Dagblaðið Vísir - DV - 06.07.1987, Qupperneq 16

16
MÁNUDAGUR 6. JÚLÍ 1987.
Frjálst, óháð dagblað
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÖLFSSON
Framkvæmdastjórl og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11, SlMI 27022
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð: HILMIR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 550 kr.
Verð í lausasölu virka daga 55 kr. - Helgarblað 65 kr.
Ríkisstjórn kveður
Á miðvikudaginn tekur ný ríkisstjórn við völdum.
Þá kveður jafnframt sú sem setið hefur að völdum und-
anfarin fjögur ár. Fæðing þeirrar ríkisstjórnar gekk
ekki hljóðalaust fyrir sig og ýmsir möguleikar voru
reyndir áður en yfir lauk. Að lokum var það undir for-
yrstu Geirs Hallgrímssonar sem samkomulag tókst milli
Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og samtímis'
varð niðurstaðan sú að Steingrímur Hermannsson veitti
henni forsæti. Sú ákvörðun var umdeild en aðstæður í
Sjálfstæðisflokknum voru erfiðar þar sem Geir var fall-
inn út af þingi og flokkurinn var enn í sárum eftir
stjórnarmyndun Gunnars heitins Thoroddsens og þær
deilur sem af því risu.
Þetta þótti þung stjórn og reynslan frá fyrra sam-
starfi þessara tveggja flokka á síðasta áratug gaf ekki
tilefni til bjartsýni. Formannsskiptin í Sjálfstæðis-
flokknum ollu óþægindum á stjórnarheimilinu og
enduðu með uppstokkun á miðju kjörtímabili þar sem
ráðherrarnir skiptu um stóla og Þorsteinn Pálsson tók
sæti í stjórninni í stað Geirs Hallgrímssonar.
Að þessum breytingum frátöldum gekk samstarfið að
mestu snurðulítið. Og eftir því sem á kjörtímabilið leið
óx stjórninni ásmegin sem einkum kom fram í batnandi
efnahagsástandi. Samkomulag náðist við launþega-
hreyfinguna um skaplega kjarasamninga og friður ríkti
að mestu á vinnumarkaðnum. Heppnin lék og við ríkis-
stjórnina í hækkandi verði á útflutningsframleiðslu,
meiri afla og almennu góðæri. Verðbólga fór snarlækk-
andi sem auðvitað er mesta skrautfjöðrin í hatti stjórn-
arinnar. Hvað sem annað verður sagt um fráfarandi
ríkisstjórn þá á hún þakkir og lof skilið fyrir það afrek.
I kjölfar jafnvægis í efnahagsmálum fylgdi annað.
Vextir voru gefnir frjálsir, verðtryggingar urðu ekki
lengur klafi á fjárfestingum og skuldum og sparnaður
jókst hröðum skrefum til góðs fyrir lánastofnanir og
atvinnulíf. Verðbréfa- og peningamarkaður og margvís-
leg mál tengd verðlags- og viðskiptaháttum hafa færst
til betri vegar. Almennt talað gætir aukins frjálsræðis
og athafnarýmis þannig að atvinnustarfsemi blómstrar
meir en áður hefur þekkst hér á landi.
Mestu máli skiptir í því sambandi að útgerð komst
aftur á réttan kjöl og fiskvinnslan hefur og spjarað sig
þrátt fyrir stöðugt gengi. Undirstöður þjóðarbúsins
hafa fengið heilbrigðan rekstrargrundvöll. Frjáls fisk-
markaður er angi af þeim meiði.
Þá er heldur enginn vafi á því að aukið frelsi á öldum
ljósvakans hefur sett svip sinn á þjóðlífið að undan-
förnu en frelsi fjölmiðlanna má rekja til nýrrar löggjafar
sem samþykkt var á liðnu kjörtímabili.
