Morgunblaðið - 22.10.1998, Qupperneq 32

32 FIMMTUDAGUR 22. OKTÓBER 1998
LISTIR
MORGUNBLAÐIÐ
ERLENT
Fj ár lagafrum-
varp samþykkt
Washington. Reuters.
OLDUNGADEILD Bandaríkja-
þings samþykkti í gær fjárlagafrum-
vörp, sem ná til þriðjungs útgjalda
ríkisins og nema 500 milljörðum
dala, andvirði 34.000 milljarða króna.
Öldungadeildin samþykkti átta af
13 fjárlagafrumvörpum fyrir fjár-
hagsárið, sem hófst 1. október, með
65 atkvæðum gegn 29. Áður hafði
fulltrúadeildin samþykkt frumvörpin
með miklum meirihluta atkvæða, 333
gegn 95. Þingið sendi Bill Clinton
Bandaríkjaforseta frumvörpin til
staðfestingar og ekkert er því nú til
fyrirstöðu að þinginu verði slitið
vegna kosninganna 3. nóvember
þegar barist verður um þriðjung
sætanna í öldungadeildinni og öll
sæti fulltrúadeildarinnar.
Bandaríska alríkið hefur verið
rekið með tímabundnum lögum frá
1. október meðan embættismenn
Clintons og leiðtogar repúblikana
sömdu um fjárlögin. Báðir aðilar
lýstu yfír sigri í samningaviðræðun-
um; demókratar fögnuðu því að út-
gjöld til mennta- og umhverfísmála
voru aukin en repúblikanar glödd-
ust yfír auknum framlögum til varn-
armála og baráttunnar gegn glæp-
um.
Þingmenn kvörtuðu yfír því að
þeir hefðu ekki fengið nægan tíma til
að lesa frumvörpin en sögðust hafa
ákveðið að samþykkja þau til að ekki
þyrfti að loka bandarískum stofnun-
um og fresta þingslitum, sem áttu að
vera 9. þessa mánaðar.
Vill mála bæinn bláan
Óslö. Reuters.
NORSKI listamaðurinn Bjprn El-
venes hefur lagt til að heimabær
hans, Sortland í Norður-Noregi,
verði málaður blár áður en nýtt ár-
þúsund gengur í garð.
Tillaga listamannsins hefur fengið
góðan hljómgrunn hjá bæjarbúum
og embættismönnum, sem fjalla um
hugmyndir að framkvæmdum í til-
efni af aldamótunum. Elvenes vill
mála hús og götur í bænum í mis-
munandi bláum tónum og segir litinn
hæfa bæ í Norður-Noregi. „Liturinn
er kaldur og hvetur til umhugsunar,
örvar menn til mildra, áhyggjulausra
og stóískra lífsviðhorfa,“ segir hann.
10PA-PARLAMENTET PARLAMENT0 EUR0PE0 PARLAMENT0 EUR(
OPÁiSCHES PARLAMENT PARLEMENT EUR0PEF.N EUR0PEES PARLEM
QIIATR0 KOiNÖBOYAIO EUR00PAN PARLAMENTTl PARIEMENTO EURC
;0PEAN PARLiAMENT EUROPAP.ARLAMEN
Reuters
JOSÉ Maria Gil Robles, forseti Evrópuþingsins (í miðju) stýrir umræð-
um á blaðamannafundi í Strassborg í gær, með Viktor Klima, kanzlara
Austurríkis, sem er í forsæti ráðherraráðs ESB, sér á hægri hönd og
Jaeques Santer, forseta framkvæmdastjórnar ESB á þá vinstri.
Leiðtogafundur ESB framundan
EMU ekki loka-
takmark ESB
Strassborg. Reuters.
VIKTOR Klima, kanzlari Austur-
ríkis, sem verður gestgjafi auka-
fundar leiðtoga ESB um helgina,
sagði í ávarpi til
Evrópuþingsins í
gær að hann
vildi að út úr
þessum leiðtoga-
fundi kæmu skýr
skilaboð til borg-
ara ESB um að
hin sameiginlega Evrópumynt,
sem verður að veruleika með
stofnun Efnahags- og myntbanda-
lags Evrópu (EMU) um næstu ára-
mót, væri ekki takmark í sjálfu
sér.
„í Poertschach (þar sem fund-
urinn fer fram] mun það skýrt
koma fram að sameiginlegur
markaður og mynt er ekki Ioka-
takmark Evrópusambandsins,"
sagði Kiima í árlegri stefnuræðu
sem rfkissljórnarleiðtogi forystu-
lands ráðherraráðsins á hverjum
tíma flytur Evrópuþinginu.
