Dagblaðið Vísir - DV - 04.03.1985, Síða 12

,12
DV. MÁNUDAGUR 4. MARS1985.
Frjálst.óháð dagblað
Úlgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaðurog úlgáfustjórí: SVEINN R. EYJÓLFSSON.
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRDUR EINARSSON.
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM.
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELÍAS SNÆLAND JÓNSSON.
Fréttastjórar: JÓNAS HAR ALDSSON og ÓSKAR MAGNÚSSON.
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON. [
Ritstjórn: SÍÐUMÚLA 12—14. SÍMI 686611. Auglýsingar: SÍÐUMÚLA 33. SÍMI ^
27022.
Afgreiðsla, áskriftir, smáauglýsingar, skrifstofa: ÞVERHOLTI 11. SÍMI 27022.
Sími rilstjórnar: 686611.
Setning, umbrot, gtynda-og plötugerð: HILMIR HF„ SÍÐUMÚLA 12.
Prentun: Árvakurhf.
. Áskriftarverð 6 mánuðl 330 kr. Verð I lausaeölu 30 kr. Helgarblað 35 kr.
Samráðin ráða úrslitum
Svigrúm ríkisstjórnarinnar til forystu í komandi kjara-
samningum er að þrengjast. Svokölluð samráð ríkis-
stjórnarinnar við aðila vinnumarkaðarins fara hægt af
stað. Ríkisstjórnin bíður átekta, meðan fulltrúar Alþýðu-
sambands og Vinnuveitendasambands ræðast við. Þeir
virðast enn ekki hafa verið tilbúnir til viðræðna viö
stjórnina.
Reynslan sýnir, að það tekur langan tíma, eigi að fá úr
„samráðum” aðra útkomu en krónuhækkanir á kaupi.
Sitthvað er að gerast þessa daga, sem gerir ríkisstjórn-
inni erfitt fyrir í samráðunum.
Kennarar í framhaldsskólum eru margir hverjir í
ólöglegu verkfalli í reynd. Ríkisstjórnin getur ekki einu
sinni stöðvað það verkfall með lagasetningu. Þessir
kennarar hlíta ekki framlengingu uppsagnarfrests þeirra
til fyrsta júní, þótt augljóst virðist, að framlengingin sé
lögleg. Sagan af svipuðum aðgerðum lækna áður fyrr
virðist sýna, að f járkúgararnir hafi sennilega sigur.
Því stefnir í, að kennarar fái verulega meiri
kauphækkun en aðrir hafa fengið og líklega meiri hækkun
en flestum mun finnast þeir eigi skilið, þótt margir viöur-
kenni, að kennarar hafi dregizt aftur úr.
Þetta kemur til viðbótar tveimur úrskurðum Kjara-
dóms, um laun háttsettra embættismanna og nýjan
launaramma fyrir BHM-fólk í röðum ríkisstarfsmanna.
Allt þetta stefnir til þess að keyra upp kaupkröfur á
almennum markaöi, einkum hjá félögum í BSRB, sem
geta hafið aðgerðir í sumarlok.
Þjóðarbúið þarfnast annars. Flestum mun ljóst, hve
lítið fékkst út úr kauphækkuninni, sem BSRB knúði fram í
síðustu samningum.
Ríkisstjórnin sagði í síöustu yfirlýsingu sinni um efna-
hagsmálin: „Ríkisstjórnin mun leggja áherzlu á að ræða
við aðila vinnumarkaðarins, meðal annars um
breytingar á tekjuöflun ríkissjóðs, bótum almannatrygg-
inga, fyrirgreiöslu í húsnæðismálum og atvinnustefnu til
næstu ára í stað peningalaunahækkana.”
Landsmenn ættu yfirleitt að vita, að þessi leið gefur
meiri kjarabætur en sú, sem farin var síðast. Takist
launþegasamtökunum að fá ríkisstjórnina til niður-
skurðar á óhóflegu ríkisbákni og lækkunar skatta og fé-
lagslegra úrbóta þar á móti, verða viðhorf öll önnur en nú
er.
Þetta má vera, að ýmsir forystumenn í
Alþýðusambandinu skilji. Reynslan frá síðasta hausti
bendir til þess.
Þetta virðast forystumenn í BSRB síður skilja, flestir
hverjir.
I ljósi væntanlegra samninga við BHM-fólk og upp-
skrúfunaráhrifa Kjaradóms, ríður á, bæði fyrir launþega
og þjóðarbúið, að nú verði fyrst samið við Alþýðusam-
bandið.
Ekki má gerast hið sama og varð síðastliðiö haust,
þegar misvitrir menn réðu niðurstöðum.
Örólega deildin í Alþýðubandalaginu hefur reynt að
setja hina vitrari forystumenn verkalýðsins út í kuldann.
