Dagblaðið Vísir - DV - 05.01.1987, Side 14

14
MÁNUDAGUR 5. JANÚAR 1987.
Frjálst.óháð dagblað
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÓRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjórar: JÓNAS HARALDSSON og ÓSKAR MAGNÚSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11, SlMI 27022
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð: HILMIR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ARVAKIJR HF. - Áskriftarverð á mánuði 500 kr.
Verð i lausasölu virka daga 50 kr. - Helgarblað 60 kr.
Háskalegar hækkanir
Ætlazt verður til þess, að ríkisstjórnin gangi lengra
en hún hefur gert til þessa og stöðvi hækkanir á opin-
berri þjónustu, sem eru umfram það, sem kjarasamning-
arnir gerðu ráð fyrir.
I samningunum hét ríkisstjórnin að beita sér fyrir
því, að opinber þjónusta hækkaði á þessu ári ekki meira
en almennt verðlag. Samningamenn gerðu ráð fyrir, að
verðhækkanir á árinu yrðu 7-8 prósent. Strax eftir
samningana ráku forráðamenn opinberra þjónustufyrir-
tækja upp ramakvein. Farið var fram á verðhækkanir,
sem voru margfaldar það, sem gert hafði verið ráð fyr-
ir. Ríkisstjórnin brást í fyrstu lotu eftir þetta. Nokkur
vilyrði voru gefin fyrir því, að opinber þjónusta mætti
hækka meira en stjórnin hafði lofað, þótt nokkuð væri
dregið úr ýtrustu kröfum forstjóra. Ríkisstjórnin var
með þessu að svíkja gefm loforð. Augljóst var, að hækk-
anir á opinberri þjónustu mundu valda meiri verðbólgu
en búizt hafði verið við. Þær yrðu einnig slæmt fordæmi
öðrum stjórnendum fyrirtækja. Hvernig ætti ríkis-
stjórnin að standa gegn hækkunum annarra, þegar hún
færi þannig að ráði sínu? Þessu var mótmælt. Því gerði
ríkisstjórnin bragarbót á fundi 22. desember. Þá var enn
mjög dregið úr hækkunum. Hækkanir hjá Pósti og síma
voru takmarkaðar við tíu prósent. Hækkun afnota-
gjalds Ríkisútvarpsins var einnig miðuð við tíu prósent.
Ríkisútvarpið hafði farið fram á 30 prósent hækkun og
fyrst í stað fengið vilyrði fyrir 20 prósent hækkun.
Ríkisstjórnin beindi því einnig til Landsvirkjunar,
að orkuverð hennar hækkaði aðeins um fjögur prósent.
Því var beint til sveitarfélaga, að þau hækkuðu sínar
gjaldskrár ekki umfram tíu prósent. Ríkisstjórnin hafði
með þessum ákvörðunum og tilmælum brugðizt við
mótmælunum við fyrri stefnu. En ýmsir aðilanna gátu
komizt fram hjá tilmælum ríkisstjórnarinnar.
Þannig hafði Hitaveita Reykjavíkur farið fram á 34
prósent hækkun. Þær kröfur voru í fyrstu skornar nið-
ur í 25 prósent. Eftir tilmæli ríkisstjórnarinnar hefur
Hitaveita Reykjavíkur ákveðið 15 prósent hækkun. Það
er langt umfram það, sem kjarasamningarnir gerðu ráð
fyrir og ríkisstjórnin æskti, þegar hún tók sig á.
Stjórn Landsvirkjunar hefur nú ákveðið að hundsa
tilmæli ríkisstjórnarinnar um fjögur prósent hækkun.
Gjaldskrá stofnunarinnar hækkaði um 7,5 prósent frá
áramótum. Þá ákváðu Rafmagnsveitur ríkisins sjö pró-
sent hækkun á smásöluverði og 7,5 prósent hækkun
heildsöluverðs. Rafmagnsveita Reykjavíkur hækkar
verð sitt um 5,5 prósent. Illt er, að Landsvirkjun telji
sig þess umkomna að fara ekki að slíkum tilmælum, sem
tóku mið af því, sem gert var við samningaborð í desemb-
er. Hækkun Landsvirkjunar hefði getað orðið miklu
minni, án þess að fyrirtækið lenti í verulegum vanda.
Um var að ræða að fresta endurgreiðslum lána. Hækk-
un Landsvirkjunar hefði átt að vera fjögur prósent til
að draga niður meðaltalið af hinum opinberu hækkun-
um. Þar hefði fyrirtækið átt að vera með.
Þessar hækkanir dynja nú yfir landsmenn. Flestar
koma þær þyngst niður á hinum efnaminni, svo sem
barnafjölskyldum og öldruðum, sem reyna að halda
gangandi eigin heimili. Hækkanir munu líklega verða
til þess, að markmið kjarasamninga fara úr böndunum
á næstunni. í samningum var reynt að bæta hag hinna
lægstlaunuðu. Mikið af því hefur nú verið eyðilagt.
