Dagblaðið Vísir - DV - 04.03.1985, Side 10

10
DV. MÁNUDAGUR 4. MARS1985.
Útlönd Útlönd Útlönd Útlönd
S-AFRÍKUSTJÓRN VINNUR
SÉR STÖBUGT TIL ÓHELGI
„Við beittum aðeins því valdi er
við komumst minnst af meö,” sagði
Atti Laubsche, yfirmaöur hvítu lög-
reglusveitanna, sem sigað var á and-
mælendur í blökkumannahverfinu
Crossroads (um 20 km frá Höfða-
borg) núna á dögunum.
Fyrst voru andmælendur blindaðir
af táragasi, síðan skotið á þá af
haglabyssum (að vísu aðeins rjúpna-
sandi fyrir högl), eöa látin dynja á
þeim gúmmískotin og hundum sigaö
á suma. — Gúmmískotin hafa í
örfáum tilvikum í S-Afriku og á N-
Irlandi orðið mannsbani, en ósjaldan
hafa þau valdið alvarlegum höfuð-
meiðslum og augnmissi.
Átján lágu eftir liöin lík, en hátt á
fjórða hundrað voru alvarlega
særðir, ófáir örkumla fyrir lífstíö,
blindaöir eða lamaðir aö hluta eða
höf ðu misst hönd eða fót.
Verstu óeirðir sem
lengi hafa brotist út
Þessar róstur voru meðal þeirra
alvarlegustu, síðan blóösúthelling-
arnar urðu í Sharpeville 1960 og
Soweto 1976. I þau skipti voru fleiri
hundruð drepin. I uppþotunum síö-
asta haust, vegna kosninga til sér-
þingdeildar kynblendinga og fólks af
indverskum ættum, létu þrjátíu lífið,
en mörg hundruö meiddust alvar-
lega.
Nokkrir mannréttindafrömuðir
hörundsdökkra mótmæltu strax
þessum hörkutökum lögreglunnar
og voru þá þegar í stað hnepptir í
varðhald. Sex þeirra voru á dögun-
um opinberlega ákærðir fyrir land-
ráð. Slíkt getur varöað dauöa-
refsingu í S-Af ríku.
„Við munum sigra
á endanum"
Meðal þeirra var Albertina Sisulu,
en maður hennar hefur setið í fang-
elsi síðan 1964 fyrir sömu sakir.
Hann hlaut lifstíðarfangelsi, eins og
Nelson Mandela, leiðtogi afrísku
þjóðemisfylkingarinnar, en þau
samtök eru meöal þeirra sem lög S-
Afríku leyfa ekki. Mandela hefur
setið inni í bráðum 25 ár. — Á
kosningafundi í Indverjahverfi
skammt frá Jóhannesarborg í haust
sagði Albertina Sisulu: „Viö munum
vinna baráttuna við hvíta, því að
rétturinn er okkar megin. Þeir geta
drepið nokkur okkar og fangelsað
aðra, en alþýðan lætur aldrei bæla
sig niður til eilífðar.”
Mandela þáði
ekki frelsið
Mandela var fyrir skemmstu
boðið frelsi, eða stytting fangelsis-
tímans, ef hann féllist á aö hafna
stefnu flokks síns um að beita ofbeldi
ef nauðsyn krefði, og settist síöan að
í einni blökkumannahjáleigunni,
sem S-Afríkustjóm hefur sett á lagg-
imar. Hann afþakkaði. — Zunzi,
dóttir hans, sem eins og eiginkona
hans, Winnie, hefur helgað sig mann-
réttindabaráttunni, sagöi á sex
þúsund manna fundi í Soweto frá
svari föður hennar: „Ég met frelsi
mitt mikils, mjög mikils, en frelsi
ykkar allra, heildarinnar, met ég þó
ennmeir.”
Mandela áréttaði aö hann vildi
ekki semja við S-Afríkustjórn fyrr en
hún hefði látiö af aðskilnaðarstefn-
unni, hætt að beita ofbeldi sem
pólitískum úrræðum, leyft starfsemi
stjómmálasamtaka blökkumanna
og veitt öllum landslýð pólitískt
frelsi.
Engin alvara
i loforðunum
Botha, forsráðh. S-Afríku, hefur
út á við reynt að sannfæra lýðræöis-
sinnaðri öfl í heiminum um að hann
stefndi aö því í áföngum að draga úr
undirokun hörundslitaða íbúahlut-
ans í landinu. Engu að síður vex ólg-
an jafnt og þétt í sama stíganda og
það rennur upp fyrir æ fleirum, aö
ekki virðist mark takandi á yfir-
lýsingum S-Afríkustjómar í þessu
efni. Hún sýnir þvert á móti í verki
að hún ætlar ekki að láta neitt af sínu
eftir meirihlutanum, sem er þó
fimmfalt stærri en hvíti íbúahlutinn.
