Morgunblaðið - 22.10.1998, Side 42

42 FIMMTUDAGUR 22. OKTÓBER 1998
AÐSENDAR GREINAR
MORGUNBLAÐIÐ
Leti njóti
sannmælis
„ Við eigum víst líka að meðtaka kvað
vinnufíklarnir séu mikilvœgir; án þeirra
færi allt á hvolf Málið er að vegna
þeirra er margt á hvolfi. Þeir slíta sér út
fyrir aldur fram og munu síðar leggjast
með ofurþunga á heilbrigðiskerfið sem er
þegar að sligast. “
OFT hefur verið borið
ómaklegt lof á lygina
en minna hefur borið
á því að hæfileg leti
nyti sannmælis hér á
landi. Auðvitað er það rétt að
taumlaus leti er ein af dauða-
syndunum og Adam og Evu var
refsað fyrir erfðasyndina með
því að skikka þau til að vinna
fyrir brauðinu í svita síns andlit-
is. En þeim var ekki skipað að
gerast meðvitundarlausir vinnu-
þrælar sem gleyma öilum öðrum
gildum í lífínu.
VIDHORF
Eftir Kristján
Jónsson
Hvað er
meira hrífandi
en viti borinn
maður sem
liggur afslapp-
aður uppi í sófa og gerir ná-
kvæmlega ekki neitt og þá meina
ég ekkert? Hann hoi-fír ekki einu
sinni á sjónvarp vegna þess að
þá ætti hann ekki lofið skilið.
Sjónvarpsgláp getur reynt á
kraftana, hver horfir og hlustar
á fulltrúa hagsmunasamtaka í
fréttatímum án þess að fá
álagseinkenni? Stundum veitti
ekki af áfallahjálp.
Málið snýst um að læra listina
sem Suðurlandabúum er eigin-
leg. Þeir vita hvernig íhugun og
skynsamlegt vit eru afkvæmi
þess að slaka á og láta hugann
reika í algeru tiigangsleysi, án
þess að nokkur græði eða tapi á
þ\ú krónu.
Ódrepandi dugnaðarforkar fá
hins vegar aldrei nóg, þeir finna
sér alltaf einhverjar þarfir til að
fullnægja og þurfa því meiri
tekjur, engu skiptir hvað þeir
eiga mörg fótanuddtæki, bíla eða
lystibáta. Þeir eru einhver
þyngsti baggi sem nokkurt sam-
féiag getur setið uppi með, svona
þegar allt er tekið með í reikn-
inginn. En fyrirtæki auglýsa eft-
ir fólki og taka enn fram að
„næg eftirvinna“ sé í boði. Hluti
af grunnmúruðum hugsunar-
hætti þjóðarinnar er að óeðlileg
vinnufíkn sé ekki til.
„Maður hefur bara aldrei tíma
til að líta upp,“ andvarpa streitt-
ir vinnufiklarnir og horfa á mann
biðjandi augum. Við eigum víst
að dást að þeim og þakka þeim
fyrir að leggja svona mikið á sig.
Af hverju megum við hin ekki
dást að okkur sjálfum fyrir að
neita að vera með í kapphlaup-
inu, neita að skaffa meira?
Bankastjórinn á að vísu engin
orð yfir skuldastöðuna mína en
það er nú einu sinni hluti af
starfinu hans að vanda um við
fólk.
Við eigum víst líka að með-
taka hvað vinnufíklarnir séu
mikilvægir; án þeirra færi allt á
hvolf. Málið er að vegna þeirra
er margt á hvolfi. Þeir slíta sér
út fyrir aldur fram og munu
síðar leggjast með ofurþunga á
heilbrigðiskerfið sem er þegar
að sligast. Þeim er hampað fyr-
ir að vera betri fyrirmyndir
æskunnar en við, þessir sí-
þreyttu vesaiingar. Þá gleymist
að vinnuhetjurnar vanrækja oft
fjölskyldu sína og valda þannig
félagslegum vandamálum sem
síðan verður að leysa með
skattfé. Hæfileg vinnuleti væri
betri.
Harðduglegur sauðfjárbóndi
er vakinn og sofinn yfir grasbít-
unum sínum sem eru að blóð-
naga hálendið en sá lati gerir
gróðrinum minna ógagn. Tog-
araskipstjórinn sem sést ekki
fyrir og skrapar miðin í nafni
dugnaðarins, er hann áreiðan-
lega þjóðhagslega hagkvæmur
og fyrirmynd annarra sjómanna?
