Þjóðviljinn - 10.12.1986, Side 13

HEIMURINN
Frakkland
Hlé hjá Chirac
Jacques Chirac forsætisráð-
herra Frakklands hefur tilkynnt
að hætt hafi verið við fyrirhugað
aukaþing í janúar, og verði nú
gert hlé á umbótatilraunum
stjórnar sinnar. Er þarmeð frest-
að til vors umræðum og ákvörðun
um frumvörp sem meðal annars
gerðu ráð fyrir einkafangelsum
og þrengdum innflytjenda-
ákvæðum, og hafa úrslit
stúdentabaráttunnar sýnilega
dregið kraft úr hægristjórninni.
Mitterand forseti sagði í út-
varpi í gærkvöldi að hann teldi
s
Iransmál
Neita að bera vitni
Fyrrverandi öryggisráðgjafi
Reagans Bandaríkjaforseta
John Poindexter, og Oliver
North aðstoðarmaður hans
neituðu að bera vitni frammi
fyrir utanríkisnefnd fulltrúa-
deildar þingsins. Þeir teija að
vitnisburður kunni að verða
notaður gegn þeim í hugsan-
legri málshöfðun og gripu því
til stjórnarskrárréttar sakborn-
inga um að neita vitnisburði.
Reagan rak Oliver North úr
starfi og skömmu síðar sagði yfir-
maður hans af sér. Þeir tveir eru
sagðir aðalmennirnir í vopnasöl-
unni til frans og taldir geta gefið
mikilsverðar upplýsingar um
frekari gang mála. William Casey
yfirmaður leyniþjónustunnar
CIA hefur verið kallaður fyrir
þingnefndina í dag.
I fyrradag var utanríkisráð-
herrann Shultz yfirheyrður hjá
þingnefndinni, og sagðist hann
ekki hafa tekið þátt í að ákveða
vopnasöluna og 30 milljón doll-
ara fjárstyrkinn til
„contra“-skæruliða í Nicaragua.
Hann sagði hinsvegar að sendi-
herra sinn í Líbanon hefði verið
milligöngumaður án sinnar vit-
undar. Shultz hélt lofræðu um
Reagan, en dró þó í efa fullyrð-
ingar forsetans um að íranir væru
hættir að styðja hermdarverka-
menn. í flugvél á leið til London
eftir þingnefndarfundinn sagði
Shultz blaðamönnum að þeir
Poindexter og Casey hjá CIA
hefðu gefið sér rangar upplýsing-
ar um málið.
Shamir forsætisráðherra ísra-
els hefur upplýst að í samningum
um milligöngu í málinu hefði ís-
raelsstjórn verið heitið lausn
nokkurra hermanna sem nú eru
gíslar í Beirút, en þegar allt varð
uppvíst hefði það farið útum þúf-
ur.
ákvörðun Chiracs um að hætta
við háskólafrumvarpið afar vitur-
lega, en hún hefði verið tekin
fullseint. Hann staðfesti að hann
hefði lagt að Chirac að leysa mál-
ið þannig þegar þeir hittust á
laugardagskvöld.
Stjórnin sætir nú harðri
gagnrýni fyrir lögregluofbeldi um
helgina og eru á lofti sögur um að
lögregla hafi haft öfgahópa á sín-
um vegum til að hleypa upp mót-
mælunum.
Nicaragua
Vilja SÞ-rannsókn
Stjóm Nicaragua hefur sent
Hondúras-stjórn mótæli við
loftárás á tvö þorp í Nicaragua
um helgina. í yfirlýsingu
Nicaragua-stjórnar er aðalrit-
ari Sameinuðu þjóðanna einn-
ig hvattur til að senda
rannsóknarnefnd á hættu-
svæðin milli ríkjanna.
Síðustu daga hafa verið uppi
skærur milli herja Hondúras og
Nicaragua og um helgina gerðu
Tékkóslóvakía
Lögga kringum Lennon
John Lennon hefði senni-
lega líkað það vel, - hinn látni
bítili er orðinn að andófstákni
hjá hópum tékkneskrar æsku.
Óeinkennisklæddir lögreglu-
menn hópuðust í fyrradag að
minningarathöfn um Lennon í
Prag, tóku myndir og
heimtuðu nöfn og heimilis-
föng.
Lennon var minnst við auðan
vegg réttvið Moldá í Kampe-
hverfi Pragborgar, var þar kveikt
á kertum í fyrradag, sex árum
eftir morðið í New York, og safn-
aðist saman allstór hópur ungs
fólks sem söng Lennonlög við gít-
arundirleik. A vegginn eru skrif-
aðar setningar úr Lennon-
textum.
í fyrra skiptið var svipuð at-
höfn við vegginn, og eftir hana
fór hópur fólks í óskipulagða
göngu á eftir um hverfið, söng og
trallaði og hrópaði slagorð á borð
við „Við viljum frelsi" og „Niður
með rauðu borgarana". Nú var
allt slíkt látið vera, en eitt af slag-
orðum á veggnum var þó „Frelsið
djasshópinn“ og er þar átt við ný-
handtekinn sjö manna menning-
arhóp. Sjömenningarnir hafa
verið ákærðir fyrir ólöglega versl-
un, en flestir telja að á ferð séu
enn einusinni fangelsun andófs-
manna.
