Þjóðviljinn - 25.01.1991, Page 17

Þjóðviljinn - 25.01.1991, Page 17
Réttlát stríð og ranglát Jón Baldvin utanríkisráðherra var að því spurður á dögunum, hvort stríðið gegn írak væri réttlátt stríð. Hann sagði svo vera „í Biblíuskilningi“, eins og hann komst að orði. Þá var á hann gengið um það, hvað honum fyndist sjálfum og hann svaraði með spurningu: Ja, hvað er réttlátt stríð? Spuming sem hefur reyndar vafist fyrir mörgum. Með hverjum heldur þú? Við höfiim ekki lifað friðar- tíma síðan síðari heimsstyijöld lauk. Smærri og stærri stríð hafa geisað um mestallan hnöttinn. Og í flestum dæmum hafa menn tek- ið, af meiri eða minni ástríðu, af- stöðu með eða móti styrjaldarað- ilum. Hafa fundið sér einhvem „til að halda með“. Fundist hans málstaður skárri eða kannski blátt áfram réttlátur. Þegar Víetnamar, Kenyamenn eða Alsírbúar vom að beijast fyr- ir sjálfstæði sínu við þau nýlendu- veldi sem yfir þeim höfðu ráðið, þá vom allir vinstrimenn og margir fleiri reyndar sannfærðir um að málstaður þjóðfrelsisafla væri góður, þeirra stríð væri rétt- látt, eða þvi sem næst. Þegar á leið flæktust mál jafnan vegna þess, að menn spurðu ekki barasta um þjóðfrelsisöfl gegn gamalli heimsveldastefnu, heldur um það hverjir hefðu forystu í sjálfstæðis- baráttu hér og þar. Og þá um leið að því, hvort tiltekið stríð mundi skerða eða auka áhrif Bandaríkja- manna eða Sovétmanna á því svæði þar sem barist var. Samúð og andúð á striði var mjög læst í nauðhyggju kalda striðsins: sá sem er óvinur míns óvinar er minn vinur. Menn ruglast í rími En smám saman hafa menn, hvort sem þeir nú stóðu til vinstri eða hægri, átt erfiðara með að fínna „sina menn“ í stríðum. Mál flæktust verulega þegar Víetna- mar réðust inn í Kampútseu og steyptu stjóm Rauðra khmera og menn spurðu hissa: em þetta ekki allt saman kommúnistar og and- stæðingar Bandaríkjanna? Hver er hvað og hver er ekki hvað? Sovétmenn studdu Víetnama og Kínveijar Pol Pot og Bandaríkja- menn og þeirra vinir í Asíu og víðar hafa haft sitt að segja um að Rauðir khmerar eru enn öflugir - eins þótt enginn flokkur manna hafi verið eins atkvæðamikill um að slátra eigin löndum og þeir. Annað dæmi sem hlaut að rugla menn í réttlætisríminu var langvarandi og feiknalega mann- skæð styijöld írans og Iraks. Að vísu var þá aldrei spurt um samúð hér á Vesturlöndum: flestum virt- ist sama og horfðu á það með dijúgum hundingjahætti að þessir Asíumenn dræpu hver annan. Um leið og vopnasalar sáu til þess að hvorugur gæti drepið hinn alveg og orðið stórveldi við Persaflóa. Og byggðu þá upp í leiðinni það herveldi Saddams Husseins sem nú er reynt að brjóta í mask og mél með feiknalegum loftárásum. Stríöið núna Það Persaflóastríð sem nú er hafið kallar reyndar á sterkari af- stöðu en hið fyrra. Smáríki var innlimað og hvað sem mönnum fannst um stjómarfar í Kúvæt er óhollt að láta nokkum komast upp með slíkt. Þá er hægt að benda á það, að það er ekki barasta vegna olíuverðs að Saddam Hussein er hættulegur sem æðsti maður „svæðisbundins stórveldis" al- vopnaðs: hans stjómarfar er lítt gæfulegt, eins og Kúrdar og fjöl- margir aðrir þegnar hans hafa fengið að reyna. A hinn bóginn saftia þeir í mótmæli gegn stríði, sem ekki vilja að Bandaríkin og bandamenn þeirra gegni hlutverki heimslögreglu, svo oft sem það hlutverk hefúr verið misnotað. Um leið og bent er á þá hræsni að vekja upp óvígan her vegna Kú- væt en láta annað ranglæti lönd og leið. Þú skalt ekki mann deyða Ur þessu hafa menn verið að spila að undanfömu eins og von- legt er. En þótt samúð með ein- stökum af þeim viðhorfum sem að ofan vom rakin togi í menn af mismunandi miklu afli, þá er eitt þó áberandi: Menn sjá ekki bein- línis „réttlátt stríð“ í þessu dæmi. Það safnast upp svo margir fyrir- varar hjá hveijum þeim, sem ekki lætur eitthvað blinda sig með öllu (t.d. Kanahatur, arabahatur eða eitthvað þessháttar). Og þetta leiðir til þess að þeir sem mótmælt hafa stríðinu, hafa margir hveijir eins og horfið ffá spumingum um „réttlátt stríð“. Og yfir til þeirrar friðarhyggju sem fordæmir öll stríð á siðferði- legum og kristilegum forsendum. „Þú skalt ekki mann deyða“, stendur þar. Hvað sagði kirkjan? Það var eftirtektarvert, að um það bil sem stríðið hófst komu samþykktir gegn væntanlegri árás á írak í striðum straumum ffá bandarískum kirkjum og frá