Hæfileg vinnuieti væri betri.
Það er sama hvað dæmin eru
himinhrópandi, íslenskar hefðir
koma í veg fyrir að við sjáum
annað en kostina við að vera sí-
fellt að. Hvort eitthvert gagn er
að puði og endalausri yfírvinnu
er allt annað mál og fáir hafa
áhuga á að velta því fyrir sér.
Arðsemin af yfii*vinnunni dásam-
legu er nánast engin að mati
hagfræðinga enda hafa þjóðirnar
umhverfis okkur reynt að sporna
við óhóflegum vinnutíma. Þeim
finnst að meira vinni vit en strit.
Lýsingar erlendra gesta sem
hingað slæddust fyrir hálfri
annarri öld eða enn fyrr benda
til þess að forfeður okkar hafi
haft annan hátt á og er það und-
arlegt hvað við sveiflumst alltaf
öfganna á milli í lífsháttum. Þar
segir frá því að karlarnir í þorps-
nefnunni Reykjavík hafi yfirleitt
hímt undir húsvegg á daginn,
snússað sig og muldrað öðru
hverju eitthvað um veðrið. Sjald-
an gaf á sjó og konurnar sáu um
það sem gera þurfti á heimilinu.
Og hvað með fólk til sveita,
þar sem þorri þjóðarinnar bjó?
Eg held að við gerum okkur yfir-
leitt ranghugmyndir um sveita-
lífið í gamla daga. Vissulega
þurfti að vinna mikið yfir hásum-
arið við sauðburð og heyannir en
á veturna voru húsbændur í
vandræðum með að finna eitt-
hvað handa vinnuhjúunum til að
dudda sér við.
En nú er öldin önnur og við
þurfum frekar á því að halda að
hér starfi öflug deild i Alþjóða-
samtökum vinnufíkla. Mér skilst
að hún sé varla starfhæf hér,
þeir eru allir of tímabundnir til
að sinna félagsstörfum.
Skuggahliðarnar á vinnudýrk-
uninni eru ekki allar augljósar.
Hvers vegna erum við Islend-
ingar svona fljótir að tileinka
okkur alls konar tækninýjungar
en oft árum eða áratugum á eft-
ir grannþjóðunum að skynja
nýjan hugsunarhátt sem tekur
mið af breyttum aðstæðum?
Kannksi er það vegna þess að
við gefum okkur ekki nægan
tíma til að hugsa máiin til enda.
Við rösum oft um ráð fram og
komum síðan haltrandi á eftir
öðrum þjóðum, þurfum að
kyngja því að aðrir hugsi fyrir
okkur og hafi jafnvel vit fyrir
okkur þegar við þurfum að taka
afstöðu til grundvallaratriða í
breyttum heimi.
Þetta er orðinn langur og erf-
iður pistill, svitinn bogar af mér.
Þetta er orðið nóg.
Er kjördæmamálið
að klúðrast?
Vilhjálmur
Þorsteinsson
NYVERIÐ voru
kynntar opinberlega
hugmyndir nefndar
forsætisráðherra um
jöfnun vægis atkvæða
landsmanna í þing-
kosningum. Hér er
um að ræða mikilsvert
málefni sem varðar
grundvöll lýðræðis og
mannréttinda í land-
inu. Núverandi fyrir-
komulag er meingall-
að, sem kemur til
dæmis fram í því að á
þessu kjörtímabili eru
rúmlega þrefalt fleiri
kjósendur á bak við
hvern þingmann
Reykvíkinga en Vestfirðinga, og
tvöfalt fleiri að baki hvers þing-
manns Norðurlands eystra en
vestra. Megintillögu nefndar for-
sætisráðherra er ætlað að jafna at-
kvæðavægið með því að fækka
kjördæmum úr átta í sex. Hin nýju
kjördæmi verða mun jafnari að
kjósendafjölda en nú er. Meðal
annars leggur nefndin til að núver-
andi Reykjavíkurkjördæmi verði
skipt í tvennt. Þá verður öllu land-
inu utan höfuðborgarsvæðisins
skipt í aðeins þrjú kjördæmi, og
verður eitt þeirra, Suðurkjördæmi,
geysivíðfeðmt.
Skemmst er frá því að segja að
þessi tillaga veldur miklum von-
brigðum. Þar kemur margt til.
