Morgunblaðið - 06.01.1993, Blaðsíða 22

22
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 6. JANÚAR 1993
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 6. JANUAR 1993
23

Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Fulltrúar ritstjóra
Fréttastjórar
Ritstjórnarfulltrúi
Árvakur h.f., Reykjavík
Haraldur Sveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Björn Jóhannsson,
Árni Jörgensen.
Freysteinn Jóhannsson,
Magnús Finnsson,
Sigtryggur Sigtryggsson,
Ágúst Ingi Jónsson.
Björn Vignir Sigurpálsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aðal-
stræti 6, sími 691111. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 691122. Áskriftar-
gjald 1200 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 110 kr. eintakið.
V ígvæðingarkapp
hlaupinu lokið
Með undirritun START II-
sáttmálans um fækkun
langdrægra gereyðingarvopna
hefur með formlegum hætti ver-
ið bundinn endi á vígbúnaðar-
kapphlaup risaveldanna. Víg-
væðingin þrotlausa, eitt helsta
einkenni kalda stríðsins, heyrir
sögunni til. Samningurinn, sem
er merkasta afvopnunarsam-
komulag sögunnar, er gríðar-
lega mikilvægur bæði með tilliti
til öryggishagsmuna Vestur-
landa og þeirrar viðleitni Banda-
ríkjamanna og Rússa að innsigla
það traust og þann samstarfs-
vilja sem einkennt hefur sam-
skipti ríkjanna frá því helstefnu
kommúnismans var hafnað
eystra. Fyrir okkur íslendinga
er ánægjulegt að hugsa til þess
að með undirritun START II-
samníngsins í Kreml á dögunum
leiddu þeir George Bush Banda-
ríkjaforseti og Borís N. Jeltsín
Rússlandsforseti til lykta ferli
sem hófst á leiðtogafundinum í
Reykjavík 1986 þegar stórfelld
kjarnorkuafvopnun og upp-
ræting heilla vopnakerfa komst
á dagskrá.
Þegar öllum ákvæðum samn-
ingsins hefur verið framfylgt
eftir tíu ár munu Rússar ráða
yfir svipuðum kjarnorkuherafla
og í byijun áttunda áratugarins
og styrkur Bandaríkjamanna á
þessu sviði vígbúnaðar mun trú-
lega verða sambærilegur við
áratuginn þar á undan. Miðað
við árið 1990 verða tveir af
hverjum þremur kjarnaoddum,
sem langdræg vopn bera, úr
sögunni árið 2003. Hvort ríkið
um sig mun halda eftir 3.000
til 3.500 kjarnaoddum þannig
að ljóst er að um svo umfangs-
mikla afvopnun verður tæpast
samið aftur. Hvað öryggishags-
muni Vesturlanda varðar skiptir
þó mestu að í START II-sátt-
málanum er kveðið á um upp-
rætingu fjölodda langdrægra
kjarnorkueldflauga á landi en
yfirburðir Sovétmanna á þessu
sviði, ekki síst með tilkomu SS-
18 eldflaugarinnar, voru mönn-
um mikið áhyggjuefni á dögum
Kalda stríðsins. Yfirburðir
Bandaríkjamanna á sviði kjarn-
orkuvopna í kafbátum verða á
hinn bóginn ekki hinir sömu og
áður.
Nú þegar þessi sögulegi af-
vopnunarsáttmáli liggur fyrir
skiptir mestu að stjórnvöld í
Kazakhstan, Hvíta-Rússlandi og
Úkraínu skuldbindi sig til að
virða ákvæði hans. í þessum
þremur fyrrum lýðveldum Sov-
étríkjanna auk Rússlands er að
finna langdræg gereyðingar-
vopn. Þrátt fyrir yfirlýsingar
stjómvalda í Úkraínu þess efnis
að landið verði í framtíðinni
kjarnorkuvopnalaust hefur
þingið þar enn ekki staðfest
START I-samninginn sem Bush
forseti og Míkhaíl S. Gorbatsjov,
þáverandi Sovétleiðtogi, undir-
rituðu sumarið 1991. Margir
telja ástæðu til að ætla að stjórn-
völd í Úkraínu hyggist halda
eftir hluta kjarnorkuheraflans.