Tutu biskup
gaf 2ja ára frest
Tilraunir erlendra ríkja til þess aö
hafa áhrif á S-Afríkustjóm hafa
heldur engan árangur borið, og
viröist stefna Bandarikjanna
gagnvart S-Afríku hafa
misheppnast. Sumir vilja skýra
ólguna að undanförnu á grundvelli
þessa. Desmond Tutu biskup, sem
fékk friðarverölaun Nóbels sl. ár
fyrir sitt framlag til þess aö miðla
málum og þó um leið rétta
mannréttindahlut blökkufólksins,
segir til dæmis: „S-Afríkustefna
Bandaríkjastjómar hefur haft
hörmulegar afleiðingar. Hún hefur
einungis oröið til þess að örva hvítu
valdhafana til þess að koma sér und-
an nokkrum raunverulegum um-
bótum og láta duga einhverja and-
litssnyrtingu. Aðskilnaðarstefnan er
alger mannvonska, ósiðleg og
ókristileg. Það ætti að afnema hana
þegar i stað, og gerist það ekki innan
tveggja ára mun ég tala máli þess aö
erlendis verði gripið til umsvifa-
mikilla efnahagsaðgerða gegn S-
Afríku.” — Þessu lýsti Tutu yfir í
vetur þegar hann var geröur að
biskup Höfðaborgar.
Svíþjóð beið
ekki lengur
Svíþjóð hefur haft forgöngu um það
— fyrsta landið sem sýnir slík við-
brögð eftir viðburðina í Crossroads á
dögunum — að bíða ekki með efna-
hagsrefsiaðgerðir gegn S-Afríku-
stjóm. Ný lög vom innleidd og banna
þau sölu á sænskum bifreiðum og
raftæknibúnaði til S-Afríku og leggja
hömlur á sænskar fjárfestingar eöa
önnur viðskipti sænskra við hvíta
í Suður-Afríku.
- Htffi. -'fr-t
Lögreglan beitir haglabyssum, táragasi og gúmmískotum gegn blökku-
mönnum og hafa þœr aðferðir allar reynst stórhættulegar lífi og limum
þeirra sem fyrir verða.
Bretar herða að ír-
unum að ná einingu
kU
Slikar fróttamyndir frá N-Írlandi, þar sem allt andar af friði og spekt á
meðan fólk kaupir inn til heimilis, hafa ekki verið tiðar undanfarin
fimmtán ár. Forsenda þess að friður fáist er pólitisk lausn.
Breska stjórnin leggur orðið mjög
fast að hinum stríöandi fylkingum
kaþólskra og mótmælenda á Norður-
Irlandi að finna pólitíska lausn á Ir-
landsvandamálinu. Er haft fyrir satt
að á bak við tjöldin hafi hún gefið
þeim frest til loka þessa árs, en hót-
að ella að leysa upp heimaþingið og
halda áfram að stjóma nýlendunni
beint frá London um ófyrirsjáanlega
framtíð, og þá kannski með harðari
taumtökum.
Höfuðverkefni þingsins
Til heimaþingsins var kosið 1982 og
þá beinlínis með það fyrir augum að
þingið bangaði saman nýja heima-
stjóm sem báðir hópar gætu sætt sig
við — öfugt við Stormont-þingið, sem
lagt var niður 1972, en þar réðu mót-
mælendur öllu. Stormont haföi þá um
hálfrar aldar bil verið táknmynd
þess hvernig misnota mátti lýöræðis-
reglur meirihlutaatkvæðis til þess að
mótmælendur bæru fyrir borð hlut
kaþólska minnihlutans. Þegar upp
úr haföi soðið og bræðravígin orðin
óstöðvandi var stjóm N-Irlands aft-
ur færð til London. Sú skálmöld sem
hófst fyrir fimmtán árum hefur kost-
að 2.400 mannslífið.
Virða þingið lítils
En helstu stjórnmálaflokkar ka-
þólskra, eins og sósíaldemókratar og
Verkamannaflokkurinn, hafa snið-
gengið nýja þingið, þar sem þaö
stendur ekki í neinum formlegum
tengslum viö Irska lýöveldið í suður-
hluta Irlands.
