Morgunblaðið - 11.08.1998, Side 29

MORGUNBLAÐIÐ
LISTIR
ÞRIÐJUDAGUR 11. ÁGÚST 1998 29
Morgunblaðið/Jón Sigurðsson
Sungið í
Blönduósi. Morgunblaðið.
CANTICA stúlknakórinn frá Hor-
sens í Danmörku hélt tönleika í
Blönduóskirkju, en áður hafði kór-
inn haldið tónleika í Hailgríms-
kirkju, Skálholtskirkju, Reykjahlíð-
arkirkju og Akureyrarkirkju. Á
tónleikunum flutti kórinn bæði ný
og gömul kirkjuleg og veraldleg
körverk eftir ýmsa höfunda, meðal
kirkjum
aimars flutti kórinn verk eftir Jón
Nordal.
Cantica stúlknakórinn er æsku-
lýðskór Kristskirjunar í Horsens og
starfa í honum um 20 stúlkur á
aldrinum 14-18 ára. Stjórnandi er
organisti Kristkirkju í Horsens,
Klaus Lyngbye.
Smásagnasamkeppni Vikunnar
SIGRÍÐUR Arnardóttir ritstjóri Yikurmar og Ægir Hugason verð-
launahafi; Goði Sveinsson hjá Urvali-Utsýn afhendir verðlaunin,
tveggja vikna ferð til Portúgals fyrir tvo.
Ægir Hugason vann
ÚRSLIT liggja fyrir í smásagna-
samkeppni Vikunnar. Tæplega 200
smásögur bárust í keppnina. Dóm-
nefndina skipuðu Ingibjörg Har-
aldsdóttir rithöfundur, Þórarinn
Eldjárn rithöfundur og Sigríður
Arnardóttir ritstjóri Vikunnar.
Bæði rithöfundar og leikmenn
tóku þátt í keppninni. Sigurvegari
varð Ægir Hugason, Hverfisgötu í
Reykjavík. Verðlaunasagan „I út-
löndum er ekkert skjól“ er fyrsta
smásaga Ægis, en hann hefur áður
skrifað ljóð „fyrir skúffuna".
I öðru sæti varð Guðmundur
Ólafsson leikari og rithöfundur en
Gerður Kristný rithöfundur og rit-
stjóri lenti í þriðja sæti.
Sigurvegari hlaut að launum
tveggja vikna ferð til Portúgals
með Úrvali-Útsýn.
Jólapóstkassinn
og fleiri þættir
LAUNSYNIR orðanna
nefnist ný bók Einars
Más Guðmundssonar
rithöfundar, sem kom
út hjá Bjarti og frú
Emilíu í sumar. Bókin
samanstendur af stutt-
um ritgerðum um bók-
menntir og menningar-
ástand í nútíð og fortíð,
sem Einar Már hefur
samið á liðnum árum.
„Þessar ritgerðir og
hugsanir hafa orðið til á
löngum tíma og hafa
mótast og þróast út frá
allskonar áhrifum,“
segir Einar Már. „Rit-
gerðarformið finnst
mér gott og gilt bók-
menntaform þar sem fléttast saman
þekking og skáldlegt innsæi og mér
fannst vera kominn tími tO að leggja
þessar hugleiðingar fram,“ segir
hann.
-Þú segir í níunda kapítula, að
sérhver höfundur búi til forvera
sína. Getur þá minniháttar höfund-
ur í nútímanum haft áhrif á meiri-
háttar höfund í fortíðinni?
„I þessari hugmynd er ekki bein-
línis fólgið neitt gæðamat heldur sá
skilningur á bókmenntunum að þær
séu ákveðin heild og að heimur bók-
menntanna sé saga í sífelldri mótun.
Viðmiðarnir breytast með hvenú
kynslóð og breyttum veruleika og
þannig lesa menn bókmenntir á
mismunandi forsendum hvers tíma.