Vafalaust eru ýmsir þeirrar
hyggju í Úkraínu að óvarlegt
sé að afvopnast þegar algjör
óvissa ríkir um þróunina í Rúss-
landi. A það ber hins vegar að
líta að framkvæmd START-
sáttmálanna tveggja er ríkjum
þessum ofviða í efnahagslegu
tilliti. Afvopnun er ekki síður
kostnaðarsöm en hamslaus víg-
væðing. Fyrir liggur að Banda-
ríkjamenn eru tilbúnir til að
bera hluta kostnaðarins og ætti
það að greiða fyrir staðfestingu
þessara tveggja sáttmála í ríkj-
unum Ijórum. Alltjent er ljóst
að það er algjört forgangsverk-
efni að fá fram staðfestingu
þessara ríkja á því að þau hygg-
ist í einu og öllu fara eftir
ákvæðum samningsins.
Undirritun START II-samn-
ingsins er mikill sigur fyrir
George Bush og ánægjulegur
endir á forsetaferli hans. Bush
og forvera hans í ehibætti, Ron-
alds Reagans, verður minnst á
spjöldum sögunnar fyrir fram-
göngu þeirra á vettvangi af-
vopnunarmála, sem á örfáum
árum hefur létt tortímingarógn-
inni af heimsbyggðinni. Þá gjör-
breyttu heimsmynd sem nú blas-
ir við aðeins rúmum sex árum
eftir fundinn sögulega í Reykja-
vík ber ekki síst að þakka frum-
kvæði og áræði þessara tveggja
manna. Vitanlega mun sagan
einnig geyma nafn Míkhaíls S.
Gorbatsjovs þegar rifjað verður
upp þetta slökunarskeið.
Undirritun START-samn-
ingsins í Moskvu er enn eih stað-
festing þess að heimsmynd
Kalda stríðsins er liðin undir
lok. Enn lifum við þó á miklum
óvissutímum og því fer öldungis
víðsfjarri að menn hafi meðtekið
allar afleiðingar hruns Sovét-
ríkjanna og heimsveldis komm-
únista í Austur-Evrópu. A vett-
vangi öryggis- ög varnarmála
bíða enn torleyst og viðamikil
verkefni. Af þeim skal hér nefnt
það sem telja má mest áríðandi;
að tryggt verði að NPT-sam-
komulagið sem miðar að því að
hefta útbreiðslu kjarnorkuvopna
verði virt í hvívetna og að fleiri
ríki gerist að því aðilar. I þessu
efni mun ekki síst reyna á sam-
vinnu Rússa og Bandaríkja-
manna.
ímynd Hafnarfjarðar
eftir Svend Aage
Malmberg
Inngangur
Eftirfarandi hugleiðingar hafa
lengi sótt á huga höfundar. Fyrir
einu eða tveimur árum stóð ég í
draumi úti fyrir anddyri Sparisjóðs
Hafnarfjarðar í Strandgötu í Hafnar-
firði og leit suður götuna. Mér var
brugðið því svo virtist sem húsin við
ofanverða götuna væru öll horfín en
í stað þess komin háhýsi á bygging-
arstigi. Ráðning draumsins felst
væntanlega í einhveijum ávæningi
af nýju miðbæjarskipulagi og sVo af
veru minni á vinnustað á Hafrann-
sóknastofnuninni við Skúlagötu í
Reykjavík, þar sem hvert háhýsið
af öðru hefur risið. Fyrir mörgum
árum kom ég einnig i draumi af sjó
til Hafnarfjarðar og birtist mér Norð-
urbærinn sem ein grá heild, sem var
í mikilli mótsögn við annars litríkan
blæ gamla bæjarins. Ráðningu
draumsins má e.t.v. rekja til kunn-
ingja míns sem bjó og býr í stóru
og nýju einbýlishúsi á Miðvangi, ein-
býlishúsi sem samt var ekki einbýlis-
hús því bílskúrinn tengdi það við
næsta hús. Ennfremur minnist ég
heimsóknar í blokkaríbúð á Suður-
vangi sem var þannig í sveit sett að
ógerlegt var að átta sig á verustað
þegar litið var út um stofuglugga
nema að vita fyrir, því útsýnið fólst
í venjulegu porti inn á milli annarra
áþekkra blokka. Hvergi brá fyrir
neinu sem minnti á Hafnarfjörð,
hvorki húsi, hrauni né fjallahring.
