Morgunblaðið - 27.05.2000, Qupperneq 32

32 LADtíÁáDÁGtJR 27. MAÍ 2ÓÓ0
Möróúnblaðið
ERLENT
Mál umsækj-
anda við Oxford
veldur fj aðrafoki
GORDON Brown, fjármála-
ráðherra bresku ríkisstjórnarinn-
ar, hefur gagnrýnt skólayfirvöld
við Oxford-háskóla
harðlega fyrir það
hvemig staðið er að
vali á nemendum við
skólann. Gagnrýnin
kom upp eftir að Lauru
Spence, framúrskar-
andi nemanda úr
breska ríkisskólakerf-
inu, var synjað um
skólavist i læknisfræði
við Oxford, en fókk síð-
an umsvifalaust inn-
göngu og fullan náms-
styrk við Harvard-há-
skóla í Bandaríkjunum.
Hafa skólayfirvöld „ ,
verið sökuð um að taka r on
nemendur sem koma úr einka-
skóium fram yfir þá sem koma úr
ríkisskólum og hefur Brown, með
fullum stuðningi Tonys Blair for-
sætisráðherra og Davids Blunkett
menntamálaráðherra, sagt að mál-
ið sé „algert hneyksli". í yfirlýsingu
forsætisráðherrans segir að það sé
„synd og skömm“ að Spence sé á
fömm til Bandaríkjanna eftir að
hafa fengið skólastyrk að andvirði
tæpra átta milljóna ísl. kr. frá
Harvard-háskóla, f stað þess að
nema við breskan háskóla. Brown
ræddi einnig um málið í ræðu þar
sem hann sakaði skólayfirvöld um
fhaldssemi. „Það er tfmi til kominn
að við opnum dymar fyrir konum
og fólki með ólfkan bakgrunn,"
sagði Brown. Er talið að ummæli
Brown f garð skólans séu hluti af
þaulhugsaðri herferð stjórnvalda
sem vilja sýna fram á að þau styðji
almenningsálitið sem undanfarna
daga hefur snúist á móti „gömlu há-
skólunum", Oxford og Cambridge.
Skólayfirvöld í Oxford hafa vísað
gagnrýni stjóravalda og fjölmiðla
algerlega á bug og segja að málið
sé hrikaleg skæling á sannleikan-
um. Anthony Smith, yfirmaður
Magdalen-College, sagði að Spence
hefði vissulega verið hæfur um-
sækjandi, en hún hefði þó ekki
skarað fram úr þeim 22 umsækj-
endum sem valið var úr eftir sér-
stökum leiðum. Hún hefði ekki
staðið sig sem skyldi á
skriflegu prófi en í við-
tali hefði hún borið af.
Þá sagði Smith, máli
sínu til stuðnings, að
þrjár af þeim sex
manneskjum sem höfðu
umsjón með valferlinu
væru heimsþekktar á
sínu sviði og aðeins um-
hugað um að fá til skól-
ans bestu nemendur á
sínu sviði þar eð námið
væri afar dýrt. „Við
vorum ekki viss um að
hún væri algerlega hæf
til námsins," sagði
Smith.
Brown
Skorti sjálfstraust líkt
og fleiri henni líkir
BBC hefur komist yfir minnis-
blöð eins þeirra er ræddu við
Spence í Oxford og er þar sagt að
hún gæti orðið „afbragðs læknir"
og væri „afburðagáfúð“. I minnis-
blöðunum segir þó ennfremur að
hana skorti sjálfstraust „eins og svo
oft er um nema úr ríkisskólum".
Malcolm Wicks, aðstoðar-
menntamálarúðherra, sagði íþætti
á BBC að þessi ummæli væru
„einkar lýsandi“ og ef heimskuleg
ummæli lfkt og þessi væm höfð um
nemendur í rfkisskólum segði það
meira um fólkið sem dæmir.
Rektor skólans, doktor Colin
Lucas, sagðist áfellast mjögþá er
ræddu um einn umsækjanda án
þess að ræða um hópinn í heild.
Sagði hann að mikið hefði breyst á
sfðustu ámm og nú horfði svo við
að 53% nýstúdenta sem fá tilboð um
skólavist kæmu úr rfkisskólum.
Þetta hlutfall hefði hækkað um 5%
á fimm árum og miklum tfma hefði
verið varið í að breyta ímynd skól-
ans. Réðst hann jafnframt harka-
Iega að Gordon Brown og sagði:
„Hvaða nemanda áttum við að
hafna til þess að koma þessum til-
tekna inn í skólann?“
Fyrirhugaðar olíuboranir við Færeyjar
Sautján fyrir-
tæki sækja um
Þórshöfn. Morgunblaðið.
SAUTJÁN alþjóðleg olíufyrirtæki
hafa sótt um að taka þátt í því er bor-
anir eftir olíu verða hafnar í fyrsta
sinn við Færeyjar.