Haukur Helgason.
Um jólin
„fiið á jóið
f miðju skammdeginu eru jól og
áramót kærkominn áfangi og þá
geta menn staldrað við, brugðið upp
fleiri ljósum og kastað kveðju á
kunningja, vini og ættingja. Þessi
tími er eins og óasi í miðri eyðimörk
skammdegisins og því er ekki óeðli-
legt að við hlökkum til að geta rofið
dimmuna og hversdagsleikann um
stund með ofurlítilli tilbreytni og
hátíðabrag. En þótt jólin séu nú trú-
arhátíð fyrst og íremst efast ég um
að meiri hluti fólks haldi þau af trú-
arþörf eingöngu. Það virðist sem
margir fari offari í öllu umstanginu,
það er keypt og skreytt, bakað og
brasað og allt virðist miðað við ytra
útlit og líkamlega vellíðan. En þótt
fyrst og fremst sé hugsað fyrir líkam-
legum þörfum og hinn upprunalegi
andi jólanna og trúarleg merking
þeirra fari víða fyrir ofan garð og
neðan hjá fólki eru þau samt sem
áður kærkomin hvíld fyrir líkama
og sál.
Fróðlegt er að minnast þess að
norrænt fólk hélt jól löngu fyrir
kristnitöku. En þótt þau jól væru
heiðin voru þau einnig þá fagnaðar-
hátíð, haldin í tilefni þess að dag tók
að lengja og veldi myrkursins var
bægt frá í bili. Einnig þótti vissara
að blíðka goðin með blóti og fómum
og var hátíðin því ekki alveg laus
við trúarhugmyndir.
Trúrækni á jólum?
Þótt játa beri að góðs áfangastaðar
sé þörf í skammdegisdrunganum,
þörfin rík fyrir hvíld og frið, er veru-
lega vafasamt hvort allt glamrið og
fyrirgangurinn, sem jólaundirbún-
ingnum fylgir alloftast, sé til
nokkurs góðs. Gróðafíknin og kaup-
æðið styðja hvort annað út á ystu
nafir, og þó að það sé gott og fagurt
að vilja gleðja vini sína á jólunum
mætti minnast þess hvort umhyggj-
an kæmi sér ekki betur ef hún
dreifðistjafnaryfirárið. Lítið bætum
við úr vanrækslunni við aðra með
því að kaupa þeim dýrar jólagjafir.
Víst er erfitt að meta hlutföllin
milli ytra tilhalds og umstangs ann-
ars vegar og trúarþarfar hins vegar.
Þó hef ég ríka tilhneigingu til að
ætla að jólin séu álíka heiðin hátíð
nú og þau voru fyrir kristnitöku.
Það getur varla talist trúræknisvott-
ur þótt menn fjðlmenni til messu um
jólin eða á öðrum stórhátíðum eða
við sérstök tækifæri önnur, það lýsir
aðeins viðtekinni fylgni við siði og
venjur. Vissulega finna margir hvíld
og frið við að hlýða á „musica
sacra“, hina sefjandi tóna frá orgeli
og kór, enda er þetta kannski fyrsta
raunverulega hvíldarstundin frá erf-
iði og bash við undirbúning hátíðar-
innar og öllu veraldarvafstrinu
undanfama daga. Þama verður því
kærkomin hvíldarstund, óháð því
vort trúrækni í venjulegum skilningi
býr að baki.
En hvað sem um trú eða trúarþörf
manna er að segja er þó viss þoð-
skapur, sem fylgir jólunum, sem
skírskotar til allra manna af öllu
þjóðemi og trúarflokkum. Það er
boðskapurinn um frið. I öllum mönn-
um býr þráin eftir friði, þörfin fyrir
frið, bæði hið ytra sem innra. Og
meginþáttur jólaguðspjallsins fjallar
líka um frið. Eins og nú horfir í ver-
öldinni hefur sjaldan verið meiri
þörf fyrir slíkan boðskap. Og jóla-
guðspjallið sem flytur m.a. óskina
um frið hefur nú verið lesið vítt og
breitt um veröldina alla, allt til
þeirra marka sem kristni hefur verið
boðuð. En svo mikill siður sem þessi
lestur er orðinn, og öllum sem á
hlýða þykir hann réttur og sjálfcagð-
ur, hefiir árangurinn af því spjalli
orðið fremur lýr, ef dæma skal eftir
atferli manna um allar kristnar aldir
og allt fram á þennan dag.