Það var reyndar Kaupfélagsblokkin
sem bjargaði málinu, hún skagaði
upp úr blokkaþyrpingunni og vitnaði
um ímynd Hafnarfjarðar á þessum
stað. Ekki langaði mig til að búa
þarna.
Bærinn í hrauninu
Mikið og vel hefur verið unnið að
endurbótum í Hafnarfirði á undan-
förnum árum, bæði frá umhverfis-
sjónarmiðum og í félags- og menn-
ingarmálum. Má þar nefna Heilsu-
gæslu Hafnarfjarðar, félagsmiðstöð-
ina Vitann, sundlaug í Suðurbæ,
menningar- og listastofnun í Hafnar-
borg, listamiðstöð í Straumi, umbæt-
ur á Strandgötu, Hamarskotslækinn,
Víðistaðatún (niðurstaða sam-
keppni), íbúðahverfíð í Hvömmunum
o.fl. o.fl. eins og endurbætur einstak-
linga á eldri húsum og ræktun í
bænum yfirleitt. Einnig eru hafnar
framkvæmdir við byggingu á safnað-
arheimili við Hafnarfjarðarkirkju og
tónlistarskóla, byggingar sem lofa
góðu að utan sem innan. Árangurinn
er niðurstaða samkeppni. Hafnar-
fjörður er þannig án efa einn litrík-
asti og fallegasti bær landsins, hann
er á fögru bæjarstæði í hrauni -
bærinn í hrauninu - milli fjarðar og
hafnar, sem hann dregur nafn af,
og jökulruðnings og grágrýtis, og
þar ofar fagurs fjallahrings. Þetta
er ímynd Hafnarfjarðar.
Ástjörn, Straumsvík og fjaran
Að mati höfundar hefur ýmislegt
þó farið úrskeiðis í skipulagsmálum
Hafnarljarðar, ekki síst frá sjónar-
miði náttúruverndar. Ástjörn og
næsta nágrenni var friðað á sínum
tíma. Tilvist sína á tjörnin að þakka
hrauni sem stíflar framrás vatnsins
til sjávar. Án þess væri þarna vogur
eins og aðrir vogar milli Hafnarfjarð-
ar og Reykjavíkur. Fuglalíf og gróð-
ur nýtur góðs af vegna gnóttar nær-
ingar í slíkum vogum. En hvað hefur
orðið um hraunið sem var í náttúru-
legu samhengi við tjörnina? Það er
horfið undir þykka uppfyllingu fyrir
íþróttasvæði, íþróttavöll, sem auk
þess er í of mikilli nálægð við
Ástjarnarsvæðið. Náttúruverndar-
nefnd Hafnarfjarðar lagði á sínum
tíma ríka áherslu á að hlífa hrauninu
og færa völlinn á annan stað. Frem-
ur virðist að íþróttavöllurinn hefði
mátt vera sunnar í hrauninu, Kap-
elluhrauni, þar sem öllu var búið að
raska áður. Með byggingu vallar á
þeim stað hefði verið unnt að bæta
fyrir orðin spjöll og græða sárin.
Nei, þess í stað er búið að valda frek-
ara óþarfa tjóni á náttúruauðlind,
landinu okkar allra. Spjöllin í Kap-
elluhrauni verða reyndar ekki rakin
til álversins eins og margir vilja trúa,
heldur til íslenskra eigenda landsins.
