Dagur - 19.12.2000, Qupperneq 16

16- ÞRIDJUnAGU R 19. nESEMBER 2000
Ótrúlcg' saga
kj arkmMlar konu
„Það krefst mikils hugrekkis og æðruleysis að segja þessa sögu", segir Oddný Sen í formála bókarinnar.
Úrsól og eldi er túlkun
Oddnýjar Sen áfrá-
sögn Rögnu Bach-
mann aflífi sínu og
þeim ótrúlegu raunum
sem þessi kjarkmikla
og skemmtilega kona
hefur rataó í um æv-
ina.
Oddný Sen er búseít og starfar í
París þar sem hún vann að
reisubók Rögnu „Ur sól og eldi"
einkum úr viðtölum við Rögnu
og dagbókarbrotum hennar.
„Saga Rögnu er sett fram sem
eins konar „vegamynd" en í kvik-
myndum af því tagi fylgja per-
sónur söguhetjunni gjarnan uin
skeið og hverfa síðan úr frásögn-
inni", segir í formála bókarinnar.
En hvernig skyldi samstarf
þeirra Rögnu og Oddnýjar hafa
komið til?
„Frumkvæðið var allt af
minni hálfu. Ég var búsett í
London þegar að ég las viðtal
sem birtist við Rögnu um hluta
af hennar furðulega lífi, fram
að því sem þá var komið. Þá
var Ragna búsett í Álaborg og
var að komast að heilunareldi
sínu sem síðar var. Ég var sjálf
á þessu tímabili að komast út
úr erfiðu hjónabandi og að-
stæðum auk þess að vera að
kljást við atvinnuleysi. Þessi
viðtalsgrein við Rögnu varð mér
alveg rosaleg hvatning til þess
að takast á við erfiðleikana.
Mér fannst svo gott að vita af
því að annað fólk hafði getað
náð sér upp úr basli og risið
upp, aftur og aftur. Það blund-
aði því í mér lengi vel að hafa
upp á þessari konu og skrifa
sögu hennar. Nokkru seinna
þegar ég var nýbúin að gefa út
Kínverska skugga árið 1997,
var ég með fimm ný verkefni og
var að spekulera hvað af þeim
væri best að koma með fyrst.
Var það annars vegar skáld-
saga, sem ég er nú þegar búin
að skrifa og kemur út á næsta
ári og hins vegar hvort ég ætti
að hafa upp á konunni. Ég
ákvað það síðara, en ég náði ég
ekki tali af henni sjálfri þá, en
komst að því hvar hún var og
ég komst jafnframt að því að
þetta var ekki rétti tíminn, því
þá var hún í ofbeldissambúð.
Hún var ekki búin að koma sér
út úr þeirri ofbeldissambúð
sem lýst er í lok bókarinnar. Ég
ákvað því að marinera konuna í
einhvern tíma og svo í fyrra þá
hafði ég upp á henni, sagði
henni erindið og hún féllst á
það strax.“
Lenti í hvítri þrælasölu
„Samstarfið við Rögnu var á all-
an máta mjög þægilegt, þetta er
reyndar eitt þægílegasta sam-
starf sem ég man eftir. Ragna
svaraði öllum spurningum mín-
um feimnislaust og eðlilega og
við tókum upp á milli fjörutfu og
fimmtíu snældur um líf hennar,
sem hefðu getað fyllt mörg
bindi, svo mörgu varð að sleppa.
Þegar viðtölunum var lokið, fór
ég aftur heim til Parísar og lauk
við að skrifa bókina á sjö mán-
uðum.“
-Á hvaða forsendum heldur
þú að Ragna hafi viljað segja
sögu sína?
„Hún vildi skrá sögu sína
öðrum víti til varnaðar og það
kemur einmitt fram í lokaorð-
um bókarinnar. Til dæmis gerist
það árið 1979 þegar Ragna er
búin að vera í Afríku í nokkur
ár, að hún er komin með mikla
heimþrá, en hún er atvinnu-
laus, á enga peninga og vill alls
ekki vera send heim á kostnað
ríkisins. Hún ræður sig þess
vegna í vinnu við dansflokk,
hún hafði alltaf verið mikið fyr-
ir dans og hafði lært ballett sem
krakki. Hún vonaðist líka til að
lenda í nokkrum ævintýrum í
viðbót, en þessi dansflokkur átti
að sýna í flottum revíum í fín-
ustu klúbbum á Ítalíu. Ragna
æfði öll þessi atriði með dans-
flokknum í Jóhannesarborg, allt
í svona revíustíl eins og til
dæmis úr Rauðu myllunni. En
þegar hún er á leiðinni með
dansflokknum til Ítalíu, þá
breytast forsendurnar algjör-
lega. Fyrst eru tekin af þeim
vegabréfin og þeim sagt að
þannig sé miklu auðveldara að
fara í gegnum vegabréfaskoð-
unina með svo stóran hóp, saga
sem mjög auðvelt ér að trúa.
