Morgunblaðið - 06.01.1993, Qupperneq 20

20
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 6. JANÚAR 1993
Strandið við Hjaltland
Ekki talin haptta á
mengnn við Island
ENGIN hætta er á því að olía sem
kynni að renna úr tankskipinu
sem strandaði við Hjaltiand í gær
berist inn í landhelgi Islands, að
sögn Svend Aage Malmberg, haf-
fræðings við Hafrannsóknastofn-
un íslands. Straumar við eyjarnar
OLIUSKAÐINN
VIÐ HJALTLAND
Tankskip hlaöiö 84.500 tonnum af
hráolíu strandar í fárviöri í gær-
morgun viö Hjaltland. Olía byrjaöi
strax að leka úr skipinu.
Hjaltland
' ■
BRETLAND

ALTLAND
V) y r
J. s^.eirvík
Strandstaöur tank- l j -
skipsins Braer sem \
skráö er í Lfberfu '
Sumburgh-
1 höfði
30 km
REUTER
liggja inn í Norðursjó og upp með
vesturströnd Noregs. Efni sem
látin eru i hafið við Hjaltlandseyj-
ar berast því ekki inn á íslenskt
hafssvæði fyrr en að mörgum
árum liðnum, er þau hafa farið
um Barentshaf.
Auðug fískimið eru við Hjaltlands-
eyjar, eins og annarstaðar í Norð-
ursjó -að sögn Svend. Leki olía úr
flaki skipsins mun hún helst valda
usla við strendur eyjanna og skaða
fugla-, físka- og dýralíf á heimaslóð.
Reynslan sýnir hinsvegar að olíu sem
berst í sjóinn við líkar aðstæður rek-
ur ekki langan veg. Því er ólíklegt
að mengun berist í miklu mæli upp
að ströndum ríkja við Norðursjó, eða
á fískimiðin við Vestur-Noreg að
sögn Svend.
Tankskipið Braer uppi í klettum á strandstað á Hjaltiandi í gær.
Reuter
Búist við vaxandi kröfum
um öryggi í olíuflutnmgum
Sumburg, Hjaltlandi. Reuter.
VÍÐFRÆGT náttúrulíf við
strendur Hjaltlands er í hættu
Verður tryllt spilafíkn
læknuð með lyfjum?
FRAM til þessa hefur verið litið svo á að tryllt og óviðráðanleg
spilafíkn sé merki um skapgerðargalla. Tveir danskir lífefnafræð-
ingar við Kaupmannahafnarháskóla telja hins vegar líkur á því
að flnna megi líffræðilegar orsakir fyrir áráttunni, að sögn Berl-
ingske Tidende.
Sérfræðingamir telja að skortur
á efninu serotonin, er annast boð-
skipti milli heilafruma, geti valdið
því að viðbrögð fólks við áreiti á
borð við gróðavon séu ekki með
eðlilegum hætti. Þeir hafa átt sam-
starf við sálfræðinga er með-
höndla áfengissýki og segja að
samhengi virðist einnig milli sero-
tonin-skorts og óhóflegrar
áfengisnotkunar í sumum tilvik-
um. Nú hyggjast þeir gera kann-
anir á spilafíklum og hafa beðið
um sjálfboðaliða.
leki mikil olía úr tankskipinu
Braer sem strandaði við suður-
strönd eyjanna í gærmorgun.
Líklegt er talið að strand skips-
ins verði til þess að umhverfis-
sinnar herði baráttu sína fyrir
því að öryggiskröfur vegna oi-
íuflutninga verði stórlega hert-
ar.
Sérfræðingum ber saman um
að illbætanlegur skaði geti hlotist
af olíumengun við Hjaltland. Skip-
ið strandaði við svonefnda Gart-
hness-kletta í Quendaleflóa. Á
þessum slóðum er auðugt fuglalíf
og sérstök verndarsvæði fyrir
jurta- og skordýralíf. Þar hefur
æðarfugl, ýmsar sjóendur og fjöldi
annarra fuglategunda vetursetu.
Samkvæmt upplýsingum Kon-
unglega fuglaverndunarfélagsins
breska eru mikilvægar varp- og
uppeldisstöðvar fyrir margar
fuglategundir, s.s. lunda og súlu,
á Hjaltlandi. Vegna ijölskrúðuga
fuglalífsins flykkjast áhugamenn
um fuglaskoðun til Hjaltlands ár
hvert.
Aðstæður til hreinsunar og
björgunarstarfa við Hjaltland eru
mjög erfiðar frá náttúrunnar
hendi. Því er vonast til að ríkjandi
vindstefna haldist því það dregur
úr hættu á að olíumengun berist
út úr Quendaleflóa. Komist olía
út úr flóanum er hætta talin á að
hún breiðist hratt út til enn stærra
landsvæðis.
Fyrir 11 árum varð olíuslys í
Sullom Voe, miðstöð olíuvinnslu
Breta í Norðursjó, á norðanverðu
Hjaltlandi og hefur fuglalíf þar
enn ekki rétt að öllu leyti úr kútn-
um.
Umhverfisverndarmenn segja
að yfirvöld verði að svara því hvers
vegna tankskip með einföldu stáli
í skrokknum eins og Braer sé leyft
að sigla á einhveiju viðkvæmasta
dýralífssvæði Bretlands. í mörgum
löndum öðrum sé skipum af þessu
tagi bannað að sigla meðfram við-
kvæmum strandsvæðum.