Svo áfram sé haldið þá var
Straumsvík og næsta nágrenni á sín-
um tíma nær því að vera skipulagt
sem friðlýst svæði samkvæmt nátt-
úruverndarlögum. Allur undirbún-
Svend Aage Malmberg
„Hafnarfjörður er þann-
ig án efa einn litríkasti
og fallegasti bær lands-
ins, hann er á fögru
bæjarstæði í hrauni -
bærinn í hrauninu -
milli fjarðar og hafnar,
sem hann dregur nafn
af, ogjökulruðnings og
grágrýtis, og þar ofar
fagurs fjallahrings.
Þetta er ímynd Hafnar-
fjarðar.“
ingur hafði farið fram, bæði af hálfu
náttúruverndarnefndar og starfs-
manna Hafnarfjarðarbæjar, aðeins
var eftir að ganga frá formsatriðum.
Þetta starf hefur dagað uppi. Við
Straumsvík er mjög sérstök náttúra
með ísöltum tjörnum og einni ósaltri
þar sem gætir sjávarfalla, reyndar
eina tjörnin sinnar tegundar á ís-
landi og þó víðar væri leitað. Þarna
hefur þróast lífríki á klettunum sem
ekki er að finna annars staðar, a.m.k.
á íslandi. Verður að treysta því að
listamennirnir í Straumsvík geri sér
grein fyrir náttúru svæðisins og
standi vörð um þessa perlu í nálægð
stóriðju.
Strandlengjan sunnan Straums-
víkur er reyndar alveg sérstök fyrir
höfuðborgarsvæðið í heild og einnig
ísland allt. Nær hvergi við landið er
munur flóðs og fjöru meiri en í Faxa-
flóa. Aðstæður í fjörunni sem af
þessu skapast ásamt því að hraun
hefur runnið í sjó fram gefa svæðinu
sérstakt gildi - fjölbreytileika sí-
kvikrar náttúru - sem ekki er að
finna t.d. á sendnum fjörum Suður-
lands eða norðanlands og austan þar
sem sjávarföll eru mun minni en
vestanlands. Þarna sunnan Straums-
víkur þarf í skipulagi - umhverfis-
mati - að taka frá svæði til vernd-
ar, útvistar og fræðslu.
Enn eitt atriði um landið sunnan
Hafnarfjarðar. Leiðin frá Keflavík
til Straumsvíkur er falleg leið og
sérstök og hún er oft það fyrsta sem
útlendir ferðamenn sjá af landinu
og reyndar heimreið okkar hinna.
Leiðin liggur um ósnortin hraun á
milli hafs og fjalla. Þegar kemur í
Straumsvík og áfram í Hafnarfjörð
ber annað við, allt í rusli sem er
aðkomu á höfuðborgarsvæðið ekki
til sóma. Það er eins og ekki sé hug-
að að næsta umhverfi Hafnarfjarðar
sem skyldi. Þarna þarf að gera átak.
Byggt hátt
Áður var lýst hvernig fjörðurinn,
bærinn í hrauninu, jökulöldurnar og
fjallasýnin eru órofa ímynd Hafnar-
flarðar. Það þarf að huga vel að
þessum atriðum í skipulagi. Byggð
upp á öll holt raskar þessari mynd.
Minnt skal á að á sínum tíma vann
náttúruvemdarnefnd Hafnarfjarðar
í samráði við bæjarstarfsmenn að
hugmyndum um autt svæði á grá-
grýtinu efst á Hvaleyrarholti, svæði
sem tengdist auðu svæði handan
Reykjanesbrautar að Ástjörn. Á
Hvaleyrarholti er nú risin byggð,
vissúlega myndarleg íbúðabyggð, og
áfram er haldið á sama hátt efst á
Fjárhúsholti. Landslag allt umhverfís
Hafnarfjörð er þannig smám saman
að hverfa undir byggingar og sjón-
deildarhringurinn að þrengjast.
Hönnuðir skipulags, landslagsarki-
tektar og byggingaraðilar, eiga
Utsýni frá Hamrinum í Hafnarfirði. Hvernig yrði það með áætluðu háhýsi við Fjarðargötu? Hamarinn í Hafnarfirði er friðaður og má því
spyrja hvort útsýnið sé þá ekki einnig friðað.
væntanlega að huga að þessum þætti
ekki síður en því hvernig t.d. gengið
er frá vistvænum bílastæðum niðri
í bænum.