Athyglisvert er að ýmsar þær endurbætur, sem hér
eru raktar, eru ekki að frumkvæði eða fyrir forgöngu
ríkisstjórnarinnar. Sér í lagi hefur Framsóknarflokkur-
inn dregið fæturna í ýmsum stórmálum. Þróunin hefur
hins vegar öll gengið í átt til aukins frjálsræðis og ríkis-
stjórnin naut góðs af þeim vaxtarbroddum sem sprottið
hafa upp meðal þjóðarinnar. Ef íhaldssamari og þröng-
sýnni stjórn hefði verið við völd hefði þessi þróun ekki
fengið að njóta sín.
Ef litið er til sögu lýðveldisins hefur þetta tímabil
verið hagstætt íslendingum. Ríkisstjórnin, sem nú fer
frá, getur því vel við unað. Sumt er henni að þakka,
annað hefur komið upp í hendurnar á henni. Margt er
á hinn bóginn ógert og vonandi tekst nýju ríkisstjórn-
inni að halda áfram á sömu braut. Ellert B. Schram
Frjáls afgreiðslutími -
frelsi hverra til hvers?
Eins og flestum mun kunnugt
stendur nú yfir umræða í borgar-
stjóm um tillögu fimm sjálfstæðis-
manna þess efnis að gefa afgreiðslu-
tíma smásöluverslana í Reykjavík
frjálsan. Þetta frelsi myni þýða í
reynd að verslanir í Reykjavík gætu
haft opið alla daga vikunnar til mið-
nættis en sérstaka heimild borgar-
ráðs þyrfti til næturverslunar. Einu
ófrávíkjanlegu ákvæðin um lokun
væm á fbstudaginn langa, páskadag,
hvítasunnudag og jóladag.
Þeir, sem tala fyrir þessari breyt-
ingu á reglugerð um afgreiðslutíma
verslana, gera það í nafhi frelsisins.
Þeirra meginrök em: „Frelsi er okk-
ur öllum fyrir bestu. Við (borgarfull-
trúar) kjósum það sjálf og eigum því
sem fulltrúar borgarbúa að tryggja
þeim atvinnufelsi og sjálfsagða við-
skiptahætti." Annar mikilvægur
liður í röksemdafærslu þeirra er að
það eigi ekki að vera í verkahring
borgarfulltrúa að ákveða hvenær
borgarbúar megi versla innan borg-
armarkanna.
Hagsmunir neytenda og
kaupmanna tryggðir
Hugtakið frelsi er mjög vandmeð-
farið enda getur frelsi eins verið
helsi annars. Það sem borgaryfirvöld
verða að gera upp við sig er hveijum
þeir ætla að tryggja frelsi og til
hvers. Reglugerð um afgreiðslutíma
er, hvort sem mönnum líkar betur
eða verr, kaleikur sveitarstjóma og
við breytingar á henni verða þær að
taka tillit til allra sem málið varðar,
neytenda, afgreiðslufólks og kaup-
manna.
Fijáls afgreiðslutími verslana fær-
ir neytendum óneitanlega það frelsi
að geta verslað nánast hvenær sólar-
hringsins sem er. Það færir kaup-
mönnum það frelsi að hafa opið eins
lengi og einhver vill versla. Það
frelsi geta þeir nýtt sér sem hafa
mikla veltu, s.s. stórmarkaðir. Kaup-
maðurinn á hominu fær hins vegar
í sinn hlut það helsi að standa í búð
sinni eins lengi og stórmarkaðir hafa
opið til þess að þóknast neytendum
og halda í þá takmörkuðu verslun
sem hann hefur. Hið margrómaða
frelsi færir svo afgreiðslufólki það
helsi sem hlýst af óhóflega löngum
vinnudegi samfara lágum launum.
Þau afstæðu frelsisrök flutnings-
mannanna, sem ég vitnaði til hér
áðan, verka ekki sannfærandi á mig.
Ég er þeirrar skoðunar að núgild-
andi reglugerð sé það rúm að hvorki
hagsmunir kaupmanna né neytenda
séu fyrir borð bomir. Hún tryggir
báðum þessum aðilum réttinn til að
stunda þessi viðskipti 70 klst. í viku
hverri. Fæstir kaupmenn sjá þó
ástæðu til að hafa opið nema 55-60
klst. eflaugardagurinn ermeðtalinn.