heimskirkjuráði. Má vera að þar hafi sitt að segja viss iðrun: lengi hafa kristnar kirkjur látið hafa sig út í að „blessa vopnin" fyrir „sína menn“, einnig og ekki síst þegar kristnar þjóðir börðust innbyrðis. Ekki nema von að menn vilji forðast að slíkt endurtaki sig. En slík ffiðarafstaða nær nú víðar en til kristinna kirkna, sem segja má að séu að vissu leyti skuldbundn- ar til hennar. Hún verður einnig viss útleið úr siðferðilegum vanda þeirra sem áður vora vanir að finna sér réttlátan eða ranglátan málstað í stríði: best að slá striki yfir það allt saman og segja: Það getur ekkert réttlætt strið. Andóf án ofbeldis Þeir kokhraustir fjölmiðlung- ar sem hér og annarsstaðar lýsa frati á slíka afstöðu ættu að minn- ast þess að hún á sér langa hefö í okkar hugarheimi. Hún er að sjálfsögðu rakin til þess Krists, sem vildi að menn bæðu fyrir óvinum sínum. Þessi hluti hins kristna boðskapar hefur vitanlega legið í láginni lengst af, vegna þess að menn töldu hann tengjast við svo ofurmannlega kröfu að hvergi væri hægt að fara eftir hon- um í reyndinni. Þó hafa menn reynt það. Tolstoj gerði hinn kristna boðskap „Þú skalt ekki rísa gegn mótgjörðamanninum" að sínum og reisti á honum kenn- ingar sínar um andóf án ofbeldis. Þær höföu svo mikil áhrif á Gand- hi ungan þegar hann var að velta því fyrir sér, hvemig hann gæti skákað veldi Breta á Indlandi. Eins og kunnugt er bám baráttu- aðferðir Gandhis það mikinn ár- angur, að ýmsir, þeirra á meðal hann sjálfur, fóm að mæla með þeim við allar að- stæður. Meðal annars ráðlagði Gandhi andfasistum Evrópu að beita hans aðferðum gegn Adolf Hitler. En það gat ekki gengið upp eins og fljótlega kom fram - og kenningum Gandhis gleymdu menn alllanga hríð. Eða allt þar til blökkumannaforinginn Martin Luther King sá af sinni skynsemi að bandariskt þjóðfélag væri lík- lega nógu siðað til þess að prófa mætti á því „andóf án ofbeldis“ til að saxa á aðskilnað og lögbundið misrétti kynþátta í mörgum rikj- um Bandaríkjanna. Rétt stefnumið Þeir sem lýsa sig andvíga stríði yfir höfúð hafa vitanlega góðan og göfúgan rétt til þess. Með einu skilyrði þó: að þeir séu sjálfir tilbúnir að hugsa allar af- leiðingar til enda og freistist ekki sjálfir til að hoppa til fylgis við næsta „réttláta“ strið sem þeir koma auga á. Þeir sem þessa af- stöðu taka hafa rétt fyrir sér í því, að öll stríð em þmngin ranglæti (einatt ófyrirsjáanlegu) og að þau hafa tilhneigingu til keðjuverkana (Það er fáránleg óskhyggja að halda að það sé nóg að kála Sadd- am Hussein til að friðvænlegt verði í Austurlöndum nær.) Þá hafa friðarsinnar rétt fyrir sér í því að allt skal fyrr reyna en stríð, og sýna þá mikla þolinmæði. Tækifæri glutrað niður I fjölmiðlaumræðu hér á landi um það leyti sem loftárásir á írak hófúst urðu allar áherslur mjög leiðinlegar vegna þess að það var eins og ekki væri um annað að ræða en annaðhvort að stúta Saddam Hussein með allsheijar- stríði fljótt og vel eða „láta hann komast upp með hvað sem var“. Hvemig sem nú á því stóð lenti mjög úti í homi sá valkostur sem um það sama leyti haföi skipt til dæmis Bandaríkjamönnum (sem vitanlega áttu einna mest í húfi) í tvo parta, nokkumveginn jafti- stóra. En það var sá valkostur að fylgja eftir viðskiptabanni við Ir- ak, láta það grafa undan Saddam Hussein og alræði hans. Undir þennan kost skrifuðu margir menn sem ffáleitt verða taldir ffiðarsinnar í heföbundnum skilningi þess orðs. Menn sem era fyrst og síðast vanir að meta raun- vemlega stöðu mála og gefa ffá sér óskhyggju, vonda sem góða. Þeir sögðu sem svo í ótal greinum sem lesa mátti í blöðum: Það er að sönnu rétt að viðskiptaþvinganir hafa ekki virkað nema hægt og seint hingað til. En það er Hka núna fyrst að skapast hefúr svo römm alþjóðleg samstaða um að beita slíkum ráðum og nú varð gegn írak. Og þótt ráðamenn í ír- ak töluðu digurbarkalega þá var viðskiptabannið farið að sverfa að þeim og afleiðingar þess áttu effir að stigmagnast. Þegar svo stefhan var tekin á allsherjarstríð, þá var eyðilagður kannski eini mögu- leikinn sem „samfélag þjóðanna“ fær til að gera í alvöru tilraun með að hnekkja ofbeldi án þess að stigmagna ofbeldi. Arni Bergmann Föstudagur 25. janúar 1991 NÝTT HELGARBLAÐ — SÍÐA 17 •ffe'KI íbuíís^ <SK ■-tí'VW •—

x

Þjóðviljinn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.