Þjóðviljinn - 25.01.1991, Blaðsíða 15

Þjóðviljinn - 25.01.1991, Blaðsíða 15
Myndlist Bein sending og óbein CNN, SKY, Arngunnur Ýr og Hallgrímur Hvaða myndlist jafnast á við SKY og CNN á stríðstímum? Gullitað og sveipmikið hár sjónvarps- þulunnar ásamt með skærrauðum vörunum og útstæðum augnhárunum sem tifa i sí- fellu mynda eins og Iýsandi sól á náttbláum bakgrunninum sem fyrr en varir hefur breyst í töfraslunginn næturhimin yfir Bag- dað þar sem fljúgandi tækniundur lýsa upp umhverfið í öruggri leit sinni að ókunnum óvini, sem leynist í skjóli nætur. Spreng- ingar í fjarska og sírenurnar væla eins og úlfhundar í náttmyrkrinu og við erum stödd andspænis grænklæddum fréttamanni með hljóðnema úti á gulum eyðimerkursandi Saúdí Arabíu þar sem rauðglóandi eld- strókurinn stendur aftur úr Toraeidó-her- þotunni sem þýtur yfir endalausri sand- breiðunni og hverfur í eyðumerkurmistrið á meðan hermaður borðar súpuskammtinn sinn við tjaldskörina og annar tekur ofan hjálminn um leið og hann stígur út úr flug- vélinni: „We did our job. We earned our money today." Eldar loga í eyðimörkinni og fyrir utan Downingstræti 10 stendur snyrtilegur fréttamaður í bláteinóttum föt- um, varta á hægri kinn, gel í sléttstroknu hárinu, og segir okkur allt af létta og for- sætisráðherrann gengur undir regnhlífinni út í svarta límósínuna á gljáfægðum skóm og hvítir vigahnettir patríóteldflauganna lýsa upp næturhimininn yfir Tel Aviv og fólkið er grafið út úr rústum húsanna og hrópar á hefnd og sjúkrabílar og yfirmaður herráðsins kemur ábúðarmikill í ræðustól- inn með rauða díla í andlitinu og talar til heimsbyggðarinnar þar til við sjáum loks- ins aftur gulan hársveip sjónvarpsþulunnar með rauðu varirnar og löngu augnhárin: Það er stutt hlé, stay with us, Britain is at war. Stríðið við Persaflóa er hin fullkomna uppgjöf gagnvart mannlegri skynsemi. Um leið er það sviðsett fyrir okkur á sjónvarpsskerminum eins og tölvuleikur, þar sem sömu leikirnir eru endurteknir í sí- fellu án þess að leikreglurnar séu dregnar í efa. Niðurlút andlit stríðsfanganna eru dregin upp á skerminn hvað eftir annað eins og síendurtekinn ólánsdráttur í Mata- dorspili: Þú ferð beint í steininn. Og hvers erum við svo visari? Það kann að vera ómennsk afstaða að líta á þetta sjónarspil á sjónvarpsskjánum sem myndlist. Það er hins vegar spurning hvort afstaða sjónvarpsins til þess veru- leika sem þarna er til umfjöllunar sé miklu mennskari. Sjónvarpið er allt á yfirborðinu gagn- vart veruleika stríðsins. Með hraðri og takt- fastri samklippingu á milli staða og heims- hluta er áhorfandanum veitt sú falska tíl- finning, að hann sé staddur mitt í spennu- þrunginni atburðarás sem hann geti þó horft á úr öruggri fjarlægð. Myndskeiðin eru tælandi' vegna þessarar fölsku tilfinn- ingar, og þess er alltaf gætt að hafa þau styttri en svo að tóm gefist til umhugsunar. Leikreglurnar eru hvergi dregnar í efa, heldur skýrðar út jafnóðum af leikendun- um sjálfum með 2-3 mínútna innskotum. Sérstakir eftirlitsmenn á vettvangi sjá svo um að leikstjórnin sé í réttum farvegi og ekkert komi á skjáinn sem raskað geti eðli- legri framvindu leiksins. Hver leikstýrir eiginlega þessu sjónar- spili andskotans? Ég ætlaði að skrifa um myndlist. Bliknar ekki öll myndlist sýningarsal- anna hjá aðdráttarafli SKY og CNN? Andspænis vitfirringu stríðsins verður maðurinn lítill í umkomuleysi sínu með myndir sínar og orð. Flest virðist allt í einu til lítils unnið, - eða hvað? Það var í rauninni léttir að koma úr stríðinu á skjánum inn á sýningu Arngunn- ar Ýrar Gylfadóttur að Kjarvalsstöðum. Salurinn var næstum tómur af fólki og myndirnar á veggjunum önduðu frá sér ein- hverri sársaukatilfinningu sem virtist sönn. Þetta var sársauki sem kom einhvers staðar djúpt úr holdinu eða jörðinni eða hjartanu og það var manni allt í einu léttir að finna myndir sem gátu talað við mann um sárs- aukann á yfirvegaðan og einlægan hátt. Arngunnur Yr er undarlega jarðbundin í myndum sínum og það er eitthvað við þær sem minnir á mexíkönsku listakonuna Fríðu Kahlo. Ekki svo að skilja að um eft- irlíkingu sé að ræða, en þessi jarðbundni sársauki sem við fmnum í myndum