Lesendadálkar dagblaðanna em að
ýmsu leyti ágæt mælistika á
óánægju fólks og þar hefur farið af-
skaplega lítið fyrir kvörtunum vegna
núgildandi afgreiðslutíma. Mun
fleiri kvarta undan stijálum ferðum
strætó en meirihluti borgarstjórnar
lætur það sem vind um eyru þjóta.
Ef einhver hefur kvartað yfir versl-
unartímanum þá hefur það helst
verið vegna lokunar verslana á laug-
ardögum í sumar. Þar er þó ekki við
reglugerðina að sakast því lokunin
er til komin vegna samninga VR og
kaupmanna.
Brot á vinnuverndarlöggjöf?
Ég hef sterkan grun um að það
frelsi sem sjálfstæðismönnunum
fimm er svo umhugað um, sé órjúfan-
lega tengt því að síðar í sumar opnar
Hagkaup nýjan stórmarkað í
Kringlunni. Eg hef líka grun um að
það sé frelsi Hagkaups og fleiri stór-
markaða-til að hafa opið á sunnu-
dögum sem vegi þyngst en ekki
lengri verslunartími á kvöldin. Það
er engin tilviljun að í auglýsingum
sínum eftir starfsfólki'auglýsir Hag-
kaup sérstaklega eftir fólki til að
vinna á sunnudögum. Þau rök hafa
m.a. heyrst fyrir þessu að eins og
Kjállarmn
Ingibjörg Sólrún
Gísladóttir
borgarfulltrúi Kvennalistans
málum sé háttað í dag missi verslun
í Reykjavík spón úr aski sínum til
verslana í nágrannasveitarfélögum
sem hafi opið á sunnudögum. En
hver fær spóninn ef allir hafa opið?
Kaupgeta Reykvíkinga eykst ekki
við lengri afgreiðslutíma og þeir ein-
staklingar sem hafa ríflega kaupgetu
finna sér áreiðanlega tíma og tæki-
færi til að koma fjármunum sínum
í lóg. Þó hinn almenni neytandi hafi
hagræði af sunnudagsopnun þá fer
það fyrir lítið ef og þegar hann þarf
að fara að bera hærri reksturskostn-
að verslana í formi hækkaðs vöru-
verðs. í því sambandi er vert að hafa
í huga að álagning er fijáls - svo
enn sé notað hugtakið frelsi.
Sunnudagsopnun verslana í ná-
grannasveitarfélögum Reykjavíkur
hefur verið látin átölulaus um nokk-
urt skeið enda engin ákvæði sem
banna slíkt í reglugerðum þessara
sveitarfélaga. Ég tel þó engu að síð-
ur að þessi opnun orki mjög tvímælis
ef tekið er mið af vinnuvemdarlög-
gjöf okkar t.d. lögum um aðbúnað,
hollustuhætti og öryggi á vinnustöð-
um. I 55. gr. þeirra laga segir að á
hveiju sjö daga tímabili skuli starfs-
menn fá a.m.k. einn vikulegan
frídag. Síðan segir: „Að svo miklu
leyti sem því verður við komið, skal
vikulegur frídagur vera á sunnudegi
og að svo miklu leyti sem því verður
við komið, skulu allir þeir, sem starfa
í fyrirtækinu, fá frí á þeim degi“
(undirstrikun mín). Einu frávikin
sem nefnd eru frá þessu eru heil-
brigðis- og hjúkrunarstörf, varsla
verðmæta, dýra og gróðurs, störf að
öiyggismálum og framleiðslu- og
þjónustustörf þar sem sérstakar að-
stæður gera frávik nauðsynleg. Ef
Reykjavíkurborg heimilar sunnu-
dagsopnun væri því stigið stórt skref
aftur á bak í vinnuvemd, skref sem
væri í andstöðu við anda þeirra
vinnuvemdarlaga sem í gildi em.