Fallegt eða ljótt
Mörg falleg hús eru í Hafnarfírði,
t.d. Ráðhúsið, og það ekki aðeins
gömul hús heldur einnig nýleg hús
eins og í Strandgötu, það er ekki
um það að sakast, en gæta þarf
samræmis við næstu hús og annað
umhverfi. Bakhlið húsa í Strandgötu
verður þó yfirleitt að dæmast ljót
og er það vel gert að bæta úr því.
Einnig er sjálfsagt að halda áfram
að bæta miðbæinn í Hafnarfirði með
byggingum við Fjarðargötu fyrir
margyíslegar þarfír. Það þarf aðeins
að gæta hófs, t.d. varðandi hæð
húsa, og samræmis við aðra byggð
og fjörðinn sjálfan. Háhýsi á þessum
viðkvæma stað virðast vafasöm, há-
hýsi sem sumir nefna turna, sem þau
eru ekki.
Enn er tími til stefnu
Víti til vamaðar eru mörg bæði í
Hafnarfirði sem annars staðar. Má
t.d. nefna Morgunblaðshúsið við
Aðalstræti í Reykjavík. Borgarskipu-
lag Reykjavíkur er reyndar að breyt-
ast á þessum slóðum frá því sem var
með sögu og vistrænt umhverfí að
leiðarljósi. Einnig má nefna dæmi
þar sem byggingaráformum var
breytt á síðustu stundu vegna þrýst-
ings utanfrá. Þar skal nefna vel-
heppnaða byggingu Skattstofunnar
í Hafnarfírði sem átti fýrst að vera
einni hæð hærri en varð, og einnig
hús á horni Skólavörðustígs og
Bankastrætis í Reykjavík sem var
breytt að umfangi svo götumyndin
upp og niður nefndar götu fengi
áfram notið sín. Glæstur Seðlabank-
inn sjálfur reis einnig við en ekki á
Arnarhóli. Aðilar í þessum málum
settu ekki ofan þótt þeir létu undan
almenningsálitinu. Slíkt ætti að geta
gengið eftir einnig í Hafnarfírði
varðandi fyrirhugaða stórbyggingu
við Fjarðargötu í Hafnarfirði.
Iðnbúð
Að lokum nokkur orð um nýtingu
umræddrar byggingar. Allir vilja
byggja „kringlur" og hótel, Hafnar-
íjarðarbær einnig. Gott hótel í Hafn-
arfirði er gott mál. Hvort ferðamenn
setji fyrir sig hótel í tengslum við
verslunarhús skal ósagt látið, en
væntanlega sækjast þeir eftir sér-
stöðu Hafnarfjarðar eða ímynd
Hafnarfjarðar eins og það var nefnt
hér að ofan. Með í þeirri ímynd er
höfnin og útgerð, iðnaður, þar með
talinn listiðnaður, og verslun. Ekki
má heldur gleyma Póst- og síma-
minjasafninu í Austurgötu og Sjó-
minjasafninu við Vesturgötu.
Svo er það spurningin um hvort
„kringlur" séu besti kosturinn til að
efla almenna verslun í heimabyggð.
„Kringlur" eru t.d. dýrar og krefjast
ábatasamrar verslunar. I Reykjavík
hefur orðið nokkur hreyfíng í þá átt
að fyrirtæki leiti í Fenin og Skeifuna
þar sem unnt er að reka stórar búð-
ir með auðveldri aðkomu á bíl. Ann-
ars má einnig hugsa sér aðra þróun
verslunar í fyrirhugaðri „kringlu" í
Hafnarfirði en í fyrirmyndinni í
Reykjavík. Hún er sú að þar verði
einskonar iðnbúð með vinnustöðum
og búðum, þ.e. alls konar list- og
smáiðnaður hvort sem um tré,
málma eða önnur efni er að ræða.