„Við verðum að ræða leiðir og
tímaáætlun að því hvemig við
styrkjum efnahagslegan stöðug-
leika og atvinnu, styrkjum innra
öryggi og almennt hlutverk ESB í
heiminum," sagði hann.
Klima tjáði þinginu að hann
myndi hvetja Ieiðtoga ESB-ríkj-
anna til að taka höndum saman
um að skapa raunverulega sam-
eiginlega utanrfkis- og öryggis-
málastefnu til að hjálpa til við að
viðhalda heimsfriðinum og til að
nýta þann stöðugleika sem mynt-
bandalagið mun hafa í för með
sér til góðs fyrir alla heimsbyggð-
ina. „Eg er sannfærður um að
ESB mun þegar
fram líða stundir
þurfa á sterkari
sameiginlegri ut-
anríkis- og ör-
yggismála-
stefnu," sagði
Klima. „Hún
verður mikilvægt tæki til að
stuðla að friði. Evrópa verður að
verða sýnilegri út á við og tala
með einni röddu.“
ESB verði lykilveldi
á alþjóðavettvangi
Jacques Santer, forseti fram-
kvæmdastjómar ESB, ávarpaði
þingið einnig í gær. Hann tók
undir orð Klimas. „Hér höfum við
Evrópusamband (...) sem er
stærsta viðskiptaveldi heimsins,
stærsti gjafi þróunaraðstoðar
heimsins. Samband með sameigin-
legan markað (...) samband sem
ríki standa að sem búa yfir óvið-
jafnanlegri diplómatískri reynslu.
En á hinn bóginn höfum við hér
hnipið samband, sem á í erfiðleik-
um með að tala einni röddu,“
sagði Santer.
„Ég bið aðeins um eitt,“ sagði
hann. „Að leiðtogar aðildarríkj-
anna geri sér gp-ein fyrir þeim
mikla mætti sem Evrópusamband-
ið býr yfir og að þeir komi sér
saman um að ákveða að verða
lykilveldi á alþjóðavettvangi."
EVRÓPA^
Alheimsálfan og
heimur veirunnar
MYINÍPLIST
Listasafn ASÍ
MÁLVERK
INGA ÞÓREY
JÓHANNSDÓTTIR
Opið 14 til 18. Sýningin stendur til
26. október.
INGA Þórey veltir fyrir sér
ólíkum sjónarhornum á veröldina á
sýningunni sem nú stendur í Lista-
safni ASI. Þar fer mest fyrir mál-
verkum sem birta eins konar hug-
læga mynd af heimi veirunnar og
annarra sjúkdómsvalda. Þar fara
ógnvekjandi sjúkdómar: Afrísk
svefnsýki, hundaæði og malaría.
En í stórri innsetningu fyrir gafli
sýningarsalarins víkkar Inga
Þórey út sjónarhornið og sýnir heil
lönd sem reyndar umbreytast í
meðförum hennar í heimsálfur og
jafnvel heilar reikistjörnur. Þar
eru komin þau fjögur lönd þar sem
Inga Þórey segist hafa dvalið fram
að þessu: Island, Bretland, Hol-
land og Austurríki.
Smæð og stærð skipta gríðar-
legu máli í skilningi okkar á ver-
öldinni og ekki síst í því hvernig
við upplifum listaverk og hvernig
listaverk geta gert veröld okkar
skil. Grikkir töldu reyndar til
forna að stærð væri nauðsynlegur
hluti af fagurfræði listanna.
Þannig væri viðeigandi stærð jafn-
mikilvægur þáttur í góðu listaverki
og til að mynda góð hlutföll og feg-
urðin sjálf. Stærð í þessum skiln-
ingi miðast að sjálfsögðu við mann-
legt sjónarhorn eða það sem við
getum með góðu móti séð og áttað
okkur á í samhengi við stærð okk-
ar sjálfra. Þegar við reynum að
átta okkur á öðrum hlutum þurfum
við að beita táknrænum aðferðum,
til dæmis að mæla vegalengdir
milli landshluta í dagsferðum eða
ummál frumu sem negatíft marg-
feldi af þekktari stærðum á borð
við metrann.
I hvert skipti sem þessi stærð-
arhlutföll eru rugluð gerist eitt-
hvað undarlegt í veröld okkar.