Sagnaarfurinn er ávallt í samræð-
um við líðandi stund og það er m.a.
skýringin á því hvers vegna verk úr
fortíðinni lifna við á einum tíma en
ekki öðrum. Við eigum mjög nær-
tækt dæmi úr okkar bókmennta-
sögu, t.d. hvernig ritverk Laxness
eru endurmat á okkar forna arfi.
Við höfum aðra sýn á hetjuskapinn
eftir að hafa lesið Gerplu og sjáum
heim íslendingasagna í allt öðru
Ijósi en aldamótabarnið. Þannig
breytist merking verka og þar með
getum við sagt að rétt eins og t.d.
Snorri Sturluson hafði áhrif á Lax-
ness hafði Laxness áhrif á hann.“
- í tólfta kapítula segirþú m.a. að
það sem skynsemishyggjan líti á
sem tvö andstæð skaut, þ.e. stór-
brotnar furður og raunsannir at-
burðir, líti bókmenntirnar á sem
eina heild. Eru Launsynir orðanna
öðrum þræði rök fyrir bókmennt-
um?
„Ég tel að bókmenntirnar séu
hvorki stofustáss né
uppstoppaður fugl úr
fortíðinni heldur eru
þær í mínum huga eins
konar lifandi andi. Það
er ekki hægt að skoða
þær sem einangrað
fyrirbæri heldur finnst
mér aðkallandi að
skoða þau áhrif sem
þær hafa á lífíð og um-
hverfið og hvað þær
gefa fólki. Launsynirn-
ir eru því á sinn hátt
ástaróður til orðanna.
Bókmenntirnar
spretta af samskiptum
mannanna og eru túlk-
un á þeim. Þar með er
orðið til ákveðið lífsvið-
horf, sem fólgið er í bókmenntun-
um.“
- Þú vitnar í Malcolm Bradbury,
sem sagði að skáldsögunni hefði
ekki tekist að verða rödd tímans og
að enginn höfundur í dag sé jafn-
pólitískt mikilvægur og Sartre var á
sínum tíma. Hví fínnst þér þetta
mikilvægt hér?
„Menn rugla oft saman skáldinu
og skáldsögunni og tala um að hlut-
verk rithöfunda hafi verið stærra og
raddir þeirra hafi heyrst hærra hér
á árum áður, en það hefur ekkert
með skáldsöguna sem slíka að gera,
því þá eru menn að ræða um hversu
aðsópsmiklir rithöfundar hafi verið í
þjóðmálaumræðunni og hvaða radd-
ir hafi heyrst hæst í henni. Ég segi
að áhrifamáttur höfundar í krafti
vinsælda og frægðar eigi ekkert
skylt við gildi þeirra bókmennta
sem hann skapar.
Tilhneigingin í samtímanum er
líka sú að telja einn miðil vera rödd
tímans hverju sinni, kvikmyndir eða
tónlist og að bókmenntir og önnur
listform séu hornrekur í slíkum
heimi. Þetta finnst mér vera bása-
hugsun pg bera vott um grunn-
hyggni. Ég vil horfa á stöðu skáld-
skaparins út frá mannlífinu, því
hann býr þar og á þann hátt verða
alltaf til sögur. Sagnalistin býr ein-
faldlega við eldhúsborðin yfir kaffi-
bollunum. Miklir atburðir kalla auð-
vitað líka á frásagnarlist og skáid-
verk verða oft til á þjóðfélagslegum
breytingarskeiðum og tjá þau og
túlka. Islendingar hafa gengið í
gegnum gríðarlegar breytingar á
þessari öld og sögulegt rótleysi,
sem speglast á margan hátt inn í
bókmenntum okkar og menningu.
- Sumir halda að það sé ekki fyrir
því hafandi að skrifa bókmenntir
nema þær greini frá einhverju stór-
kostlegu, en þú gefurþeim langt nef
í tíunda kapítula.
„Þegar menn tala um að eitthvað
„mikið sé að gerast" þá eru menn
með hugann við mælikvarðann eins
og hann er í fréttunum. Gamla mik-
ilmennadýrkunin eins og í sögu-
kennslubókunum er þar skammt
undan. Menn hafa vanist því að
hugsa sem svo að þau svæði á hnett-
inum þar sem bramboltið sé mest sé
besta yrkisefnið. Bókaforlög erlend-
is hafa gjarnan bundið sig á klafa
þessa hugsunarháttar þar sem
menn rugla saman andlegu lífi,
landafræði og viðskiptalögmálum.
