Þjóðviljinn - 15.05.1988, Blaðsíða 8

Þjóðviljinn - 15.05.1988, Blaðsíða 8
Atvinnuöryggí eyðnísmítaðra ógnað Mikilvœgt fyrir andlega líðan að geta unnið og lifað sem eðlilegustu lífi eins lengi og hœgt er „Dæmi frá íslandi og Finn- landi sýna að nauðsyn er á lögum til að hindra útilokun eyðnismitaðrafrávinnu," segirfinnski lögfæðingurinn Ulf Mánsson. Hann hefurað- stoðað fólk sem rekið hef ur verið úr vinnu eða þvingað í frí og sækir nú eitt mál fyrir dóm- stólum í Reykjavík var fyrir skömmu haldin ráðstefna um eyðni á veg- um samtaka homma og lesbía á Norðurlöndum. Atvinnuöryggi þeirra sem smitaðir eru af sjúk- dómnum var ofarlega á baugi, enda hefur fólki verið sagt upp störfum af þeirri ástæðu einni að bera veiruna. Einnig þekkist að fólk sé þvingað til að gangast undir mótefnamælingu þegar sótt er um starf og smitaðir þannig síaðir frá. Þeir sem sátu ráðstefn- una telja þessa þróun mála kalla á löggjöf, sem tryggi smituðum jafnan rétt til vinnu á við aðra. Meðal þátttakenda á ráðstefn- unni var finnski lögfræðingurinn Ulf Mansson og var hann fenginn til að ræða um stöðu eyðnismit- aðra. Ulf hefur starfað við ráð- gjöf í upplýsingamiðstöð um eyðni, sem samtök homma og lesbía reka í Helsinki. f nokkrum tilfellum hefur hann haft afskipti af málum eyðnismitaðra einstak- linga, sem reknir hafa verið úr starfi eða orðið fyrir annars kon- ar misrétti vegna sjúkdómsins. Prófmál fyrir dómstólum Ulf sagði að helst væri það fólk í þjónustugreinum sem lenti í því að vera sagt upp störfum, þegar upp kæmist um eyðnismit. Hann hefur haft afskipti af tveimur slík- um málum og í öðru þeirra náðist samkomulag um skaðabætur. Hitt málið sækir hann nú fyrir dómstólum og má segja að það sé prófmál í Finnlandi. I Noregi hef- ur fallið dómur, þar sem uppsögn þjónustustúlku var dæmd ólögleg og atvinnurekanda gert að greiða skaðabætur. - í Finnlandi er ekki hægt að þvinga vinnuveitanda til að veita viðkomandi starfið aftur, en ef uppsögn telst óiógmæt er algengt að greiða þurfi 3-20 mánaða laun í skaðabætur. Ulf sagði að í hverju tilfelli yrði að vega og meta hvað fengist út úr því að leggja í málaferli. - Fólk verður því miður að vera sterkt til að fara með svona mál fyrir rétt. Stund- um er betra að reyna að fá smá upphæð með sáttum en standa í erfiðum málaferlum. Á íslandi er eflaust erfiðara að fara fyrir dóm og þá er ég að hugsa um framtíð þessa eyðnismitaða einstaklings. Landið er lítið og fréttir berast fljótt. - Réttarhöldin í Finn- Iandi eru lokuð til verndar mann- inum sem í hlut á, enda er verið að ræða persónuleg mál eins og dugnað hans í starfi og heilsufar. Þó að fjölmiðlar megi ekki birta nafn, þá er öllum aðstæðum oft líst svo nákvæmlega að auðvelt er að vita um hvern er að ræða. Óttast að missa viðskiptavini - Málið sem er fyrir rétti snýst um þjón sem sagði sjálfur vinnu- veitanda sínum að hann væri Finnski lögfræðingurinn Ulf Mánsson, telur að þörf sé á löggjöf sem um. sporni gegn því að eyðnismitaðir séu beittir misrétti á vinnumarkaðn- Sig. smitaður áf eyðni. Þá var hann búinn að vinna á staðnum í um ár og var þar óáreittur í hálft ár í viðbót. Einn dag kom svo upp- sagnarbréf og stóð í því að hann yrði látinn hætta „vegna ástæðu sem þú þekkir". í réttinum segja þeir að ekki sé 100% öruggt að hann smiti ekki aðra í sínu starfi og þótt