Takmarkið verði að efla handmennt
og hugvit á sem flestum sviðum.
Þannig yrði „kringlan“ í Hafnarfírði
öðruvísi en gerist og gengur og
bætti um betur ímynd Hafnarfjarð-
ar. Hún yrði iðnbúð Hafnarfjarðar.
Stjórnmál og stjórnsýsla
Greinarhöfundur telur sig vita og
skilja að stjórnmál og stjórnsýsla
geta verið ólík viðfangsefni. í stjóm-
Höfundur áttisæti í
náttúru vemdamefnd
Hafnarfjarðar 1975-1986, í
sóknarnefnd Hafnarfjarðarkirkju
1985-1990 og í stjórn
Alþýðuflokksfélags Hafnarfjarðar
1985-1990.
málum er barist um stefnur og hug-
myndir, en þegar kemur til kasta
stjórnsýslu þarf að gæta að beinhörð-
um peningum. Þannig hafa fram-
bjóðendur til þings oft háar hug-
myndir um menningarmál, þar með
talin umhverfismál, sem stjómsýslu-
menn í héraði eiga erfítt með að
framfylgja í daglegu amstri peninga-
mála. Þannig er því vafalaust farið
hjá bæjarstjóm Hafnaríjarðar sem
reynir væntanlega að láta dæmin
ganga upp eins og best lætur og
nýta sér tækifærin sem bjóðast til
góðra verka. Dæmi þar um vom
nefnd hér að framan. Áfram er hald-
ið til framtíðar við Fjarðargötu. Þá
er mikilsvert að vel takist til á þess-
um viðkvæma stað á uppfyllingunni
milli hafnar og gamla bæjarins svo
Gaflarar geti sáttir vel notið síns
heima.
Guðlaun fyrir árin mín í Hafn-
arfírði. Ár og friður á nýju ári.
Er loðnan frá EB
„pappírsloðna“?
Svíþjóð
*
Islensk verkfræði-
stofa annast forhönn-
un á anunoníaksgeymi
VERKFRÆÐISTOFA Guðmundar og Kristjáns hf. hefur tekið að
sér að annast forhönnun á 2.000 tonna ammoníaksgeymi fyrir
sænska efnafyrirtækið Berol-Nobel. Ef ákvörðun verður tekin um
byggingu hans mun verkfræðistofan sjá um fullnaðarhönnun geym-
isins og kerfishönnun.
eftir Halldór
*
Asgrímsson
í grein sem ég skrifaði í Morgun-
blaðið í desember sagði ég m.a.:
„Það er mitt mat að það megi þakka
fyrir ef verðmæti Islendinga verði
helmingur af þeim verðmætum sem
Efnahagsbandalagið fær út úr samn-
ingnum." Þar sem þetta mat var
ekki eingöngu. byggt á verðsaman-
burði er rétt að gera betri grein fyr-
ir því hvaða réttindi við fáum frá
EB samkvæmt svonefndum sjávar-
útvegssamningi.
Samningur um loðnuveiðar
Á árinu 1989 tókust samningar
milli íslands, Noregs og Grænlands
um nýtingu loðnustofnsins. Samn-
ingar áttu sér langan aðdraganda
og höfðu viðræður staðið yfir í tæp
10 ár. Samningurinn var síðan fram-
lengdur 18. maí 1992 til 1. maí 1994.
Samkvæmt þessum samningi er
hlutur íslands í loðnustofninum 78%
og hlutur Grænlands og Noregs 11%
til hvors aðila. Síðan eru margvísleg
ákvæði um gagnkvæmar heimildir
„Þetta yfirlit ætti að
vera nægjanleg sönnun
þess að orð mín um að
við mættum þakka fyrir
að fá helming verðmæta
á móti EB voru ef eitt-
hvað er vanmat á því hve
slæmur hann er. Líklega
hefði verið réttara að
segja að við fengjum
ekkert á árinu 1993, en
mættum þakka fyrir að
fá helming á móti EB á
komandi árum.“
til að veiða í lögsögu ríkja samnings-
aðilanna og einnig er ákvæði um það
að ísland skuli leitast við að veiða
það magn sem á vantar að heildar-
magnið náist.