Sjálfstæðismaður misskilur
Vökulögin
Á borgarstjómarfundi þann 18.
júní sl. líkti sjálfstæðismaðurinn
Ámi Sigfússon fijálsum afgreiðslu-
tíma við Vökulögin með þeim orðum
að Vökulögin hefðu ekki minnkað
úthald skipanna heldur fjölgað
mannskapnum um borð. Vildi hann
nú heimfæra þetta upp á verslunina.
j Ekki veit ég hvort fáfræði er um að
kenna en tæpast gat henn valið sér
óheppilegri samlíkingu. Vökulögin
vom lög um vinnuvernd en frjáls
afgreiðslutími er afnám vinnuvemd-
ar. Það kostaði sjómenn mikla
baráttu að ná fram þeim 6 klst. hvíld-
artíma sem Vökulögin frá 1921
tryggðu þeim. Það tók þá 30 ár til
viðbótar og harðvítug verkföll að
ná fram 12 klst. hvíldartíma með
togarasamningnum árið 1950. Sá
samningur var hins vegar ekki tal-
inn tryggja sjómenn betur en svo að
Alþingi sá ástæðu til að setja lög
um þetta eíhi árið 1955.
Sjómenn og afgreiðslufólk eiga það
sameiginlegt að vinna á tilltölulega
litlum vinnustöðum. Hið persónu-
lega samband sem er milli stjómenda
og starfsfólks á slíkum stöðum gerir
starfsfólkinu erfiðara um vik að

neita að verða við þeim væntingum
og kröfum sem til þess em gerðar
um vinnutíma. Það er kannski ein-
mitt þess vegna sem til era lög og
reglugerðir um vinnuvemd sem
varða þessa hópa sérstaklega.
Afleiðingar vinnuþrælkunar
Stytting vinnutíma er eitt mesta
þjóðþrifamál íslendinga. Fijáls af-
greiðslutími gengur í þveröfuga átt.
Það frelsi verslunarinnar er hjóm
og hismi borið saman við felsi fólks
til að lifa mannsæmandi lífi af laun-
um sínum, vera samvistum við böm
sín og eiga sér frítíma. Afgreiðslu-
fólk, sem að stærstum hluta til era
konur, vinnur nú þegar langan
vinnudag og víðast hvar á smánar-
launum. Verði hann enn lengdur
kemur það harðast niður á bömum
þessa fólks. Og hagsmunir bama
ættu að sitja í fyrirrúmi við af-
greiðslu mála í sveitarstjómum.
Auðvitað era til mótrök gegn því
að lengri afgreiðslutími hafi í för
með sér lengri vinnutíma. Þau ganga
helst út á það að VR sé öflugt félag
sem eigi að vera í stakk búið til að
vemda sína félagsmenn gegn áþján
vinnuþrælkunar. Það er hins vegar
hægara um að tala en í að komast.
Félagið er vissulega fjölmennt en
félagsleg skipulagning þess er ekki
að sama skapi sterk. Á félagssvæði
þess era gífiirlega margir vinnustað-
ir en hins vegar fáir trúnaðarmenn
til að gæta hagsmuna starfsfólks á
hverjum vinnustað. Hingað til hefúr
félaginu heldur ekki tekist að ná
fram samningum við kaupmenn um
vaktavinnu sem er þó forsenda þess
að eitthvert vit sé í löngum opnunar-
tíma. Þar við bætist að í því lág-
launasamfélagi sem hér ríkir verður
það oft auðveldasti útvegurinn fyrir
launafólk að bæta á sig vinnu.
Vinnuþrælkunin kemur því ekki
einungis niður á fjölskyldulífi heldur
líka kjarabaráttu.
Öll þau rök sem ég hef hér tíundað
og fjölmörg fleiri, era þess valdandi
að ég mun greiða atkvæði gegn
fijálsum afgreiðslutíma verslana í
borgarstjóm Reykjavíkur.
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir
„Stytting vinnutíma er eitt mesta þjóð-
þrifamál íslendinga. Frjáls afgreiðslu-
tími gengur í þveröfuga átt. Það frelsi
verslunarinnar er hjóm og hismi borið
saman við frelsi fólks til að lifa mann-
sæmandi lífi af launum sínum, verja
samvistum við börn sín og eiga sér frí-
tíma.“