Vonir standa þó til þess, að þeir hafi ekki látið bugast.
Kjarasamningar eru raunar þegar hafnir með
viðræðum Alþýðusambands og Vinnuveitendasambands.
Ríkisstjórnin má nú ekki draga lappirnar eins og hún
gerðií fyrra.
Næstu kjarasamningar verða mikilvægir fyrir fram-
vinduna, eins konar úrslitasamningar. Haukur Helgason.
Hervæðing hugarfarsins
Einhvern tima i upphafi siðari
heimsstyrjaldarinnar talaði Helgi
heitinn Hjörvar um daginn og veginn
i útvarpið, og fjaiiaði um styrjöld þi
er hafin vaeri og hættuna á „hervæö-
ingu hugarfarsins” i þvi sambandi.
Lýsti hann þvi hvernig hann minntist
fyrri heimsstyrjaldarinnar og þeirri
„hervæöingu hugarfarsins” sem þá
hefði átt sér stað, meira aö segja hér A
landi. Hefðu menn gjarnan skipst i
tvær fylkingar, þar sem hvor fylking-
in hélt með sinum aðila, og hefði
kveðiö svo rammt aö þessu að menn
hefðu hætt aö talast við. Varaði hann
menn viö að láta siikt henda sig, en
bað menn að lita hlutlægt á málin og
varast að láta áróðurinn villa sér sýn.
Þegar þessi orð voru töluð var ekki
kominn hingaö erlendur her og lands-
menn skiptust nokkurn veginn i fylk-
ingar þar sem sumir stóðu með Þjóð-
verjum en aðrir með Bretum. Sovét-
rikin áttu sér fáa málsvara hér um
þær mundir þar sem fréttamiölun frá
þeim var lítil nema sú sem kom i gegn
um litað gler auðvaldsheimsins. En
allt frá októberbyltingunni voru þær
fregnir sem mönnum bárust þaöan
hinar ótrúlegustu æsifregnir, sem oft
á tiöum voru svo langt frá öllu sem
trúverðugt mátti teljast að hvert
barnið hefði átt að geta séð aö þær
fengju engan veginn staðist. Minna
heyrðist um hryðjuverk Þjóðverja,
og ef einhver Iét að því liggja að þar
væru fangabúöir þar sem fólk væri
pyndað var það talinn ljótur
kommúnistaáróður. Fólk, sem farið
hafði til Sovétrikjanna, og hafði fyrir
satt, þegar það kom heim, aö þar
hefði alþýöan sannanlega tekiö völd-
in og væri þar verið að gera merki-
lega þjóðfélagsbyltingu, var kallað
„lygarar” og öðrum ónefnum.
406r fré
styrjatdarlokum
En af hverju er ég að rifja þetta
upp? Jú, það er af þvi að brátt eru
Iiöin 40 ár siöan síöari heimsstyrjöld-
inni lauk, en þá var hulunni lyft um
stund af þessu „dularfulla” og um-
deilda þjóöfélagi, sem heitir Sovét-
rikin. Hálfu öðru ári eftir að Helgi
Hjörvar mælti þessi orð um hervæö-
ingu hugarfarsins, sem mér hafa æ
siðan veriö minnisstæð, réðst her
Hitlers inn i Sovétrikin, og þá var lika
um og aUs konar afætum og milliö-
um og siöar varð, en þó spratt upp á
striðsárunum allstór hópur nýrikra
heUdsala og annarra spekúlanta, sem
litu augum áfergju til auðsældar
Vesturheims og þeirra viðskiptasam-
banda sem þar var að finna.
Samntngar
Þannig stóðu máUn i styrjaldarlok-
in. En nú væri ekki úr vegi aö lita
ofurlitið á hvernig þau stóðu i upp-
hafi hennar, hvernig þaö mátti vera
að Hitlers-Þýskaland gæti lagt undir
sig hvert landiö á fætur öðru i miðri
Evrópu fyrir strið, án þess að önnur
stórveldi hreyfðu hönd eða fót. Hin
gifurlega hervæðing Þýskalands fór
vist ekki framhjá neinum, og heldur
ekki hitt að Hitiersstjórnin stefndi
leynt og ljóst að heimsyfirráðum.