Ríghaldið er í skiptingu landsins
í kjördæmi, að því er virðist aðeins
sjálfrar sín vegna. Suðurkjördæm-
ið er til dæmis svo stórt að öll rök
um nauðsyn landfræðilegrar ná-
lægðar þingmanna við kjósendur
verða hjákátleg.
Jöfnun atkvæðavægis þrátt fyrir
hinar róttæku breytingar er ekki
meiri en svo, að kjósandi í Norð-
vesturkjördæmi hefur 1,8 atkvæði
fyrir hvert atkvæði í Suðvestur-
kjördæmi.
Reykvíkingar eiga að ímynda
sér, án þess að nokkur hafi um það
beðið, að hagsmunir þeirra í lands-
málum deilist í þrennt eftir því
hvort þeir búa í austurbæ, vestur-
bæ eða á Kjalarnesi. Þingmenn
hvers kjördæmis myndu augljós-
lega líta svo á í störfum sínum og í
kosningabaráttu að þeir þyrftu að
höfða sérstaklega til „sinna“ kjós-
enda í „sínu“ hverfi. Þá eflist allt í
einu hagsmunabarátta milli borg-
arhverfa sem enginn er að óska
eftir og er á skjön við þá staðreynd
að borgin er eitt sveitarfélag.
Samkvæmt hug-
mynd nefndarinnar
verða kjördæmamörk í
Reykjavík fiutt milli
gatna fyrir hverjar
þingkosningar eftir því
hvernig byggðin dreif-
ist. Þannig gæti íbúi
við Sogaveg upphaf-
lega tilheyrt Austur-
bæjarkjördæmi, en síð-
an Vesturbæjarkjör-
dæmi í næstu kosning-
um, og svo hugsanlega
flust aftur milli kjör-
dæma ef ný hverfi
byggjast upp vestan
Elliðaáa. Ef umrædd-
ur Sogavegsbúi væri
virkur í stjórnmálastarfi einhvers
flokksins þyrfti hann væntanlega
að segja sig úr flokksfélagi annars
kjördæmisins, ganga í sambærilegt
Kjósandi í Norðvestur-
kjördæmi, segir Vil-
hjálmur Þorsteinsson,
hefur 1,8 atkvæði fyrir
hvert atkvæði í Suð-
vesturkjördæmi.
félag í hinu og byrja þar frá grunni
að „vinna sig upp“! Það sama ætti
við um alla þá sem flyttu milli
hverfa borgarinnar. Það sér hver
maður að þessar tilfæringar endur-
spegla engan raunveruleika og
mæta engum þörfum öðrum en
kerfisins sjálfs.
I þjóðfélagi nútímans á Islandi
standa einfaldlega engin haldbær
rök til þess að skipta landinu í
kjördæmi í Alþingiskosningum.
Staðreyndirnar tala sínu máli. Ibú-
ar landsins eru aðeins um 270 þús-
und. Samgöngur hafa stórbatnað,
bæði á vegum og með hvers kyns
fjarskiptum og fjölmiðlun. Flest
staðbundin verkefni stjórnvalda
hafa verið flutt til sveitarfélaga,
sem sífellt verða stærri og öflugri.
Og það veitir ekki af að við róum
öll í sama báti þegar kemur að
verkefnum Alþingis, mikilvægustu
úrlausnarefnum samfélagsins í nú-
tíð og framtíð.
Allt ber þetta að sama branni:
Þjóðin á að kjósa þingmenn sína
sameiginlega, til að gæta hags-
muna heildarinnar, en ekki sér-
hagsmuna á grundvelli búsetu. Tíð-
arandinn hefur einfaldlega breyst
/INNLENT
Endurbætur
í S u ð u rgötu gar ð i
Á NÆSTUNNI má gera ráð
fyrir nokkru raski í kirkjugarð-
inum við Suðurgötu vegna fram-
kvæmda og eru aðstandendur
og aðrir sem leggja leið sína í
garðinn beðnir að virða truflanir
sem af því kunna að hljótast til
betri vegar, segir í fréttatil-
kynningu.
Þar segir ennfremur: „Kirkju-
garðar Reykjavíkurprófasts-
dæma hafa ákveðið að ráðast í
það að skipta um jarðveg í hluta
af stígum Suðurgötukirkju-
garðs, endurnýja vatns- og raf-
lagnir og setja upp öryggis- og
eftirlitskerfi í garðinum.
Það er vonast til þess að þess-
ar framkvæmdir geti orðið upp-
haf að frekari endurbótum í
garðinum en þær eru orðnar
mjög aðkallandi. Lagfæra þarf
mörg leiði og endurnýja það sem
skemmst hefur. Komist endur-
bótaáætlun í framkvæmd verður
leitast við að Suðurgötukirkju-
garður haldi sínum sérkennum.