Menn segja: við gefum ekki út bók
frá þessu landinu eða hinu því þar
er ekkert að gerast. Hin hliðin á
þessum hugsunarhætti er þegar ís-
lendingar segja vitleysu eins og þá
að „komast inn í kortið". Um hvaða
kort eru menn að tala? Það þykir
engin stórfrétt að bóndi bregði búi,
en það getur verið stór saga. Eða
ástin? Það kemur ekki í fréttum að
hve margir unglingar horfðust í
augu þennan daginn eða hinn.
Mannlífið og einkum breytingar
sem eiga sér stað eru uppistaða
bókmennta."
Stundum var spurt: Hver ætli hafi
áhuga á kvikmynd um gamalmenni
sem strjúka af elliheimili til að kom-
ast í heimahagana og deyja þar? Og
ef stóð á svari sögðu menn: Það
kemur enginn að sjá þessa mynd, og
af svipbrigðum þeirra mátti ráða að
þeir öi-væntu um okkar hag, þvi
þetta vora góðgjarnir menn og
skynsamir sem litu raunsæjum aug-
um á kvikmyndahúsamarkaðinn þar
sem ötulustu bíógestirnir eru ung-
lingar, mættir til að horfa á afþrey-
ingar- og spennumyndir.
Eftir á að hyggja, og nú þegar
Börn náttúrunnar hafa ferðast
einsog jólapóstkassi víða um heim
og fengið kveðjur frá ótrúlegustu
stöðum, álít ég engan kvikmynda-
gerðarmann geta fengið betra vega-
nesti en einmitt setninguna: Það
kemur enginn að sjá þessa mynd,
því að sú setning segir kvikmynda-
gerðarmanninum aðeins að hann sé
kominn inn á leiksvæði hins óþekkta
og geti hugsað óháð þeim formúlum
sem mönnum eru lagðar upp í hend-
urnar og sagðar eru vera þær einu
sem gilda.
Brot úr Launsonum orðanna
Einar Már
Guðmundsson
Enn gamalt
og nýtt
TOJVLIST
Norræna lidsið
KAMMERTÓNLEIKAR
Verk eftir Telemann, Mist Þorkels-
dóttur, Norby, Loeillet, von Daler og
Roman. Köbenhavns Kammerens-
emble (Hans Gammeltoft Hansen,
flauta; Gert Herzberg, óbó & ástar-
óbó; Wladyslaw Marcbwinski, fiðla;
Anders Öberg, selló; Steen Lindholni,
semball). Norræna liúsinu, föstudag-
inn 7. ágúst kl. 20:30.
KAMMERHÓPUR Kaupmanna-
hafnar er gróin sveit og virðuleg með
20 ár að baki. Ef rétt er munað kom
hún síðast fram hér í Norræna hús-
inu í maímánuði 1996, og einu
mannaskiptin síðan þá eru þau að
Anders Öberg hefur tekið við af
Birthe Holst Christensen á selló.
Dagskráin var nú sem fyrr barokk
og nútímatónlist, nokkurn veginn í
hiutfallinu 2:1, og, ef minnið svíkur
ekki enn, að helmingshluta hin sama
og í hitteðfyrra, eða Telemannkvin-
tettinn í G, Akvarel Norbys og Svíta
úr Drottningarhólmstónlist Johanns
Helmichs Romans. Á móti komu tvö
áður óflutt verk hópsins hér á landi,
Flautukonsert franska barokkmeist-
arans Jaques Loeillets (1685-1748)
og Tilbrigði amerísk-danska tón-
skáldsins Johns von Dalers (f. 1945),
„Round About Round Midnight“ um
hina kunnu ballöðu Theloniusar
Monks, auk þess sem frumfluttur var
á íslandi Pottaseiður Mistar Þorkels-
dóttur frá 1997 sem rann sitt fyrsta
skeið í Kaupmannahöfn s.l. febrúar.