hættan væri engin þá gætu viðskiptavinir hætt að koma ef þeir vissu að hann væri smitaður. Vernd viðskiptahagsmuna á því stærstan þátt í uppsógninni. Ulf sagði að hvergi í heiminum hefði sannast að eyðniveiran smitaðist með því að nota sömu áhöld og ef fylgt væri ákveðnum reglum í þessu starfi ætti engin hætta að vera á smiti. - í réttinum eru tekin mjög ólíkleg dæmi eins og það að þjónninn fengi sár og bæri blóðugt glas til viðskiptavin- ar. Enginn gerir slíkt og varla taka gestirnir í mál að nota óhreint leirtau. Annað mál sem Ulf hafði af- skípti af snerist um þjón sem var lausráðinn á veitingastað. Þegar starf losnaði var hann hvattur af samstarfsfólki til að sækja um fastráðningu, þar sem hann þótti duglegur og allir voru ánægðir með hans störf. - í Finnlandi er algengt að fólk sé sent í læknisskoðun áður en það er fastráðið og hefur það ver- ið talið kostur fyrir fólk að fá þannig ókeypis eftirlit. Þessi maður fékk vottorð frá lækninum um að heilsan væri góð, en hálf- um mánuði síðar sagði læknirinn honum að mótefnamæling á blóði hefði sýnt að hann væri smitaður af eyðni. Mælingin var gerð án vitundar mannsins, því ekkert var minnst á þá fyrirætlan þegar blóðprufa var tekin. Manninum var síðan sagt upp án ástæðu eftir þriggja mánaða reynslutíma. Er hann spurði um ástæðuna var sagt að hann væri latur og óhæf- ur, en eftir að samstarfsmenn hans höfðu undirritað yfirlýsingu um hið gagnstæða var sæst á skaðabætur. Maðurinn hafði engum sagt frá smitinu og teljum við að læknirinn hafi kjaftað í vinnuveitandann. Vegna fram- komu hans í þessu máli sendum við kvörtun til siðanefndar lækna. Ekki hugsað um andlega líðan fólks í einu tilfelli sem Ulf sagði frá snerist málið um að smitaður ein- staklingur var þvingaður til að taka sér frí frá vinnu. Hann vann í verslun og sagði bæði vinnu- veitanda og lækni fyrirtækisins frá því að hann væri smitaður af eyðni. - Þótt hann væri ekki veikur lét læknirinn hann taka sér mánaðarfrí og bætti síðan öðrum mánuði við, þrátt fyrir mótbárur mannsins sem vildi stunda sína vinnu áfram. Á þessum tíma varð maðurinn sífellt niðurdregnari og reyndi að lokum að fremja sjálfs- morð. Það versta sem læknirinn gat gert var að þvinga manninn frá sínu eðlilega lífi. Fyrir eyðnis- mitaðan einstakling er mjög mikilvægt að geta unnið eins lengi og heilsan leyfir og er það besta meðferðin við þunglyndi, sem sækir á marga þessara sjúkl- inga. Ulf sagði að málið hefði leyst eftir að hann talaði við lækninn og benti honum á að hann hefði ekki rétt til að þvinga manninn endalaust í frí. Þegar afgreiðslu- maðurinn mætti aftur var læknir- inn búinn að dreifa upplýsingum um eyðni til samstarfsfólks hans og segja því að hann væri ekki mjög hættulegur. - Maðurinn hefði ekki leynt því að hann væri smítaður, en læknirinn átti að gera þetta í samráði við hann en ekki upp á sitt eindæmi. Ulf taldi að helst mætti skýra þau viðbrögð læknisins að þvinga manninn í frí, með því hversu nýtt vandamálið væri. Fólk væri móðursjúkt og vissi ekki hvernig það ætti að bregðast við smituð- um einstaklingum. Almenningur virtist yfirleitt vita hvernig sjúk- dómurinn smitaðist, en ekki vera eins vel að sér um hvernig hann smitaðist ekki. Hann nefndi sem dæmi um hræðslu fólks og for- dóma að fyrrverandi formaður samtaka homma og lesbía í Finn- landi