Meðal gesta við Lennon-
vegginn í fyrradag voru ófangels-
aðir djasshópsmenn og einn
þriggja helstu talsmanna andófs-
samtakanna Charter 77.
fimm flugvélar árás á tvö þorp
rétt sunnan landamæranna.
Blaðamenn voru kallaðir þangað
í gær og sýndar skemmdirnar, og
sögðu yfirmenn Nicaragua-hers á
staðnum að flugvélarnar hefðu
verið bandarískrar gerðar, en
lofther Hondúras á vélar að
norðan. Sjö hermenn létust í ár-
ásunum, sem Nicaragua-menn
segja að hafi beinst að þyrlum
sem notaðar eru til herflutninga.
í fyrradag fluttu bandarískar
þyrlur nokkur hundruð
Hondúras-menn á átakasvæði
nálægt bænum E1 Paraiso. Hond-
úrasmenn segja að þar hafi verið,
og séu enn, um þúsund Nicar-
agua-hermenn, og hafi sveitirnar
skipst á skotum. Nicaragua-
hersveitirnar hafi verið að elta
„contra“-skæruliða yfir landa-
mærin. Reagan Bandaríkjafor-
seti gaf sjálfur leyfi til að þyrlur
bandarískra hersveita í Hondúras
væru notaðar til liðsflutninganna.
Talsmenn hersins segja að þær
hafi verið óvopnaðar og hvergi
komið nærri átökunum.
í höfuðborg Nicaragua kann-
ast menn ekkert við að heriið hafi
farið norður yfir landamærin, en
heimildir herma að í héraðinu séu
búðir 13-16 þúsund „contra“-
liða, og hafi aokkur þúsund
stjórnarhermenn verið fluttir
undanfarið tií landsvæða rétt
sunnan landamæranna.
Sovétstjórnin hefur í orðsend-
ingu varað þá bandarísku við að
taka enn beinni þátt í „óyfirlýsta"
stríðinu við Nicaragua, og sov-
éska flokksmálgagnið Pravda
segir í gær að atburðir helgarinn-
ar séu sennilega runnir undan
rifjum hópa kringum Hvíta húsið
til að leiða athyglina frá írans-
kreppu Bandaríkjaforseta.
ERLENDAR
FRÉTTIR
MÖRÐUR /r>r n~i c n
ÁRNASON /REUIER
Bandaríkin
Reagan á fallanda fæti
íransmálin hafa reynst skeinuhœtt ímynd „teflon“-forsetans og vakið Bandaríkjamenn til íhugunar um
staðreyndirnar bakvið sjónvarps brosið. 62 prósent halda Reagan lygara í skoðanakönnun
Eftir þingkosningarnar (
Bandaríkjunum f nóvember
sagði fráfarandi leiðtogi
demókrata í fulltrúadeildinni,
hinn aldni og virti Thomas
„Tip“ O’Neill, að hérmeð væri
Reagan-byltingunni lokið, - ef
hún hefði þá nokkurntíma ver-
ið til. Þessi ályktun var dregin
af sigri demókrata í kosning-
um sem forsetinn sjálfur hafði
tekið þátt í af óvanalegum
krafti. Hneykslismálin um
vopnasöluna til íran síðustu
vikur hafa gert Tip O’Neill
sannspárri en hann óraði fyrir,
og hefur það klandur, hið ai-
varlegasta í stjórnartíð Ron-
alds Reagans, í fyrsta sinn
svipt forsetann þeirri ímyndar-
brynju sem hingaðtil hefur
reynst honum óyggjandi vörn í
hinni pólitísku orrahríð.
Það er svo til dæmis um hina
sífelldu kaldhæðni sögunnar að
samskipti við íran skuli verða
Reagan slíkur fjötur um fót, -
það voru einmitt franskröggur
sem endanlega gerðu útaf við for-
verann Carter og greiddu
Hollywood-leikaranum leið inní
Hvíta húsið.
Styrkur Reagans í þau tæpu sex
ár sem hann hefur staðið við
stjórnvölinn hefur helstur legið í
persónulegum sjarma sem með
vandlega hannaðri fjölmiðlun
hefur breitt yfir ýmsa þverbresti í
stjórnarstefnunni og gert forset-
ann svo vinsælan heimafyrir að
annað eins hefur varla þekkst í
nútímasögu bandarískri. Þeir
vestra hafa kallað Reagan
„teflon“-forsetann, og er þar vís-
að til undraefnis sem lagt er á
pönnur og stenst allan barning, -
íslensk hliðstæða við slíkan
stjórnmálamann er - eða var - ef
til vill Albert Guðmundsson.
