Dagblaðið Vísir - DV - 23.09.1989, Qupperneq 15

Dagblaðið Vísir - DV - 23.09.1989, Qupperneq 15
LAUGARDAGUR 23. SEPTEMBER 1989. 15 Þjóöin á í kreppu. Stööugt berast fréttir af gjaldþrotum, bæði fyrir- tækja og einstaklinga. Fréttir ber- ast af sameiningu fyrirtækja, jafn- vel gamalla og harðvítugra keppi- nauta. Hæst ber, að Sambandið virðist sem næst stefna í gjaldþrot, nema stórir aðilar komi til og bjargi SÍS. Þetta er engin smáræðis kreppa. Jafnframt sjáum við, að ekki verður lát á bráðlega. Hag- spekingar hafa þó sumir sagt, að gjaldþrotum muni eitthvað hnna á miðju næsta ári. Þá verði flestir fahnir sem nú standa tæpt. En jafn- vel þetta er óvíst. Menn koma ekki auga á ahnað en að atvinnuleysi muni enn aukast á næsta ári. Hvað skal gert? í fyrsta lagi er löngu tími til kominn, að við fórum að lifa af viti. Stjómmálamenn verða að hætta að ausa fjármunum skattborgaranna í óarðbæra hluti, svo sem iandbúnað eða önnur gæluverkefni. Þjóðin verður að ætlast til þess, að ríkisvaldið komi til skjalanna. Þjóðin á ekki að sætta sig við að horfa uppp á öll gjald- þrotin. Fjöldi fólks lendir í slíku. En á meðan heldur ríkisvaldið áfram að sólunda fjármunum okk- ar ahra. Við vitum ekki, hvað mun gerast í framhaldi af þessu. Gerir þjóðin kannski uppreisn, th dæmis með því að hér verði stofnaður Framfaraflokkur, sem berjist gegn eyðslu ríkisins? Líklega ekki. Fólk mun vafalaust feha þessa ríkis- stjóm, sem nú situr, næst þegar kosið verður. En í staðinn munu menn biðja um Sjálfstæðisfíokk- inn, sem ekki er líklegur til að breyta miklu. Sá flokkur er einnig á valdi gæðinganna eins og hinir. Sjálfstæðisflokkurinn mun ekki ganga gegn þeim, sem nú sitja að kjötkötlunum. Þvert á móti höfum við horft upp á mörg stjómar- skipti, en ekki orðið vör við neinar grundvaharbreytingar. Menn geta auðvitað deht um, hver sé skástur. En við getum ekki átt von á, að ástandið lagist fyrir tilsthli stjórn- málaleiðtoga. Þjóðin er í kreppu og mun sitja föst í því feni, sennilega lengur en við höfum þekkt í marga áratugi. Hvemig er staðan? Hvað segja sérfræðingamir okk- ur um stöðuna nú? Við getum gert ráð fyrir, að fram- leiðsla þjóðarinnar minnki um tvö prósent í ár og svipað á næsta ári. Við getum búizt við, að verð- bólgan verði 25 prósent í ár. Hún gæti minnkað eitthvað næsta vet- ur. En vissara er að gera ráð fyrir, að hún minnki ekki. Við vitum flest, að gengisfelhngar munu reynast óhjákvæmilegar. Þær munu keyra verðbólguna upp. Þá er það stóra dæmið, hvernig fer um næstu kjarasamninga. Launþegar telja sig nú illa svikna. Stjórnvöld hafi ekki haldið loforð sín um að standa gegn verðhækkunum - neitt að ráði. Launþegasamtökin hafa í ár haft uppi aðgerðir th að mót- mæla þessu. Alþýðusambandið og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hafa einnig sérstaklega mót- mælt þeim samningum, sem ríkið gerði við háskólamenn. Tilfelhð er, að flestir háskólamenn, sem starfa hjá hinu opinbera, una sæmhega við sitt, einkum kennarar. Þegar maður hittir kennara, gera þeir yfirleitt lítið úr þeim samdrætti, Þjóð í kreppu sem orðinn er. Blikur eru á lofti í kjaramálum. Enn stefnir í sam- drátt þjóðartekna. En munu laun- þegar að nýju sætta sig við hófsam- lega samninga? Við vitum, hvað gerist, verði samningar ekki hóf- samlegir. Verðbólgan mun rjúka upp og kaha á meiri gengisfellingu en ella. Annað er ekki th í dæminu á samdráttarskeiði. Þetta vita for- ystumenn launþega einnig. En alls óvíst er, að þeir fari eftir því. Merki sjást þess nú þegar, að stefnt gæti í meiri kauphækkanir en þjóðfélag- ið fær risið undir - eftir áramótin. Þá hrynja þær verðbólguspár, sem nú er verið að gera. Gengishrap Laugardagspistill Og hvað um gengið? Þá litum við fyrst á stöðu útflutn- ingsatvinnuveganna. Staða þeirra er erfið en hún var verri í fyrra og framan af þessu ári. Staða fisk- vinnslunnar er nálægt núlh eftir kauphækkun í þessum mánuði. Gengið hefur verið að falla eða síga eins og það er kallað. Það styrkir stöðu útflutningsatvinnuveganna. Staða sjávarútvegs í hehd, veiða og vinnslu, er hklega neikvæð, þegar allt er tekið. Togarar hafa þó verið reknir með hagnaði, en mikið tap er á bátaflotanum. Þannig er ein- Haukur Helgason aðstoðarritstjóri hver halh á útgerð í hehd. Á hitt ber að hta, að ríkisstjórnin hafði