Dagblaðið Vísir - DV - 04.09.1991, Qupperneq 14

14
MIÐVIKUDAGUR 4. SEPTEMBER 1991.
Útgáfufélag: FRJÁLS FJOLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JONAS KRISTJANSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÖNSSON
Fréttastjóri: JÖNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11,105 RVlK.SlMI (91 )27022- FAX: (91 )27079
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 1100 kr.
Verð í lausasölu virka daga 105 kr. - Helgarblað 130 kr.
Þjónustugjöldin
Ríkisstjórnin hefur staöiö í því að undanförnu að
berja saman íjárlagafrumvarp. Það mun ekki auðvelt
verk, enda slóðinn langur eftir fráfarandi ríkisstjórn.
Núverandi fjármálaráðherra lagði upp með þann ásetn-
ing að draga verulega úr halla ríkissjóðs en til þess
þarf að spara útgjöld eða auka tekjur sem nemur fimm-
tán milljörðum króna frá núgildandi íjárlögum.
Eftir því sem ráðherrar gefa í skyn ætlar þetta tak-
mark að nást. Það er vel af sér vikið ef rétt er. Ráðherr-
ar hafa hins vegar látið lítið uppi um sparnaðaráform
sín og þvi erfitt að henda reiður á hvort niðurskurðar-
hugmyndir eru raunhæfar. Niðurskurður í ríkisrekstr-
inum er stundum sýnd veiði en ekki gefin, eins og sýnt
hefur verið fram á í fjölgun ríkisstarfsmanna. Það vek-
ur og athygli að á sama tíma og sparnaðarumræður
standa sem hæst, berst tilkynning úr stjórnarráðinu um
ráðningu á sérstökum menningarfulltrúa þjóðarinnar
með aðsetri í London. Hann mun einkum eiga að kynna
íslenska tónlist á erlendum vettvangi!
Eitt slíkt embætti skiptir kannski ekki sköpum í allri
hítinni en er lýsandi dæmi um flottræfilshátt og bruðl
sem gengur auðvitað þvert á allt talið um niðurskurð-
inn. Svona mál geta beðið.
í stað þess að einbeita sér að niðurskurði og sparnaði
í ofvöxnu ríkisbákni, eins og kosningaloforð hafa geng-
ið út á, hefur umræðan snúist að mestu um þá aðferð
að leggja aukin gjöld á ýmsa opinbera þjónustu. Einkum
og sér í lagi hefur verið rætt um sjúkrahúsagjöld og
skólagjöld. Slíkar tillögur hafa verið á borði ráðherr-
anna og eru enn þótt nú sé búið að hafna gjaldtöku af
sjúklingum sem leggjast inn á sjúkrahús. Þingmenn
beggja stjórnarflokkanna gátu komið í veg fyrir þá ráða-
gerð. Er það vel. Hún gekk aldrei.
Enn er hins vegar rifist um skólagjöldin sem að form-
inu til eru heimil samkvæmt núgildandi lögum. Gjöld
af því tagi vegna skólabókakaupa, innritunar og papp-
írsnotkunar hafa verið innheimt í smáum mæli og látin
ganga upp í þau útgjöld sem þar eru tilgreind. Sömuleið-
is eru greidd innritunargjöld í Háskólann til að standa
undir hluta af rekstrarkostnaði og félagsstafi stúdenta.
Þau gjöld eru að sjálfsögðu annars eðlis heldur en þau
skólagjöld sem þekkt eru frá erlendum háskólum ogQár-
magna að öllu leyti rekstur þeirra. Hér er oftast um
einkastofnanir að ræða, afar eftirsóttar en aðeins fyrir
fáa útvalda nemendur.
í þessu sambandi verða menn að gera greinarmun á
sérhæfðu námi í einkaskólum annars vegar og almennu
skólakerfi hins vegar. íslendingar hafa verið í hópi
þeirra ríkja, sem leggja metnað sinn í almenna menntun
án tillits til efna og aðstæðna og skóla- og fræðslukerf-
inu hefur verið haldið uppi með almennum sköttum.
Skólagjöld í íslenskum framhaldsskólum og Háskóla
íslands sem nema þeim upphæðum að viðkomandi þarf
að hugsa sig um, hvort hann hafi efni á þeirri greiðslu,
eru grundvallarbreyting á hlutverki ríkisins í menntun
og námi þjóðarinnar. Það þarf engum að koma óvart
þótt slíkar hugmyndir mæti andstöðu.