Stjórnmálafræðingar rekja
vinsældir Reagans þó ekki síður
til þess að hann kom þorra
Bandaríkjamanna til að fyllast
einfaldri ánægju með sjálfa sig og
sitt guðsútvalda land eftir nokkra
stund efasemda á tímum
Víetnam-stríðsins, Watergate-
skandala og Carter-klúðurs. Upp
hefur byggst nýgömul þjóðernis-
hyggja sem fær næringu sína úr
viðamiklum skrautsýningum á
borð við afmæli frelsisstyttunnar,
og úr bernskri hernaðarhyggju
sem haldið er við með nánast
táknrænum yfirburðasönnunum
einsog Grenada-árásinni fyrir
þremur árum og loftárásunum á
Líbíu nú í apríl. Hinn léttlyndi en
hugumstóri landsfaðir, - eða
landsafi -, er síðan jarðarberið á
þjóðrembutertunni og snertir
viðkvæman íhaldsstreng í brjóst-
um landa sinna, einsog við sáum
best á húrrahrópunum suðrá
Velli eftir leiðtogafundinn.
Þessu virðist Iransmálið ætla
að gjörbreyta. Menn forsetans
eru hver af öðrum afhjúpaðir sem
Ronald Reagan ræðir við blaða-
menn: „blómin fölna á einni hélu-
nótt...“
svindlarar og lögbrjótar sem hafa
gengið þvert á skýrt boðaða
stjórnarstefnu, - og það þykir
enn verra að forsetinn sjálfur á
sér aðeins tvo kosti skýringar, og
þá báða vonda. Annaðhvort
skipaði hann sjálfur fyrir, gaf
leyfi, fylgdist með eða hvað menn
vilja kalla það, og hefur þá verið
að ljúga þjóð sína fulla hvað eftir
annað undanfarnar vikur. Eða
hann vissi ekkert, var ekkert
sagt, spurði einskis, - og hefur
þarmeð dæmt sig úr leik sem
æðsta stjórnanda í voldugasta ríki
veraldar.
62%: Reagan lýgur
Nýleg skoðanakönnun í stör-
blaðinu Wall Street Journal sýnir
þróunina vel. Tveir þriðju að-
spurðra telja Reagan ekki hafa
fulla stjórn á sínu liði, og sama
hlutfall er óánægt með tök hans á
utanríkismálum. í annarri könn-
un frá ABC-sjónvarpinu telja
62% að Reagan hafi vitað um Ir-
ansféð til „contra“-skæruliða
áður en hann segist sjálfur hafa
frétt af, og 44% telja að hann hafi
vitað af öllu saman frá byrjun.
Það er sérlega grimmilegt fyrir
Reagan að meirihluti aðspurðra í
fyrrnefndu könnuninni segir Re-
agan hafa staðið sig enn verr en
Jimmy Carter í samskiptum við
klerkana í Teheran.
Gagnrýnendur forsetans í
Bandaríkjunum telja að ír-
ansmálið hafi dregið Akkiliesar-
hæl stjórnmálamannsins Reag-
ans fram í dagsljósið: hin yfir-
borðslega fjölmiðlaímynd stand-
ist ekki meiriháttar pólitísk áföll
vegna þess að í raun vanti kjöt á
beinin, stefna forsetans fari eftir
blæstri vinda. Að auki krefjist
vinsældavélin sífellt eldsneytis,
og þess verði að afla óháð pólit-
ískum tilkostnaði. Sem minnir
soldið á einstigið sem Jón Bald-
vin er að feta hér heima.
Sögufrægð
Reagan forseti hafði gert sér
vonir um hugnanleg eftirmæli í
sögubókum. Þótt hann kæmist ef
til vill ekki á stall með þeim for-
setum Bandaríkjanna sem mestir
teljast, - Abraham Lincoln,
Franklin Roosevelt -, gat hann
eftir „Reagan-byltinguna“ í
bandarískri þjóðarsál búist við að
hefjast til hina næstmestu, -
Harry Truman, Woodraw Wil-
son. Ýmsir forsetafræðingar ve-
stra telja að íransklandrið hafi
rænt hann þessum sessi. Það eru
hlaupnar snurður á þræðina í fjöl-
miðlavefnum, og nú standa staðr-
eyndirnar eftir til athugunar.
Um afleiðingar fyrir banda-
ríska pólitík er erfitt að spá áður
en vopnasölumálið er að fullu
upplýst. Þó er líklegt að Reagan
muni neyðast enn frekar í hlut-
verk „fötluðu andarinnar", sem
Kanar kalla stjórnmálamenn á
síðasta kjörtímabili, - og líklegt
er að vonarstjörnur repúblikana
muni reyna að skapa sér aukna
fjarlægð frá forsetastefnunni. Þá
er áfall Reagans og repúblikana
væntanlega vatn á myllu þeirra
demókrata sem reyna að skapa
sér ferska ímynd, manna einsog
Gary Hart.
íransmálið hefur þegar haft
neikvæð áhrif á samskipti
Washington-stjórnarinnar við
bandamenn í Vestur-Evrópu, -
og því er spáð að það muni
styrkja í Kreml þá skoðun að ekki
sé hald í samræðum við Banda-
ríkjamenn áður en Reagan fer frá
, eftir tvö ár.