Telemann-kvintettinn var leikinn
með ljúfmannlegum þokka, en e.t.v.
hefði maður getað heyrt fyrir sér
frjálslegri baldýringu í sembalnum á
ítrekunarstöðum, sérstaklega í drif-
miklum lokaþættinum. Pottaseiður
Mistar var ágætt dæmi um hvernig
má gera nútímaverk hlustunarvænt
án þess beiniínis að grípa niður í eldri
stíl. Verkið var fremur ómblítt án
þess að vera áberandi tóntegunda-
bundið; hófst og endaði á háum pian-
issimo strokflaututóni og byggðist að
miklu leyti á hnígandi krómatísku
þrítóna frumi (do-tí-ta) sem síðar var
m.a. snúið við, ásamt innskotsorgel-
punktum, þrástefjaköflum án og með
rytmískum púlsi, já m.a.s. á einum
stað dunandi rúmbu-hrynjandi, að
ekki sé minnzt á frumskógarkenndan
steinaldartakt í fimmundartvígripum
sellósins, og var í heild einkar hlust-
væn upplifun sem sveiflaðist milli
forneskju og framtíðar, kabarettlegr-
ar úrkynjunar millistríðsára og
vellandi frumkrafts í skemmtilegri
nornabruggsblöndu. KK lék af fág-
aðri einbeitni, sem hefði þó stöku
sinni mátt gefa sér ögn lausari taum.
Akvarel Eriks Norby (1994) var
þéttar skrifað, ekki sízt hljómrænt,
þar sem semballinn sáldraði mörgum
og þykkum klasahljómum og gerði
útslagið með að verkið leiddi hugann
að einskonar spennukvikmyndartón-
list í umgjörð virðulegs óðalsseturs.
Þótt styttra væri en Pottaseiðurinn,
verkaði það samt lengra áheymar.
Hinn belgíski Jaques Loiellet sem
settist að í London í byrjun 18. aldar
er ekki nafn sem oft verður vart við á
tónleikaskrám hérlendis, né heldur á
hljómdiskum, en Flautukonsert hans
var engu að síður yndislegt og vel
samið barokkverk og ágætlega flutt,
að vísu ekki með öllu án fyrirhafnar í
hinum krefjandi einleiksparti fyrsta
þáttar, þar sem vottaði fyrir tilhneig-
ingu til að flýta, auk þess sem hinn
ívið of hraði Grave-milliþáttur hefði
vel þolað meiri trega. Tilfinning KK-
lima fyrir sveiflu í Round About
Round Midnight eftir Monk/von Dal-
er hefði sömuleiðis getað verið af-
slappaðri á köflum, en þetta sér-
kennilega blendingsverk, er gat
minnt á ýmis álíka „cross-over“ við-
fangsefni Brodsky og Kronos kvar-
tettanna, náði engu að síður að heilla
með oft fallegu Jjóðrænu jafnvægi
milli klassíkur, módernisma og jass í
að öðni ieyti vel samstilltri túlkun
hópsins.
Loks lék KK sex valda þætti úr
brúðkaupstónlist Romans, kennda
við Drottningarhólma. Verkið er
samið fyi’ir concerto grosso barokk-
sveit, en mun hafa birzt hér í umritun
Lindholms fyrir áhöfn KK, þar sem
Hertzberg óbóisti skipti yfir á ástar-
óbó. Þessi Hándel-Ieita glaðværa há-
tíðartónlist var flutt af smitandi inn-
lifun, og gegndi furðu hvað náðist
mikil fylling úr aðeins fimm mönnum
í hlutfallslega þurrum hljómburði
Norræna hússins.
Ríkarður Ö. Pálsson
HVÍTASUNNUKIRKJAN
FÍLADELFÍA KYNNIR:
BR0ADWAY
13.QG14. ÁGUSTKL 21:00
Forsala aðgöngumiða í
Versluninni Jötu • Hátúni 2
Miðaverð kr. 1.500
Á báða tónleikana kr. 2.200