Það er misráðið hjá ríkisstjórninni að halda þessari
gjaldtöku til streitu. Hún skiptir ekki sköpum fyrir ríkis-
sjóð og þyngir greiðslubyrði heimilanna, á sama tíma
og atbeini stjórnvalda á að beinast að því að létta greiðsl-
um af skattborgurum, með því að draga úr umsvifum
hins opinbera. Þjónustugjöld eru nýtt form á sköttum
og skólagjöld leggjast á þá sem síst skyldi.
Ellert B. Schram
Áheyrandi að ótta óvissunnar:
Ein örlítil áskorun
Sparnaöur, aðhald, útgjalda-
lækkun, niðurskuröur - þetta eru
þau orð sumardaganna sem hvað
oftast hafa hljómað til okkar al-
þýðumanna frá háborði húsráð-
endanna í Stjórnarráðinu.
Þau hafa af svo mörgum og af
miklu ofurkappi verið ítrekuð að
ýmsum þykir nóg um og mála
sannast að sjaldan eða aldrei hefur
sífursöngur um illt ástand og ósköp
fortíðarvandans hljómað hærra Og
ámátlegar og allt hefur þetta sett
um of svip sinn á málílutning
þeirra sem með æðstu mál fara.
Það er raunar ekki nýtt að nýir
húsráðendur hafi viljað varpa öll-
um syndum yfir á fyrirrennara
sína, en óneitanlega hefur mörgum
þótt sem nú hafi um þverbak keyrt.
Uggur um afkomuöryggi
Þegar niðurskurðarhnífnum er
sveiflað svo ótæpilega sem nú um
stundir er gert og í það látið skína
að engu skuli eirt, þá setur ævin-
lega nokkurn ugg að mér, því mig
rámar eitthvað í soddan söng á
árum áður og niðurstaðan oftar en
ekki sú að einhver prósentutala var
valin og allt skert og skorið, þarft
sem óþarft, og í engu sparað, sér-
staklega þar sem þó var möguleiki
á því.
En sitjandi hér hjá Öryrkja-
bandalagi íslands, áheyrandi að
miklum ótta óvissunnar hjá þeim
sem hingað helzt koma, þá ber enn
meira á þessu en áður. Uggur þessa
fólks er öðru fremur beinlínis
bundinn afkomuöryggi þess og að-
stöðu aflri.
Lyíjamálin í sumar hafa fíka
vafdið hér nokkru um, þó flestir
viðmælenda minna hér séu með
lyfjaskírteini og hafi því ekki orðiö
fyrir teljandi skakkaföllum af
þeirri um margt róttæku og ekki
alltof sanngjörnu breytingu sem
þar varð og nú hefur að nokkru
verið leiðrétt. Út í þau viðkvæmu
mál skaf ekki farið hér, en óneitan-
lega hafa einstöku sjúkhngar sagt
ófagra sögu af breytingu sumárs-
ins, sem ég held að hljóti aö hafa
verið unnt að framkvæma ööruvísi
og af meiri sanngirni, þó alltaf
hljóti einhverjir að gjalda svo rót-
tækra breytinga um margt. Og
óhófsnotkun lyfja er eflaust til, og
alltaf er aðhalds þörf. En þegar
umræðan er svo hávær um að allt
skuli skorið, þá spyr fólk eðlilega
hvort þetta með lyfm sé bara örlít-
ið sýnishorn af því sem koma skuli.
Óttast breytingar á áherzl-
um
Hin sérkennilega umræða um
nýja, ótvíræða tegund skatttöku til
að komast hjá skattahækkunum
(svo fáránlega sem það nú hljómar)
hefur líka valdið þeim sem við tæpa
heilsu búa áhyggjum og ótta. Sjúkl-
Kjallariim
Helgi Seljan
félagsmálafulltrúi ÖBÍ
ingaskattur t.d. er ekki nýtt fyrir-
bæri í umræðunni um gífurlegan
kostnað í heilsugæzlukerfi okkar
öllu. Og vissulega er von til þess
að menn leiti leiða til að ná fram
einhverjum sparnaði í sjúkrahúsa-
rekstri okkar, en hingað til hafa
allar aðgerðir í þá átt leitt til þess
eins að láglaunakonurnar í eldhús-
unum, ræstingunni og öðru slíku
hafa fengið sinn sparnaðar-
skammt, en við þaö verið látið sitja.