hefði fengið úthlutað sér- stöku klósetti á sínum vinnustað. Hann var ekki einu sinni smitað- ur af eyðni, fólkinu var nóg að vita að hann var hommi. Umsœkjendur mótefnamœldir Nokkur umræða hefur orðið á Norðurlöndum um hvort rétt- lætanlegt sé að senda umsækj- endur um starf í mótefnamæling- ar. Ulf sagði að mörg stærri fyrir- tæki hefðu rætt þennan mögu- leika, en t. d. SAS og Volvo hefðu ákveðið að fara ekki út í slíkt. - Andinn nú virðist almennt vera sá að vilja ekki fara út í mótef- namælingar. En við getum aldrei verið viss um hvaða stefnu al- menningsálitið tekur. Því tel ég að þörf sé á lögum sem banni at- vinnurekendum að krefjast þess að umsækjendur gangist undir mótefhamælingu við eyðní.- Hver og einn getur í dag farið á næstu heilsugæslustóð og fengið mót- efnamælingu ókeypis og þar er gætt nafnleyndar. - Einn af stærri bönkum Finn- lands, Union bank, byrjaði að prófa alla sem sækja um starf og bauð starfsfólki mótefnamælingu ef það vildi. Þrátt fyrir mjög heitar umræður og skiptar skoð- anir héldu þeir því áfram. Ulf sagði að erfitt væri að neita að gangast undir slíkt próf, því atvinnuleysi væri mikið. Margir eru um hvert starf og þeir sem neita falla sjálfkrafa út. Vilja yfirlýsingu fró Norðurlandaróði - Við viljum að Norðurlanda- ráð samþykki yfirlýsingu um að ekki sé heimilt að mismuna fólki vegna eyðnismits. Ég vildi að ekki þyrfti að setja lög til að tryggja rétt þessa fólks, en tel að þörf verði fyrir þau í framtíðinni. Er Ulf var spurður hvort ekki væri hætta á að farið yrði í kring- um slík lög, sagðist-hann telja að þau gætu orðið leiðbeinandi þó að erfitt yrði að þvinga fólk til að fara eftir þeim. Þörf væri á auknum upplýsingum samhliða. - í Svíþjóð hefur verið unnið gott starf, þar sem sjúkdómurinn hef- ur verið kynntur í gegnum samtök atvinnurekenda og launafólks. Ulf taldi að erfiðara yrði að eiga við útilokun frá vinnufé- lögum en atvinnurekendum. Ótt- inn við sjúkdóminn væri mikill og enn skorti töluvert á að almenn- ingur væri nægilega upplýstur um smitleiðir. Stundum væri það líka þannig að upplýsingum um að sjúkdómurinn smitaðist ekki á ákveðinn hátt væri tekið með fyrirvara. í því sambandi má rifja upp könnun sem hér var gerð á þekkingu fólks á smitleiðum. í henni héldu 20% svarenda að smit gæti borist með fæðu. Þegar spurt var hvort fólk teldi í lagi að smitaðir störfuðu við matvæla- framleiðslu, svöruðu 62% þvf neitandi. Atvinnurekendur lótið undan þrýstingi Hér á íslandi hefur fregnast að fólk hafi misst vinnu sína þegar upp komst að það var smitað af eyðni. Ólafur Ólafsson land- læknir sagðist vita um þó nokkur dæmi þess að smitaðir hefðu ver- ið hraktir úr vinnu. Algengast væri að eitthvert fólk, oftast kon- ur, hringdi í vinnuveitandann og segði honum að ákveðinn starfs- maður væri smitaður af eyðni. Þessum upphringingum fylgdu hótanir um að viðskiptum við fyr- irtækið yrði hætt ef starfsmaður- inn yrði þar áfram. - Nokkrir hafa látið undan þrýstingnum en sem betur fer hefur líka heyrst af atvinnurekendum sem reynst hafa víðsýnni og ekki látið svona upphringingar hafa áhrif á sig. Olafur sagðist ekki vita til þess að fólk hefði fengið skaðabætur þótt það hefði verið látið hætta af þessari ástæðu. mj 8 SÍÐA - MÓÐVIUINN Sunnudagur 15. maí 1988

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.