklæði. Sögnin sést
óvíða í fomum bókum en Snorri
Sturluson hefur kannski kunnað
hana, því að í handritum
Gylfaginningar er hún stund-
um höfð, en stundum sögnin að
herklæða(st), þegar sagt frá
vígbúnaði Einheija og ásanna
fyrir bardagann mikla sem menn
kenndu til ragnaraka. Síðan
hervæddust menn um aldir, og
fyrirbærið hervæðing var þrá-
sinnis nefnt.
Enn liðu stundir fram, og hér
á íslandi höfðu menn hætt að
hervæðast, en senn mun vopn-
lausum íslendingum hafa þótt
nauðsynlegt að bæta sér skað-
ann með öðrum „væðingum“,
svo sem rafvæðingu sveitanna,
vélvæðingu iðnaðarins og skyn-
væðingu (ekki *skinnvæðingu!)
landbúnaðarins. „Skynvæðing“
mun eiga að vera þýðing á e.
rationalization, d. rationalis-
ering. „Vondur kall, Rasjón",
stendur í Kristnihaldi undir
Jökli. Þá hefur „einkavæðing"
ekki verið lítið notað orð nú um
stundir, á dönsku privatisering.
En látum líkingamál vera og
„væðingar" í hófi, eins og raf-
væðingu og vélvæðingu, en
mun ekki fleira fólki en mér
þykja stigið yfir strikið, þegar
rætt er um „frystitogaravæð-
ingu útgerðarinnar"?
Kem ég kannski eins og „utan
úr sjöunda himni“, eða ætti ég
kannski að „draga bjálkann úr
mínu eigin glerhúsi"?
★
Hlymrekur handan kvað:
Mönnum er meðfætt að teygjast,
og monthana eðli að reigjast,
en í ár eitt ég veit:
undir ag'a og heit
ætla ég ekki að beygjast.
★
„Sjáum vér af mörgum dæm-
um hve stór umskipti hafa tekið
heilir landslýðir, eftir því sem
þeir breyttu siðum og málfari
eftir öðrum þjóðum; svo hafa
þeir gjörst hverflyndir og þrótt-
lausir, en gjarnir á útlenda ósiðu,
að eftir einn aldur þekkja þeir
eigi sjálfa sig.“
(Eggert Ólafsson,
1726-1768.)