Svo segja mér a.m.k. þeir sem þar
til þekkja, þó ofsagt kunni það
eflaust að vera. En það er von að
fólk hér hrökkvi við þegar rætt er
um það í fúlustu alvöru að setja á
þjónustugjöld - nefskatt - á ýmsa
þá þjónustu samfélagsins, sem allir
hafa blessunarlega notið jafnt án
tillits til efnahags og aðstæðna. Slík
skatttaka beinlínis til að þurfa ekki
að hækka skatta á þeim sem þola,
því það er meginmálið, kemur afar
illa við allt okkar fólk, sem einfald-
lega óttast það að verið sé að breyta
um áherzlur í allri samfélagsgerð-
inni, jafnvel að kollvarpa því vel-
ferðarsamfélagi sem við búum viö
og viljum halda.
Nú neita ég að trúa því að það
geti verið meining manna að aðhaf-
ast eitthvað slíkt, þó auðvitað ríði
frjálshyggja einkagróðans alltof
víða húsum, þar sem meginkenn-
ing er sú annars vegar að hver
skuli skara eld að sinni köku án
tillits til annarra og hins vegar að
þeir sem höllustum fæti standa
skuli éinfaldlega éta það sem úti
frýs. En nóg um þau býsn.
Hins vegar er fjárlagagerð fram-
undan undir formerkjum sumars-
ins, þar sem einhver ófreskja for-
tíðarvanda virðist byrgja mönnum
sýn, þannig að viö þurfi að bregð-
ast með sannkallaðri leiftursókn,
þar sem menn verði að standa blóð-
ugir upp að öxlum í niðurskurði,
svo vitnað sé orðrétt til ágæts þing-
bróður míns á árum áður.
Fjárlaga beðið
Þannig sér fólk þetta fyrir sér,
þegar slíkur söngur er sunginn svo
ámátlega sem raun ber vitni (og
ekki að ástæðulausu með öllu auð-
vitað, því vandinn er ærinn) og þá
er von að fólk spyrji sig að því hvort
þeirra eigin tæpa afkomuöryggi sé
hætt og þá á ég við það fólk, sem
ég heyri mest í, öryrkjana, sem allt
sitt verða að byggja á því hvernig
samfélagið býr að þeim. Og nú er
fjárlaganna beðið í ugg og eftir-
vænting um leið. Samtök fatlaðra
munu fylgjast vel með því hversu
fram vindur, hvaða meðferð þeirra
mál fá og hvernig hagað verður
fjárveitingum til þeirra málaílokka
sem mest snerta fatlaða á svo
marga vegu.
Mín áskorun til stjórnvalda er sú
nú að þau gæti þess sem allra bezt
að ekki verði af röskun á afkomu
öryrkja, að áfram megi halda upp-
bygging í þeirra þágu, að góð mál
framfara í málefnum fatlaðra gjaldi
þess ekki, þó margt eigi að færa
niður á við í þjóðfélaginu.
Þessi áskorun er ekki persónu-
bundin, heldur er hún studd af ó-
töldum fjölda þeirra sem fást við
þessi mál og þó einkum þeim sem
alla lífsaíkomu sína byggja á því
að réttsýni og sanngimi í garð
þeirra ráði ferðinni.
Ég vil einfaldlega ekki trúa því
að stjórnvöld ætli að skera svo niö-
ur að verulega þrengi að þeim sem
minnst mega sín.
En mér þykja blikur á lofti all-
ískyggilegar, blikur sem gætu bent
til þess að engu yrði eirt. - Þær
blikur eyðast vonandi með góðum
vilja þeirra mörgu sem að málum
koma og hafa þann vilja í heiðri
að jafnrétti allra til lífsins gæöa sé
yfir allan efa hafið.
Helgi Seljan
„Slík skatttaka beinlínis til að þurfa
ekki að hækka skatta á þeim sem þola,
því það er meginmálið, kemur afar illa
við allt okkar fólk, sem einfaldlega ótt-
ast það að verið sé að breyta um áherzl-
ur í allri samfélagasgerðinni..