Helsta stjórnmálaafl mótmæl-
enda, Unionistaflokkurinn, gekk út
af þinginu í fyrra í deilum um kröfur
varðandi eflda öryggisvörslu í héruð-
unum við landamæri Irska lýðveldis-
ins eftir blóöbað vegna árása ka-
þólskra hryðjuverkamanna viö
kirkju eina þar syðra.
Bretar þreyttir á írum
Fyrsta kjörtímabil þessa nýja
heimaþings á aö réttu að renna út í
október 1986. Öfáir spá því að þaö
komi aldrei til næsta kjörtímabils ef
ekki verði stigið stórt skref til að
deila völdunum bróðurlega. Jafn-
framt liggur í loftinu að Bretar séu
orðnir æði þreyttir á hinum „brjál-
uðu Irum” og muni í framtíðinni ekki
taka neinum vettlingatökum á lands-
stjórninni, ef þeir þurfi hvort eð er að
bera allan vanda í forsjá fyrir þeim.
Þykir alveg vafalaust að eitt af því
fyrsta sem hún gerði væri að skera
niður ýmis fjárútlát til Norður-Ir-
lands, eins og niðurgreiðslur, sem
kosta breskan ríkissjóð árlega um
tvo milljarða sterlingspurida.
Boðið til viðræðna
Jafnvel harölinu sambandssinnar
(unionistar) meöal mótmælenda láta
sér ekki alveg á sama standa um
þessar horfur, og hafa bæði hinn
opinberi Unionistaflokkur og harð-
línu lýðveldisunionistaflokkur öfga-
klerksins Ian Paisley boðið kaþólska
verkamannaflokknum til viðræðna
um framtíð Norður-Irlands.
Allt skilmálum bundið
I orði kveönu þáðu kaþólikkamir
boðið, en stóðu þó fast á því að á dag-
skrá yrði tekin skýrsla, birt í fyrra,
þar sem lagt var til að Irland yrði
sameinað, eða að stofnaö yrði sam-
bandslýðveldi, eða aö Norður-Irlandi
yrði stjómað í sameiningu af Dublin
og London. — Þeirri tillögu hafði um-
svifalaust verið hafnað af unionist-
unum, sem sjá skrattann uppmálað-
an ef ymprað er á því að nálgast á
einhvem hátt stjórnina í Dublin. Það
jafngildir í þeirra augum upphafinu
að því að sameina N-Irland Irska
lýðveldinu, sem væri voðalegra en
nokkuð það sem voðalegt er. Hinir
kaþólsku íbúar suðurhlutans eru svo
margir að mótmælendur í samein-
uðu Irlandi munu lenda í minnihluta.
Thatcher snýst hugur
Breski forsætisráðherrann,
Margaret Thatcher, hafði raunar af-
skrifað þær hugmyndir sem fram
komu í ofangreindri skýrslu, og það
með svo snubbóttu orðalagi að Garr-
et Fitzgerald, forsætisráðherra
Irska lýðveldisins, sagði hana blátt
áfram móðgandi. Upp úr því fór
sambandiö milli Dublin og London
versnandi, þótt upp á síökastiö örli
á því að breska stjómin vilji bæta
þar úr. I bréfi nýlega til eins af full-
trúum heimaþingsins á N-Irlandi
kvað við allt annan tón hjá Thatcher,
sern sagöi þá um skýrsluna að hún
væri gagnlegur hvati til viðræðna
milli þessara tveggja ríkisstjórna og
hefði að geyma ýmislegt, sem hún
gæti orðiö sammála.
Dublinarstjórn ráðgjafi
Þessi sinnaskipti voru best áréttuð
í síðasta mánuði þegar hinn nýi Ir-
landsráöherra Thatcherstjórnarinn-
ar, Douglas Hurd, gaf til kynna aö
hugsa mætti sér að Dublinstjórnin
fengi formlegt ráðgjafahlutverk um
stjóm N-Irlands. I útvarpi sagöi
hann að það gæti verið skynsamlegt
fyrir stjómendur N-Irlands að hlusta
á skoöanir Dublinstjómarinnar. —
„Við gerum þetta raunar af og til,
ræðum það, sem upp á hefur komið.
Ef við gerðum það meira kerfisbund-
ið og reglulegar gæti það vegið meir.
Á því sviði mætti vinna meira starf,”
sagðiHurd.
Kaþólski minnihlutinn (einn á móti
hverjum tveim mótmælendum)
mundi fagna slíku og eins Dublin-
stjórnin, en unionistar Ians Paisleys
sjá rautt.
Umsjón: Guðmundur Pétursson