Hitt var svo annað mál að stórveldin i
vestri vonuðu i lengstu lög að Hitler
sneri herjum sínum i austurátt og
legði undir sig Sovétrikin. Sovétríkin
lögðu hins vegar til, aö rikisstjórnir
Bretlands, Frakklands og Sovétrikj-
kominn eriendur her hingaö til lands, anna gerðu með sér samning um
og meirihluti landsmanna snúinn á gagnkvæma aðstoð og sameiginlegar
sveif með bandamönnum. Fjölmiðlar aðgerðir ef til árása kæmi á Evrópu.
auðvaldsheimsins neyddust til að við- Þessu höfnuðu Bretar og Frakkar. Þá
urkenna hetjulega vörn Sovétrikj- sáu Sovétmenn hvert stefndi og gerðu
anna, og það sem kom mönnum hér ”ekki-árásarsamning” við Þjóðverja
nokkuð á óvart var að i Sovétrikjun- 0g unnu sér þannig gálgafrest. Með-
um fyrirfannst engin „fimmta her- an þetta stóð yfir áttu Bretar alltaf
deild”, sem greiddi þýsku herjunum öðrum þræði i viöræöum við Þýska-
götuna, eins og í Vestur-Evrópu. Ef land, sem má segja að lokið hafi með
hún var til, þá var hún að minnsta hinum alræmda Milnchensamningi,
kosti svo fámenn að hún skipti ekki þar sem Bretar raunar lögðu blessun
máli. Og í þann tíð viðurkenndu allir, sina yfir innlimun Austurríkis og
jafnvel þeir sem veriö höfðu hvað Tékkóslóvakíu i Þýskaland, sem
harðvitugastir andstæðingar Sovét- raunar var búið og gert þegar þarna
rikjanna, að i landi, þar sem varin var komið sögu. Þetta samkomulag
væri hver gata og hvert hús, gæti var mjög hafiö til skýjanna á sinum
ekki búið kúguð þjóð, heldur einlæg- tima og man ég eftir að menn létu
ir föðurlandsvinir, sem stæðu fast þau orð falla hér, að með því hefði
með ríkisstjórn sinni. Chamberlein, forsætisráðherra Bret-
Þá kom einnig í ljós aö í hinum lands, tryggt heiminum frið „um alla
hernumdu Iöndum Evrópu voru það framtið”. Um hitt var minna rætt: að
kommúnistarnir og verkalýðurinn tvö sjálfstæð ríki höfðu verið máð út
sem stóð i fylkingarbrjósti i and- af landakorU Evrópu. Þannig er
spyrnunni gegn þýska hernámsliðinu. hægt með nógu miklum áróöri að
Lá jafnvel í loftinu að stórvægilegar snúa hlutunum við og láta fólk trúa
valdabreytingar hlytu að verða i álf- þv[ sem hver vill.
unni að styrjöldinni lokinni. Væntu Um gang styrjaldarinnar, eins og
sumir mikils af þeim breytingum, en hann kom mér fyrir sjónir, og sagt
aðrir litu með nokkrum ugg fram i Var frá i samtimaheimildum ætla ég
timann. Á þeim árum var islenska aQ fjalla i næstu grein um þetta efni.
þjóðfélagið ekki eins rikt af bröskur- Maria Þorsteinsdóttir.
MARÍA ÞORSTEINS
DÓTTIR
Þarf að hlúa að
hlunnmda-
eigendum?
Á sl. árum og áratugum hefur þróun-
in stefnt f þá átt að auðvelda þéttbýlis-
búum aö njóta kosta og hlunninda
þeirra sem dreifbýliö hefur upp á að
bjóöa. Þess hefur þó ekki jafnframt
verið gætt nægilega vei aö tryggja
sveitarfélögum tekjumöguleika i þessu
sambandi. Það er áberandi og
ógnvænlegur skortur á fjölbreytni at-
vinnuhátta viða á landsbyggðinni.
Grundvallaratvinnuvegirnir, landbún-
aður og sjávarútvegur, krefjast endur-
skipulagningar til þess að afrakstur
þeirra geti talist tekjustofn, hvort
heldur er fyrir sveitarfélög eða fyrir
landiö allt.
Fólksflótti er þegar byrjaður úr
dreifbýli i þéttbýli og tekjustofnar fá-
mennra sveitarfélaga fara þverrandi.
Þróunin hefur líka gengið i þá átt aö
minnka tekjumöguleika sveitarfélag-
anna.
Aflasæl eyðibýli
Hlunnindi ýmiss konar, sem i
landinu eru, hafa reynst drjúg tekjulind
fyrir bændur og sveitarfélög. Þessir
aöilar sitja þó ekki að þessum gæðum
óskiptum heima i héraði því að ýmis
hlunnindi eru mjög eftirsótt af þétt-
býlisbúum. Má sem dæmi nefna lax-
0 „Það mætti spyrja hvort hlunnindi
eins og t.d. drjúg laxveiðiá sé ekki
vænlegri fjárfesting en t.d. ríkisskulda-
bréf þau sem nú eru á boðstólum.
Hvort mundir þú fremur setja fé þitt í,
lesandi góður, ef þú ættir kost á að
velja?”