Reynslan af loðnusamningnum
Síðan samningurinn var undirrit-
aður hefur hlutdeild íslands í veiðun-
um verið 82,4% 1989-1990, 91,2%
1990-1991 og 93,0% 1991-1992.
Þegar réttur Noregs og Grænlands
var útrunninn til að veiða úr loðnu-
stofninum á árinu 1992 höfðu þjóð-
irnar ekki veitt 114.000 tonn sem
þá komu í hlut íslands. íslensku skip-
in náðu ekki að veiða þetta magn
af ýmsum ástæðum. Það er því ljóst
að loðna frá EB á síðustu vertíð
hefði ekki komið að nokkru gagni
fyrir íslenska flotann.
Á þeirri vertíð sem nú stendur
yfir hefur verið úthlutað 820.000
lestum. Norðmenn fá í sinn hlut um
90.000 lestir og hafa þegar veitt
67.000 lestir, en Færeyingar hafa
veitt 19.000 lestir af kvóta Græn-
lendinga. Á yfirstandandi vertíð
verður héðan af ekki veitt nema inn-
an íslenskrar lögsögu samkvæmt
reynslu undanfarinna ára. Það afla-
magn sem EB hefur fengið í sinn
hlut verður því ekki nýtt af öðrum
nema með leyfi íslenskra stjórnvalda.
Færeyingar hafa sótt um að veiða í
lögsögu Islands loðnu sem þeir hafa
ætlað að kaupa af EB, en verið synj-
að. Það voru mjög takmarkaðir
möguleikar að ná loðnu EB á síðasta
Halldór Ásgrímsson
sumri við Jan Mayen og má í því
sambandi vísa til reynslu Færeyinga.
Samkvæmt loðnusamningnum kem-
ur í hlut íslands að veiða það sem
aðrir geta ekki veitt.
Fáum við ekkert 1993?
Það eru litlar líkur á því að þau
30.000 tonn sem við fáum á árinu
1993 frá EB komi íslenska flotanum
að gagni. Það er því ekki ólíklegt
að reynslan verði sú að við höfum
einhliða framselt 3.000 tonn af karfa
til EB á árinu 1993 án þess að fá
nokkuð í staðinn. Þetta leiðir að
ákvæðum samninganna sem gerðir
voru um loðnuveiðarnar og auk þess
hafa veiðarnar gengið illa og vel
gæti farið svo að kvótinn næðist
ekki allur. EB heldur sínum karfa-
veiðiheimildum jafnvel þótt loðnan
nýtist ekki íslandi. Ákvæði er um
viðræður ef aflaheimildir eru lækk-
aðar og jafnvægi raskast. Einnig er
gert ráð fyrir að aðilar hafi samráð
ef ófyrirséðar aðstæður koma upp.
Það mun væntanlega reyna á það
strax á fyrsta samningsári að slíkar
viðræður fari fram, en engin trygg-
ing er fyrir því að það leiði til breyt-
inga.
Litið til lengri tíma
Ef litið er til lengri tíma er ekki
hægt að ganga út frá því að sömu
aðstæður ríki á mfðunum og hafa
verið á síðustu árum. Það verður að
gera ráð fyrir að þær aðstæður geti
skapast að Grænlendingar og Norð-
menn geti veitt sinn kvóta á sínu
umráðasvæði og að nokkrum hluta
innan íslenskrar lögsögu, samkvæmt
samningi um það.
Það verður hins vegar að líta á
þá staðreynd að samið verður á
hveiju ári um skipti á veiðiheimild-
um. Það eru allar líkur á þvi, að á
árinu 1993 fáum við eingöngu papp-
írsloðnu frá EB. Loðnan frá EB get-
ur fyrst og fremst orðið nokkurs virði
ef góð veiði er utan íslenskrar lög-
sögu sem ekki hefur verið á síðustu
árum. Það er því eingöngu hægt að
meta verðmæti hennar í lok loðnu-
vertíðar á hveijum tíma. Hægt væri
að þróa aðferðir til þess að láta síðan
í staðinn jafngildar heimildir eftir
að loðnuveiðinni er lokið.