Þannig var það að píramítarnir og
kólossósar voru taldir undur í
fornöld því þeir voru svo stórir að
það ögraði mannlegum skilningi. Á
okkar tímum hafa slík undur birst
okkur úr hinum smásæja heimi
sem tæknin hefur gert okkur kleift
að skoða. Okkur eru sýndar
stækkaðar myndir af rykmaurum
sem líta út eins og risastór og ógn-
vekjandi skrímsli og sagt að þeir
þeki milljónum saman hvern þuml-
ung í heimkynnum okkar.
Táknrænar aðferðir við að átta
sig á þeim hlutum sem eru utan við
venjulegan skilning okkar stærð-
arinnar vegna hafa gegnt og gegna
enn gríðarmikilvægu hlutverki.
Þannig átti kortagerðin til að
mynda mikinn þátt í að vekja
áhuga manna á landkönnun og
landafundum og það var í gegnum
þessa táknrænu framsetningu að
almenningur lét heillast af afrek-
um þeirra sem héldu út í óvissuna í
leit að nýjum formum og línum
sem bæta mætti inn á kortin. Kort
Ingu Þóreyjar lýsa reyndar hug-
lægara mati á veruleikanum. Á
fjóra hnetti sem svífa í sýningar-
salnum hefur hún dregið myndir
landanna fjögurra sem hún hefur
dvalið í. Eitt land er á hverjum
hnetti og vefur sig um allt yfír-
borðið eins og gríðarstór heims-
álfa, eins og frumheimsálfan sjálf
áður en landrekið braut hana í
sundur og aðskildi brotin með höf-
um. Þannig mætast á einum hnett-
inum Vestfírðir og Langanes, ekki
ósvipað því sem Asía og Ameríka
mætast við Beringsund á hefð-
bundnari hnattlíkönum. „Það sem
við þekkjum er veröld okkar öll;
hvert land sem kynnumst er heill
heimur,“ virðist Inga Þórey vilja
segja okkur, en útfærsla hennar
sýnir kannski fyrst og fremst hve
frjór táknleikur af þessu tagi getur
verið og hve auðug við erum af
táknkerfum sem vinna má úr á
þennan hátt.
Sýning Ingu Þóreyjar er eins og
hér sést afar skemmtileg um
margt og til þess fallin að vekja
áhorfendur til umhugsunar. Mál-
verk hennar hér standa reyndar
ekki endilega undir miklu ein og
sér, enda er þeim greinilega frem-
ur ætlað að vera hluti af heildar-
framsetningunni, liður í stórri
skýringarmynd við þær vangavelt-
ur sem sýningin byggist á. Þær
vangaveltur eru hins vegar afar at-
hyglisverðar og einna helst mætti
gera við það athugasemd að sýn-
ingunni fylgi ekki betur unnin
gögn til að hjálpa áhorfendum að
nálgast þær, en í salnum býðst að-
eins fjölritað blað með nokkrum
stökum setningum.
LEIRLIST
ÓLÖF ERLA
BJARNADÓTTIR
Gryfjan í Listasafni ASÍ getur
verið afskaplega skemmtilegt sýn-
ingarrými þótt ekki sé þar mikið
gólfpláss og þetta sannast á sýningu
Olafar Erlu nú. Þótt hér sé um leir-
listaverk að ræða nær hún að nýta
vel háa veggi salarins og búa til sýn-
ingu sem vel hefði getað sómt sér í
töluvert stærri salarkynnum. Allt
yfirbragð sýningarinnar er til fyrir-
myndar, ekki bara nýting salarins,
heldur fyrst og fremst sú næma til-
fínning fyrir rými og hlutfóllum sem
ræður samsetningu verkanna.
Fonnrænt myndar sýningin eina
heild og í verkunum kallast sömu
formin á innan úr hlutunum og yfir í
heildina. Það er tígulformið sem er
viðfangsefni Ólafar Erlu, bæði í
stórum veggmyndum samsettum úr
leirstykkjum og í vösum sem hún
sýnir og kallar Tígulker. Tígullinn
er teygður femingur en hann hefur
ýmsa merkilega flatarmálsfræði-
lega og formfræðilega eiginleika
sjálfur. Ólöf Erla raðar þessum
tígulformum saman til að mynda
flóknar heildir og umbreytir þeim í
þrívíddarform á vandlega yfirveg-
aðan hátt. Veggmyndirnar eru sjálf-
ar tígullaga en þeim er raðað saman
úr smærri tíglum sem rísa upp af
veggnum eins og teygðir píramítar.
Þannig er gefið til kynna að eitt
form búi í öðru, að hver formræn
útfærsla sé afleiðing af annarri og
áhorfandinn fær þannig innsýn í
þær rannsóknir sem liggja til
grundvallar vinnu listamannsins.