KjáUarinn
Þengilsson
læknir, Reykjavík
Friðarvakning innan kirkjunn-
ar
Ekki væri það með ólíkindum að
kirkjan hefði forystu í friðarmálum
þsn eð hugsjón friðarins er svo ná-
tengd þeim boðskap sem talinn er
vera grundvöllur kristinnar. Enda
er það svo að margir ágætir menn
hafa rifjað upp þessa gömlu hugsjón
fomrar kristni er svo lítill gaumur
hefúr verið gefinn víðast um lönd.
Jafnvel hefur það tíðkast að þjónar
kirkjunnar hafa blessað vopn fyrir
orrustur svo að þau mættu vinna
betur á andstæðingnum. Hér á landi
hefúr orðið veruleg stefhubreyting í
þá átt að kirkjan hefur tekið baráttu
fyrir friði alvarlega. Biskup og marg-
ir ágætir klerkar með honum eiga
miklar þakkir skildar fyrir að hafa
beitt sér fyrir þessari friðarvakningu
innan kirkjunnar.
En svo fúrðulegt sem það er hafa
heyrst hjáróma raddir meðal kirkj-
unnar manna sjálfra um það að
kirkjan eigi að standa utan við þau
samtök sem nú eru að vinna að af-
vopnun og friði um allan heim. Helst
er á þessum vígðu mönnum að skilja
að friðarhreyfingamar séu pólitísk
samtök, friðarviðleitni þeirra blekk-
ingavefur til að klekkja á kirkjunni
og vildarvinum hennar. Kirkjan eigi
að halda sig við viðteknar kenningar
og boða þær á sínu eigin máli.
Minnist hún á frið eigi hún að gera
það á sinn eigin hátt og ekki blanda
sér í neitt veraldarvafetur. Liklegt
er að ef kirkjan óttast veraldar-
hyggju af þessu tagi muni losna mjög
um tengsl hennar við almenning og
það líf sem lifað er í samfélaginu.
Rétt er að minna á að t.d. pólitík er
svo víðtækt hugtak að hún nær til
flestra sviða mannlegra samskipta.
Tæpast hefúr höfundur jólaguð-
spjallsins haft hugmynd um það á
sínum tíma að friðarboðskapurinn
gæti flokkast undir nokkuð sem ekki
mætti hafa orð á af því að það væri
pólitík.
Eins og flestum mun nú vera orðið
Ijóst er framtíð okkar jarðarbúa að
vemlegu leyti undir því komin að
það takist að koma í veg fyrir beit-
ingu kjamavopna. Sjaldan eða
aldrei fyrr í sögu mannkjmsins hefúr
verið jafrimikil óvissa um framtíð
þess. En það em ekki utanaðkom-
andi orsakir eins og náttúruhamfarir
sem em ógnvænlegastar og fyrr í
sögu hfeins hafa valdið þáttaskilum
og útrýmt heilum tegundum. Við
sjálf erum hættulegust eigin framtíð
vegna kjamavopna og mengunar-
vár.
Stórhættulegur sundrungará-
róður
í framhaldi af nýliðnum friðarjól-
um er okkur hollt að hugleiða hvort
þau gefi ekki tiiefni til að endur-
skoða samskipti okkar við aðra.
Væri ekki tími til þess kominn að
meðal þjóða heims væri eytt tor-
tryggni og fjandskap sem hermang-
arar og vígbúnaðarsinnar hafa verið
að magna upp undanfama áratugi,
reyna að milda þær ógnarblikur sem
hrannast upp á himin hinna alþjóð-
legu samskipta. Smáþjóðir eins og
íslendingar geta líka gert mikið
gagn og unnið fyrir málstað friðar-
ins. En í þess stað höfúm við
undanfarið hagað okkur eins og litlu
seppamir í hundahópnum sem
gjamma af öllum kröftum í þeirri von
að æsa stóm hundana til áfloga. Ef
við viljum í alvöru vinna að friði
þurfúm við að taka höndum saman
við alla sem hafa sama eða svipað
markmið. Látum ekki blekkjast af
áróðri þeirra sem segja að ekki sé
hægt að vinna með þessum eða hin-
um, tilgangur þeirra sé pólitískur
eða þeir séu útsendarar andstæð-
ingsins (hver sem hann kann nú að
vera). Sundrungaráróður þessara
manna er stórhættulegur og nái
hann útbreiðslu meðal almennings
getur hann skipt sköpum um líf og
dauða, um framtíð lífs á jörðunni.
Guðsteinn Þengilsson
„En það eru ekki utanaðkomandi orsakir eins og náttúruhamfarir sem
eru ógnvænlegastar og fyrr í sögu Iffsins hafa valdið þáttaskilum og
útrýmt heilum tegundum. Við sjáH erum hættulegust eigin framtið vegna
kjamavopna og mengunarvár."
„En svo furðulegt sem það er hafa heyrst
hjáróma raddir meðal kirkjunnar manna
sjálfra um það að kirkjan eigi að standa
utan við þau samtök sem nú eru að vinna
að afvopnun og friði um allan heim.“