Allar lagfæringar verða unnar í
samráði við skipulagsnefnd
kirkjugarða, Þjóðminjasafn,
borgarminjavörð og aðra þá að-
ila sem málið varðar.“
frá því þegar þingmenn voru kosn-
ir af heimamönnum til skæklatogs
og pots fyrir sína hönd á sameigin-
legum en fjarlægum vettvangi Al-
þingis.
Haft var eftir forsætisráðherra í
nýlegu blaðaviðtali að hugmyndin
um að gera landið að einu kjör-
dæmi „hentaði okkur [Islending-
um] ekki“ og að hún væri hvergi
notuð. Þetta er hvort tveggja
rangt. Það fyrirkomulag getur
hentað fámennri þjóð eins og okk-
ur afar vel eins og áður var rakið.
Þá er það svo að kosið er til þings í
Hollandi og Israel í einu kjör-
dæmi, og eru þó báðar þjóðirnar
vitaskuld verulega fjölmennari en
Islendingar. I Hollandi er fyrir-
komulagið jafnframt þannig að
önnur (smærri) deild hins tvískipta
þings landsins er kosin af sveitar-
stjórnarmönnum. Þeir geta kosið
hvern sem er og þingmenn deild-
arinnar þurfa hvorki að vera sveit-
arstjórnarmenn né frá tilteknum
svæðum. I reynd er þessi deild
nokkurs konar „lávarðadeild" og
ónæmari fyrir „popúlisma" en
stærri deildin, sem kosin er í al-
mennri kosningu. Þarna gæti
hugsanlega verið á ferð eftir-
breytniverð skipan mála, sem
hefði í för með sér ákveðna teng-
ingu á milli Alþingis og sveitar-
stjórnarstigsins.
Sá vísi maður Benjamín H.J. Ei-
ríksson hefur í blaðagrein mælt
gegn því að gera landið að einu
kjördæmi. Rök hans eru þau að
landslistar flokkanna yrðu ákveðn-
ir á flokksskrifstofum án þátttöku
hins almenna kjósanda, sem þá
réði í raun litlu um það hverjir
yrðu þingmenn. Því er til að svara
að valfrelsi milli frambjóðenda á
lista eða jafnvel milli lista er sjálf-
stætt úrlausnarefni og formlega
óháð því hvort kjördæmi eru eitt
eða fleiri. Það er ekkert því til fyr-
irstöðu að leyfa tiltölulega rúmt val
milli einstaklinga á iandslistum,
þannig að prófkjör og kosning
færu í einhverjum mæli fram sam-
tímis. Á hinn bóginn mætti skylda
stjórnmálasamtök til prófkjörs
sem færi fram á undan sjálfum
kosningunum.
I hinu áðurnefnda hollenska
kerfi hefur kjósandinn talsvert
vald til að umraða og breyta lands-
listanum sem hann kýs, og reyndin
er sú, að sá réttur er notaður og
hefur iðulega áhrif á niðurstöðuna.
Valdi flokkanna má því auðveld-
lega setja þau takmörk sem menn
óska og auka valfrelsi kjósenda í
sama mæli, hvort sem kosið er í
einu kjördæmi eða fleirum.
Hið yfii-vofandi klúður í kjör-
dæmamálum sýnir að þingmenn
eru í erfiðri stöðu þegar þeir
reyna að koma sér saman um það
hvernig þeir sjálfir skuli kosnir á
þing. Gera á öllum sérhagsmunum
til geðs í útvatnaðri málamiðlun
sem verður hvorki fugl né fiskur.
Nóg er að hugmynd sé „umdeild“,
þ.e. ekki að skapi einhverra fárra,
til þess að hún sé lögð til hliðar
þrátt fyrir eðliskosti. Þetta verk-
lag getur viðgengist í almennum
dægurmálum, en dugar hvergi í
svo mikilvægu máli sem undir-
staða sjálfs lýðræðis Islendinga
er.
Það væri dapurlegt að missa af
því tækifæri sem nú býðst til að slá
margar flugur í einu höggi og gera
landið allt að einu kjördæmi. Og þá
sérstaklega ef þjóðin verður í stað-
inn að sætta sig við það óefni sem
nú stefnir í.
Höfundur er hugbúnaðarhönnuður
og áhugnmaður um kjördæmamál
og lýðræði.