Enn merkilegri era þó Tígulkerin,
eins og Ólöf Erla kallar þau. Þar
hefur tíglasamsetningin verið unnin
innan úr munstri á yfirborði hlutar-
ins yfir í flóknari þrívíð form, fætur
og oddmjóa toppa, en hvert atriði er
þó enn sprottið af grunnforminu,
tíglunum, og formréttri samsetn-
ingu þeirra.
Leirmunirnir á sýningunni eru
viðarbrenndir, en þessi forna aðferð
er nú aftur að verða vinsælli meðal
leirlistamanna. Með henni má veita
meira lífí í munina en næst þegar
brennt er í ofni og áferðin verður í
senn fjölbreyttari og áhugaverðari
eins og sjá má á þessari skemmti-
legu sýningu Ólafar Erlu Bjarna-
dóttur.
Jón Proppé
Þingeyrarskóli
ÁRIÐ 1997 var ein öld
hðin síðan reglulegt skóla-
hald hófst á Þingeyri við Dýra-
fjörð. Hefur skólinn starfað óslitið
síðan að einu ári undanskildu. Ekki
er þetta stór skóli. Fyrsta árið
voru nemendur 31, fækkaði síðan
allmjög á tímabili, en eru nú 82 og
hefur fækkað nokkuð á undanförn-
um árum í samræmi við fækkun
íbúa.
I tilefni þessa aldarafmælis var
ákveðið að efna til þessa rits. Tók
Hallgrímur Sveinsson, fyrrum
skólastjóri Þingeyrarskóla, að sér
að draga saman heimildir og rita
söguna. Verkefnið fékk hann um
síðustu áramót og formáli er ritað-
ur 15. maí þ.á. Ekki hefur
því gefíst langur tími til
verka og því ekki við að
búast að um stórt rit sé að
ræða, enda ekki til þess
ætlast.
Er og skemmst frá að
segja, að ekki getur þetta
talist samfelld saga, miklu
fremur brot úr skólalífi,
einstakar frásagnir og tals-
verðar tölulegar upplýsing-
ar. Býst ég varla við að rétt-
mætt sé að saka höfund um það.
Honum hefur verið naumt stakkur
skorinn bæði um tíma og rúm. En
mestu hygg ég þó að hafí valdið, að
heimildir hafa verið ónógar og
slitróttar. Ég þykist einmitt hafa
tekið eftir því hversu þeir sem
skólasögu rita eiga oft erfítt um vik
vegna heimildaleysis. Er það raun-
ar undarlegt, því að ætla mætti að
óreyndu að skólamönnum væri
öðrum sýnna um að halda til haga
fróðleik um stofnanir sínar.
Engin ástæða er til annars en
ætla að Þingeyrarskóli hafi lengst-
um verið hin mætasta stofnun,
BÆKUR
Skólasaga
BARNASKÓLI Á
ÞINGEYRI
í 100 ÁR.
Hallgrímur Sveinsson tók
saman. Vestfirska forlagið.
Hrafnseyri 1998, 108 bls.
Hallgrímur
Sveinsson
enda bendir ýmislegt í frásögninni
til að svo hafí verið. Lengi var skól-
inn einungis tvær deildir og kenn-
arar tveir að skólastjóra meðtöld-
um. Festa hefur verið í skólastarf-
inu. Einn skólastjórinn stýrði
t.a.m. skólanum í yfir 40 ár og hinn
kennarinn einn starfaði í 15 ár. Þá
var annar skólastjóri í 22 ár og sá
sem bókina ritar í 14 ár.
Eins og áður getur er þetta lítið
rit. Aðaltexti er einungis 75 bls. og
er hann mikið brotinn niður af
myndum. Síðustu tuttugu blaðsíð-
ur bókarinnar eru eingöngu mynd-
ir úr skólalífínu frá síðustu tíu ár-
um. Vissulega era myndirnar bæði
til prýði og gagns og mikil bókar-
bót.
Ég sakna þess að ekki skuli vera
nafnaskrá í bókarlok. Slíkt ætti að
vera fóst venja í heimildaritum. Þá
er heimildaskrá allmjög ábótavant.
Ég hefði t.a.m. gjarnan viljað vita
hvaða rit það er, sem skráð er
„Mannlíf og saga, 2. hefti“.
Að öðra leyti er einkar smekk-
lega gengið frá þessu riti. Það er
prentað á vandaðan pappír, svo að
myndir fara vel og fallega er það
bundið í hörð spjöld.
Sigurjón Björnsson