Svo fá þær bara ekkert vega-
bréfin aftur og Ragna er föst á
Ítalíu í eina níu mánuði. Hún er
látin starfa á alveg skelfilegum
klúbbum, þar sem hún er látin
sitja hjá viðskiptavinum, drekka
með þeim og hvetja þá til að
kaupa þá vöru sem klúbburinn
er að selja. Þjálfunin í Afríku
var sem sagt fyrirsláttur fyrir
hvítri þrælasölu.
Þetta er það sem gerist í
hvítri þrælasölu, maður er
lokkaður á röngum forsendum.
Ég lenti sjálf eitt sinn í slíkri að-
stöðu þegar óg fór á „Inter-
Rail“ með vinkonum mínum til
Grikklands árið 1973. Þegar við
komum til Aþenu var tekið á
móti okkur í lestinni af voða-
lega fínu fólki, sem sagðist vilja
bjóða okkur að koma á fín hótel
og gáfu sig út fyrir að starfa
fyrir farfuglaheimili og vera að
hjálpa erlendum túristum að
komast á hótel. Maður var svo
vitlaus og náttúrulega ungur og
gleypti alveg við þessu. Það var
farið með okkur á mjög svo
vafasamt hótel, þar sem greini-
lega var stundað vændi. Því
næst komu þrír dökkir inenn i'
svartri limmósínu og það átti að
neyða okkur til að fara með
þeim, en með kænskubrögðum
tókst okkur að komast undan.
Þannig að ég veit alveg á hvaða
forsendum svona lagað er gert
og það var við illan leik að við
sluppum frá þessum þrælasöl-
um.“
Bæði ógeðfellt og fallegt
- En saga Rögnu er ekki bara
dramatísk, heldur er heilmikill
húmor í henni.
Ég held að í lífi fólks sem lifir
mjög viðburðarríku lífi, skiptist
á ákaflega mikil fegurð og eins
mikill ljótleiki, það er alltaf
annað hvort í ökla eða eyra.
Saga Rögnu er þannig, það er
bæði margt fyndið sem gerist,
einnig margt ógeðfellt og sorg-
legt. Hún upplifir og sér margt
ógeðfellt í Afríku og Sri Lanka
sem við munum aldrei upplifa,
sem betur fer og svo þetta of-
beldisfulla samband sem býður
hennar heima á íslandi. En það
er vissulega mikil fegurð í sög-
unni, sérstaklega tengsl hennar
við náttúruna og náttúrulýsing-
ar hennar á Afríku, Ragna er
mikið náttúrubarn."
- Hvað er Ragna gömul þeg-
ar hún yfirgefur Kamp Knox og
ísland?
„Ragna er sextán ára þegar
hún fer til Belgíu í vist. Þar
lendir hún á konu sem er algjör
martröð hverrar au-per stúlku
og þjakar hana með andlegu of-
beldi. Hún kemur aftur til ís-
lands frá Belgíu og fer að vinna
á Naustinu, þar sem hún kynn-
ist nasista og aðskilnaðarsinna
og með honum flytur hún svo til
Afríku 1973. Ragna er með æv-
intýraþrá og spennufíkill og það
er í mér líka og það er kannski
þess vegna sem mig langaði til
að skrá sögu hennar.
Það sem skín í gegn í sögu
Rögnu alveg frá upphafi er
hennar fölskvulausa barnslega
trú á almættið. Ég hef séð þetta
hjá mjög andlega þroskuðu
fólki sem ég hef hitt bæði í
London og París.. Það er eins og
það búi í því, kannski ekki mikil
rökhyggja, en mikil viska og er
fyrir mér alltaf einhver leynd-
ardómur. Ég dáist að því hvern-
ig Ragna getur tengst náttúr-
unni svona sterkum böndum,
ég sjálf er algjört borgarbarn
og get aldrei verið nema stutta
stund í náttúrunni, þá þarf ég
að komast á steypuna aftur.“ -w