Talsmenn konunglega fugla-
verndunarfélagsins sögðu einnig
að gera yrði kröfur til þess að oiíu-
vinnslunni yrði gert skylt að flytja
eingöngu olíu í skipum með tvö-
faldri stálklæðningu.
ERLENT
Ný bók veldur deilu á meðal breskra sagnfræðinga
Hrundí heimsveldið fyr-
ir mistök Churchills?
Lundúnum. The Daily Telegraph.
GEFIN hefur verið út bók eftir breska sagnfræðinginn John
Charmley þar sem hann heldur því fram að Winston Churchill
hafi valdið hruni breska heimsveldisins með því að neita að semja
um frið við Adolf Hitler 1940-41. Bókin hefur valdið miklum
deilum á meðal breskra sagnfræðinga.
Charmley er 37 ára og fyrirles-
ari við Austur-Anglíu háskóla.
Bók hans heitir „Churchill: The
End of Glory“ og þar heldur hann
því fram að Churchill hafí orðið
á afdrifarík mistök þegar hann
hafí ekki notað tækifæri sem
honum hafí gefist til að semja
við Hitler í byijun heimsstyijald-
arinnar síðari. Hann hafí komið
gífurlegum auðæfum Breta í ný-
lendum þeirra í verð til að kaupa
bandarísk hergögn og þar með
valdið því að Bretar hafí glatað
heimsveldi sínu og staðið uppi
sem skjólstæðingar Bandaríkja-
manna í lok stríðsins.
Alan Clark, fyrirverandi að-
stoðarvarnarmálaráðherra og
höfundur nokkurra sagnfræðirita
um stríðið, styður kenningu
Charmleys. Clark sagði í grein,
sem birtist í bresku dagblaði um
helgina, að Bretar hefðu átt að
semja um frið við Hitler eftir að
þeir báru sigurorð af ítölum í
Norður-Afríku árið 1941. Bretar
hefðu glatað heimsveldinu með
því að halda áfram í stríðinu. ,
Staðleysuskilyrðing
Tveir af virtustu sagnfræðing-
um Bretlands,, Bullock lávarður
og prófessor Donald Cameron
Watt, sem hafa sérhæft sig í
seinni heimsstyijöldinni, hafa
báðir gagnrýnt kenningu Charm-
ieys og lýst henni sem „staðleysu-
skilyrðingu".
Bullock lávarður, höfundur
bókarinnar „Hitler: A Study in
Tyranny", sagði að bók Charm-
ieys hefði ekkert nýtt fram að
færa. „Þetta er það sem Hitler
sagði. Hitler hélt því fram að
hann vildi ekki í stríð við Breta
og kenndi þessum hræðilega
stríðsmangara, Churchili, um
hvernig fór.“
„Hitler vildi friðmælast við
Breta, en hvaða afleiðingar það
hefði haft er önnur saga,“ sagði
Bullock lávarður. „Hitler vildi
gera innrás í Rússland og vera
bandamaður Breta, eins og hann
sagði í „Mein Kampf". Allir sem
hafa kynnt sér ævi Hitlers vita
að hann hafði þetta i hyggju.
Hann hataði Churchill svo mikið
vegna þess að hann spillti þessum
áformum. Lokauppgjörið hefði
komið þegar Hitler hefði drottnað
yfir Evrópu og tryggt sér auðæfi
og auðlindir Rússlands. Þá hefði
komið til uppgjörs við engilsax-
nesku ríkin, Bretland og Banda-
ríkin. Bretlandi hefði þá verið ýtt
til hliðar, þannig að ég tel ekki
að breska heimsveldið hefði hald-
ið velli.“
Bullock lávarður sagði að
kenning Charmleys væri „stað-
leysuskilyrðing". „Þetta er leikur
sem felst í því að snúa öllu við
og athuga hver útkoman yrði.
Þetta er óraunhæfur leikur og
gagnslítill að mínu mati. Ég hef
aldrei verið hrifínn af staðleysu-
rökum. Ég læt mér nægja að
kanna það sem gerðist."
Winston Churchill kveður á sinn kunna hátt, gefur sigurmerki
tottandi digran vindil.
Þýskar heimildir
sniðgengnar?
Cameron Watt sagði að
Charmley og Clark hefðu látið
hjá líða að kanna þýskar heimild-
ir, sem sýndu að friðarsamningur
við Hitler hefði ekki verið raun-
hæfur kostur. „Vandamálið í
þessu er þröngsýni sagnfræðinga
sem skrifa um sögu Bretlands og
líta aldrei á aðrar heimildir. Þetta
tel ég Charmley sekan um“.
Cameron Watt sagði að ekkert
benti til þess að Hitler hefði virt
friðarsamning við Breta til lengd-
ar. „Ef hann hefði náð samkomu-
lagi við okkur hefði það verið til
bráðabirgða og að hans skilmál-
um.“
Áhugaverð en ósönnuð
kenning
Sagnfræðingurinn Philip Zie-
gler sagði í ritdómi í The Daily
Telegraph að bók Charmleys
væri áhugaverð þrátt fyrir „fjand-
samlega" umú’öllun um Churchill.
Andrew Roberts sagði í grein í
The Sunday Telegraph að sérhver
fullyrðing í bókinni væri studd
með fjölmörgum tilvitnunum í
samtíðarmenn Churchills og „oft
og tíðum upplífgandi nýjum heim-
ildum“. Það breytti því þó ekki
að kenning sagnfræðingsins væri
„ósönnuð".