Frestur til að skila inn umsóknum
rann út á miðvikudag í liðinni viku og
alls bárust 23 umsóknir frá 17 al-
þjóðlegum fyrirtækjum, þar af
nokkrum af stærstu olíufyrirtækjum
veraldar. Jafnvel þótt sum af þeim
fyrirtækjum sem lýst hafa áhuga á
olíuvinnslu við Færeyjar hafi ekki
skilað inn umsóknum segir Eyðun
Elttör, sem fer með olíumál í fær-
eysku landstjóminni, að hann sé
ánægður með niðurstöður útboðsins
og að þar hafi sótt um mun meiri
fjöldi fyrirtækja en búist hafði verið
við. „Ég er ánægður með fjölda um-
sækjenda. Þrátt fyrir að olíufélög
hafi sýnt Færeyjum mikinn áhuga
þá er ætíð erfitt að vita með vissu
hve mörg þeirra sæki um á endanum
þar eð um nýtt svæði er að ræða,“
sagði Elttör. „Það eru spennandi
tímar framundan og það er mín von
að fyrstu aðgerðir, sem senn munu
hefjast, muni leiða til olíuvinnslu við
Færeyjar. Á þann hátt munum við í
framtíðinni skapa nýjan og sterkan
atvinnuveg sem er til bóta fyrir sam-
félagið allt,“ sagði Elttör.
Svæðið sem um ræðir er alls
14.000 ferkílómetrar að stærð og
liggur í austur og suðaustur frá Fær-
eyjum. Olíufyrirtækin 17 hafa nú
sótt um að fá leyfi til borana á um
helmingi þessa svæðis.
Þá eru taldar miklar líkur á að
finna olíu á hafsbotninum milli Fær-
eyja og Orkneyja og hafa fyrirtæki
sýnt því svæði mikinn áhuga ekki
síst vegna þess að bergtegundir
henta vel til borana.
Deilt um hvort eldislax
geti valdið krabbameini
ODD Lindberg, fyrrverandi selveiðieftirlitsmaður í
Noregi, heldur því fram í grein í sænska dagblaðinu
Dagens Nyheter að norskur eldislax geti hugsan-
lega valdið krabbameini vegna lyfja og efna sem
notuð eru við laxeldið. Norska fiskistofan segir
þessar ásakanir tilhæfulausar og sænska matvæla-
eftirhtið telur að fólk þurfi ekki að óttast að neysla
eldislax geti valdið krabbameini. Norsku umhverf-
isvemdarsamtökin Bellona segja hins vegar að taka
eigi slíkar viðvaranir alvarlega og rannsaka betur
hvort hætta geti stafað af neyslu eldislax.
Lindberg heldur því meðal annars fram að norski
eldislaxinn sé alinn á erfðabreyttum soja- og maís-
prótínum, að rauður litur þeirra stafi af ónáttúru-
legum og skaðlegum htarefnum sem þeim séu gefin
og að notuð séu efni sem geti verið heilsuspihandi,
ef til vih krabbameinsvaldandi, til að eyða laxalús í
eldiskvíunum.
„Ásakanimar eru
tilhæfulausar“
„Laxeldisfyrirtækin hafa verið sökuð um þetta
áður. En ásakanimar em tilhæfulausar. Norskur
lax er bæði hollur og góður,“ sagði H&vard Vann-
ebo, sérfræðingur í umhverfismálum og fisksjúk-
dómum hjá samtökum norskra fiskeldisfyrirtækja.
Vannebo segir að settar hafi verið strangar
reglur um laxeldið, m.a. um fóður og lyf sem laxin-
um em gefin, og laxeldisfyrirtækin fái æ betri vitn-
isburð í þessum efnum. Þau noti hvorki erfðabreytt
hvítuefni í fóðrið né lyf eða efni sem geti valdið
krabbameini.
Sænska matvælaeftirhtið gaf út yfirlýsingu
vegna greinar Lindbergs og fullvissaði sænska
neytendur um að þeim væri óhætt að borða norsk-
an eldislax.
Óttast að salan minnki
vegna umræðunnar
Grein Lindbergs vakti athygli fjöhniðla víða um
heim og olli því uppnámi meðal norskra laxeldis-
manna sem óttast að umræðan geti orðið til þess að
útflutningur þeirra minnki á næstunni. Norska lax-
eldið hefur verið í miklum vexti á síðustu árum og
miklir hagsmunir eru því í veði. Norðmenn seldu
eldislax fyrir 11 milljarða norskra króna, andvirði
92 milljarða íslenskra, í fyrra, að sögn Dagens Ny-
heter, og búist er við að útflutningurinn stóraukist í
ár.