heitið fiskvinnslunni, að staða hennar yrði þokkaleg allt árið. Það hefur ekki gerzt. Þvert á móti varð mikhl hahi í upphafi, halli, sem olh skuldasöfnun, sem ekki hefur verið unnnin upp. Því þyrfti enn að styrkja stöðu útflutningsat- vinnuveganna. Gengi krónunnar hefur verið skráð of hátt. Gera verður ráð fyrir, að ekki dugi að reka greinarnar bara á núhi. Ein- hver hagnaður verði að vera. Geng- ið hefur fallið um 20 prósent á ár- inu. Það er að vísu mikið, en ekki nóg th þess, að afrakstur hafi orð- ið. Verðbólguhraðinn hefur jú ver- ið um 25 prósent eða meiri en geng- isfallinu nemur. Nú blasir við hækkun fiskverðs, sem mun rýra mjög hag útflutningsatvinnuvega. Kauphækkanir koma th. Við sjáum því ekki annað en að fiskvinnslan verði fljótlega að. nýju rekin með tapi. Við því má fiskvinnslan ekki, þar sem ekki hefur tekizt að vinna upp tapreksturinn frá í fyrra. Þegar spurt er um gengið, koma menn ekki auga á aðrar vænlegri leiðir en að gengið þurfi brátt að faha, að minnsta kosti þegar líður á vet- urinn. Halli við útlönd Það hefur gerzt, að halhnn á við- skiptum við útlönd hefur verið minni en spáð var. Hallinn verður ekki miklu meiri en nemur flug- vélakaupum Flugleiða. Halhnn í ár verður þá sennhega um 8 mhljarð- ar króna. Nokkrar breytingar verða á stærðum miðað við fyrri samdráttarskeið. í fyrsta lagi er gert ráð fyrir, að samdrátturinn standi lengur en gerzt hefur síðan um 1950. En á fyrri samdráttar- skeiðum síðustu ára rauk verð- bólgan svo og viðskiptahalhnn upp samhliða samdrætti. Þetta gerðist 1967-69, 1974-75 og 1983-84. Að ýmsu leyti er það þjóðarbúinu mjög hagstætt, að þetta gerist ekki nú. En þeim mun þungbærari er sam- drátturinn nú almenningi, meðan samdrátturinn endist. Við höfum þó von um að komast fyrr úr feninu fyrir vikið. En ríkið fer hla að ráði sínu. Fjárlagahahinn verður enn mikih, sem ekki verður skýrt með öðru en að fjármunum hafi verið sóað. Þá er beinlínis stefnt að halla á fjárlögum næsta ár eða næstu ár. Þetta framferði ríkisins gerir efnahagnum mikla bölvun. Meðal 'annars eykur hahinn verðbólguna. Viðskiptahahi og ríkishahi gera einnig meira freistandi að taka er- lend lán til að gera kleift að hafa samdráttinn minni. Slíkt mundi hefna sín eins og við höfum séð á undanförnum árum. Við höfum verið að binda konfendi kynslóðum bagga. Og við greiðum nú þegar geysimikið af aflafé okkar í vexti af erlendu lánunum. Því er erfitt að stjóma um þessar mundir. Og því miður sjáum við ekki merki þess, að núverandi ríkisstjóm sé vandanum vaxin. Ástandið versn- ar stöðugt undir þessari stjórn. Vissulega er ástandið ekki allt sök stjórnarinnar. En mikhl hluti verð- ur að skrifast á stjómarstefnuna. Atvinnan Og hvað þá um atvinnuna? Atvinnuleysið í fyrra var að með- altali 0,7 prósent af mannaflanum. Þetta þýddi í raun, að yfirleitt var umframeftirspurn eftir vinnandi fólki nema á takmörkuðum svið- um. Atvinnuleysið í ár stefnir í 1,7 prósent. Og þetta fer versnandi. Búizt er við, að næsta ár verði at- vinnuleysið 2-2,5 prósent. Öðru eins höfum við ekki kynnzt síðan 1967-68. Nú er ekki lengur of- þensla. Dæmið hefur snúizt við. Auk hins mælda atvinnuleysis hef- ur víða verið skorin niður vinna, th dæmis yfirvinna. Samdráttur kaupmáttar í ár er tahnn verða um 8 prósent. Og ástandið batnar ekki á næsta ári, nema síður væri. Eins og fyrr var sagt, þýðir ekki að sprengja upp með kaupphækkun- um. Þáð mundi bara koma fram í verðbólgu og gengisfelhngum. Miklu um stöðuna veldur sá afla- samdráttur, sem gera'má ráð fyrir á næsta ári. Fiskifræðingar telja þorskinn of- veiddan. Við séum stöðugt að ganga á útsæðið. Fiskurinn skiptir okkur enn mestu. Kenna má stjórnvöldum fyrri ára um, að við höfum ekki lagt meiri áherzlu á iðnað en raun ber vitni. En við höfum farið hla að ráði okkar. Og hvað verður samdrátturinn í aflan- um mikhl? Hcifrannsóknastofnun hefur lagt til 13-14 prósent aflasamdrátt. í skjölum núverandi stjómar era þó tekin dæmi, sem ekki eru jafn- róttæk. Þar er th dæmis talað um 6-7 prósent aflasamdrátt. Hvað sem því hður mun þetta vafalaust hafa einna mest áhrif á hag okkar á næsta ári. Þetta er þjóð í kreppu, þjóð sem verður áfram í kreppu um nokkurt skeið. Haukur Helgason

x

Dagblaðið Vísir - DV

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.