Við verðum að leggja á það
áherslu að fá öruggar heimildir í
lögsögu EB í stað þess karfa sem
samið hefur verið um. Ekki er líklegt
að þeir geti bent á fiskistofna sem
við getum veitt úr sem leiðir þá
væntanlega til að þessi skipti verða
úr sögunni. Það væri hagkvæmasta
niðurstaðan fyrir báða aðila miðað
við núverandi aðstæður. Sannleikur-
inn er sá að hagkvæmast er fyrir
fiskveiðiflota EB að nýta eigin lög-
sögu og það sama á við um okkur.
Verðum að fá nýjan samning
Upphaflega áttu 70% af heimild-
um EB að vera langhali. Ef niður-
staðan hefði orðið sú hefði verið
nokkurt jafnræði í skiptunum. Mikil
óvissa er um langhalaveiðar og það
sama gildir um loðnuna. Niðurstaðan
varð hins vegar sú, að EB fékk ör-
uggar veiðiheimildir en Islendingar
fengu óvissar veiðiheimildir sem
koma trúlega að engu gagni á árinu
1993.
Þetta yfirlit ætti að vera nægjan-
leg sönnun þess að orð mín um að
við mættum þakka fyrir að fá helm-
ing verðmæta á móti EB voru ef
eitthvað er vanmat á því hve slæmur
hann er. Líklega hefði verið réttara
að segja að við fengjum ekkert á
árinu 1993, en mættum þakka fyrir
að fá helming á móti EB á komandi
árum. Vonandi kemur ekki til.þess
því þessi vondi samningur verður
væntanlega aldrei framlengdur.
Höfundur er alþingismaður og
varaformaður
Framsóknarflokksins.
Verkfræðistofa Guðmundar og
Kristjáns hf. (VGK) var aðalhönn-
uður nýs ammoníaksgeymis Áburð-
arverksmiðju ríkisins í Gufunesi og
tæknideild Áburðarverksmiðjunnar
sá um raf- og stjórnbúnað. Berol-
Nobel hefur áhuga á að byggja
geymi að svipaðri stærð og komu
fulltrúar fyrirtækisins hingað til
lands fyrr á árinu til að skoða geymi
Áburðarverksmiðjunnar. Sam-
kvæmt upplýsingum Gunnars Her-
bertssonar hjá VGK leist Svíunum
vel á hönnun geymisins og allan
frágang og sögðu byggingarkostn-
að hans lægri en þeir áttu von á.
í framhaldi af þessu óskaði Berol-
Nobel eftir aðstoð VGK við forhönn-
un 2.000 tonna ammoníaksgeymis
í Svíþjóð og var gengið frá samning-
um um verkið í október. Um er að
ræða forhönnun geymisins þannig
að verktaki geti áætlað byggingar-
kostnað með nokkurri vissu, og skil-
greiningu vél-, stjórn- og öryggis-
búnaðar þannig að tæknimenn
sænska fyrirtækisins geti aflað upp-
lýsinga um verð búnaðarins og
áætlað kostnað við uppsetningu. I
þessum mánuði fara fulltrúar VGK
og Berol-Nobel yfir kostnaðaráætl-
unina og verður hún lögð fyrir stjóm
fyrirtækisins í næsta mánuði.
Ef ákvörðun verður tekin um
byggingu geymisins mun VGK sjá
um fullnaðarhönnun geymisins og
kerfishönnun. í kerfíshönnun felst
ákvörðun tækjabúnaðar, lagna,
kerfa-, stjórn- og öryggisbúnaðar.
Efnafyrirtækið Berol-Nobel er
hluti af alþjóðlegu fyrirtækjasam-
steypunni Nobel Industries. Berol-
Nobel er með eitt þúsund starfs-
menn og er velta þess 17 milljarðar
ísl. kr. á ári.