May Britt Knoph, sérfræðingur Alþjóða náttúru-
vemdarsjóðsins í sjávarútvegsmálum á Norður-
löndum, telur einnig að taka eigi ásakanir Lind-
bergs alvarlega. „Þótt greinin sé að ýmsu leyti
gróflega vhlandi og tilhæfulaus er þetta þörf lexía
fyrir laxeldismenn sem vilja markaðssetja lax úr
hreinum norskum fjörðum. Athyglin beinist æ
meira að sögu fisksins."
Norsku umhverfisvemdarsamtökin Bellona tóku
í sama streng. „Ég er ekki hissa á þessum ásökun-
um,“ sagði Alvhild Hedstein, talsmaður samtak-
anna, í samtah við Aftenposten. „Skortur er á góð-
um áhætturannsóknum í fiskeldinu hvað varðar
hina ýmsu þætti framleiðslunnar."
Bjame Boe, yfirmaður rannsóknarstoíú norsku
Reuters
Andstæð-
ingar Milos-
evics steyta
hnefana
STUÐNINGSMENN stjórnarand-
stöðunnar í Serbíu héldu í gær til
borgarinnar Nis í suðurhluta lands-
ins og mótmæltu þar ofríki ríkis-
stjórnar Slobodans Milosevics
Júgóslavíuforseta. Ráðgert er að
halda fjölmenn mótmæli vi'ða um
Serbíu í dag í óþökk stjórnvalda
sem hafa látið til skarar skri'ða
gegn meðlimum stúdentasamtak-
anna Otpor og látið varpa mörgum
þeirra í fangelsi.
fiskistofunnar, Fiskeridirektoratet, segir enga
ástæðu th að ætla að erfðabreytt soja- og maísprót-
ín frá Bandaríkjunum eða krabbameinsvaldandi
efni séu notuð í laxeldinu. „Við tökum 3.900 prufur
af eldisfiski í ár. Þær eru rannsakaðar með það að
markmiði að finna hættulegar lyfjaleifar eða auka-
efni sem eiga ekki að vera þar. Það er enginn vís-
indalegur grundvöhur fyrir fullyrðingum um að lax
geti valdið krabbameini.“
Að sögn Aftenposten hefur stórlega dregið úr
notkun sýklalyfja í norsku fiskeldi en notkun aflús-
unarefna hefúr hins vegar aukist. Aflúsunarefnin
hafa verið gagnrýnd áður í Noregi en Boe segir að
vísindamenn hafi aldrei fundið vísbendingar um að
þau hafi skaðleg áhrif á laxinn sem matvöru.
Hann vísar því einnig á bug að notuð séu krabba-
meinsvaldandi efni th að gefa laxinum rauðan ht.
„Liturinn kemur frá litarefni sem er nákvæmlega
eins og það sem vihti laxinn étur.“
Umdeildur „útlagi“
Lindberg hefur verið umdehdur í Noregi vegna
gagnrýni sinnar á selveiðar Norðmanna í byijun
níunda áratugarins. Að sögn Dagens Nyheter er
hann nú „í útlegð í Svíþjóð".
Aftenposten segir að Lindberg beini aðeins
spjótum sínum að norsku laxeldi í greininni, þótt
eldislax frá öðrum löndum sé framleiddur með
sama hætti og í Noregi. Margir laxeldismenn telji
því að markmið Lindbergs með greininni sé einung-
is að koma enn einu högginu á norskan sjávarútveg.
Morðið á Dando
Hinn
grunaði
enn í
haldi
Lundúnum. Rcuters.
LÖGREGLA í Lundúnum hélt
í gær áfram yfirheyrslum yfir
manni sem grunaður er um
morðið á Jill Dando,
sjónvarpsfréttakonu BBC, á
síðasta ári.
Lögregluyfirvöld hafa
hvorki ákært manninn né sagt
til nafns hans en hann er sá
fyrsti sem handtekinn er
vegna málsins, sem hefur ver-
ið í rannsókn í heilt ár. Bresk-
ir fjölmiðlar hafa þó greint frá
því að nafn hins grunaða sé
Barry Bulsara, ákafur aðdá-
andi hljómsveitarinnar Queen
og að hann haldi því fram að
hann sé náfrændi Freddy
Mercurys heitins, söngvara
hljómsveitarinnar. Máh sínu
til stuðnings bendi hann á að
eftimafn hans sé það sama og
Mercurys áður en hann tók
upp sitt listamannsnafn.
Fjölskylda Mercuiys hefur
vísað öllum sögnum um fjöl-
skyldutengsl mannanna á bug.
Lundúnablaðið The Times
sagði í gær að hinn grunaði
væri tónlistarmaður að at-
vinnu og The Sun sagði að
hann væri „einfari sem hefur
öfgafulla aðdáun" á Mercury.
Þá þykir það ýta undir grun-
semdir gegn Bulsara að hann
býr nærri heimili Dando heit-
innar.