Arn- gunnar er svipaðrarkvenlegrar ættar og við finnum hjá Fríðu. Útfærslan er hins vegar önnur, því á meðan Fríða Kahlo gekk svo nærri sjálfri sér í myndum sínum, að það verður ekki endurtekið eða leikið eftir af öðrum, þá hafa myndir Amgunnar almenn- ari skirskotun sem ekki ristir eins djúpt og ber jafnframt einhvern keim af Ijúfsárri eft- irsjá. Arngunnur hefur athyglisverða til- finningu fyrir efhinu sem hún vinnur i og er fundvís á það efhi sem hentar hugmyndum hennar hverju sinni. Þeir sem eru þreyttir á stríðinu á skjánum ættu að fara og skoða myndir Arngunnar Ýrar. Sá samanburður gæti leitt til þeirrar niðurstöðu að til ein- hvers væri unnið, þrátt fyrir allt. í Vestursal Kjarvalsstaða og anddyri hefur Hallgrimur Helgason sett upp yfir- litssýningu á málverkum sínum og teikn- ingum frá síðustu fimm árum. Eru mál- verkin sett upp i tímaröð og gefa góða mynd af þróun sem verður frá tiltölulega jarðbundinni litanotkun og frásagnarglöð- um léttsúrrealískum myndum af manni í stórborg yfir í mjög stílfærðar módelmynd- ir í ísköldum og fölbleikum, grænum og gulum litum, þar sem meðal annars er leik- ið á rými og fjarvídd. Þessar módelmyndir, sem eru málaðar á mjög yfirvegaðan hátt en bera samt einhvern keim af súrrealískri draumsýn, þróast siðan yfir í óhlutbundin form sem máluð eru í ísköldum og tærum, grænum tónum þar til Hallgrímur snýr við blaðinu á ný og tekur að mála fígúratífar myndir sem eru fullar af glettni og súrreal- ískum útúrsnúningi í ætt við pennateikn- ingarnar í anddyrinu, og endar síðan í tví- ræðum tilvitnunum í staðlaðar skrípa- myndir jafht og afskræmdar andlitsmyndir Picassos frá stríðsárunum í mosagrænum og „skítugum" tónum. Það fer ekkert á milli mála að Hallgrím- ur er frjór og hugmyndaríkur málari og fullur af frásagnargleði, en um leið nokkuð útundir sig og ístöðulaus, jafhvel eins og að hann trúi ekki alltaf fullkomlega á það sem hann er að gera hverju sinni. Fyrsta mynd- skeiðið er reyndar málað af sterkri sann- færingu og innlifun og eru þessar myndir greinilega bein og fersk viðbrögð við ytra umhverfi frá fyrstu árum Hallgríms í New York. Síðan er eins og hann setji ákveðnari skil á milli sjálfs sín og viðfangsefnisins: framsetningin verður yfirveguð og köld og leitar fullkomnunar í handbragðinu. Mód- elmyndirnar eru skondnar og fagmannlega unnar, en snertu mig ekki djúpt nýkominn úr stríðinu hjá SKY og CNN. Það var ein- hver ertandi nálægð í eiturgræna forminu á krossviðarplötunni, en mér fannst eins og sannfæringin, frásagnargleðin og hand- verkið hefðu fyrst smollið verulega saman hjá Hallgrími í þessum bráðfyndnu mál- verkum sem hann kallar að mig minnir „Meðlag" og „Hjónabandssælu". Þessar myndir sýna það líka eins og reyndar teikn- ingarnar á ganginum, að það er hin sterka hlið Hallgríms að segja sögu. En hvers má myndasagan sín á öld hinnar beinu útsendingar þar sem miljón dollara patríótflaugar fljúga yfir höfðum okkar eins og flugeldar á gamlárskvöldi? „Stay with us," segir sjónvarpsþulan með gula hárið. SKY og CNN eru harðir og grimmir húsbændur, en við höfurn þó enn leyfi til að slökkva á tækinu og fara út á götuna til að mótmæla þessu stríði. Myndasagan gæti kannski stutt okkur til þess. -Ólafur Gíslason Keltnesk upplýsing Enlighrenment Van Morrison Polydor 1990 í lok síðasta árs kom út ný hljómplata með írska lagasmiðn- um og söngvaranum Van Morri- son, Enlightenment, eða Upplýs- ing á tungu feðra okkar. Hljóm- plata þessi hefur ekki vakið mikia athygli, frekar en fyrri verk þessa frábæra söngvara, ef undan er skilið eitt lag á plötunni Avalon Sunset, sem kom út árið 1989, en samsöngur þeirra Cliff Richards i laginu When ever God shines His Light, náði töluverðum vinsæld- um og fékk mikla spilun í útvarpi. Þótt Van Morrison hafi ekki verið daglegur gestur á vinsælda- listum í gegnum árin þá hefur hann engu að síður notið mikillar virðingar, einkum og sér í lagi meðal tónlistarmanna. Hann hef- ur aldrei fylgt neinum tísku- straumum, heldur ætíð farið eigin leiðir í sköpun sinni og rúlkun, sem byggir á svörtum og kelt- neskum grunni. Sjálfur hefur hann sagt að fyrstu áhrifavaldarn- ir á hann tónlistarlega séð hafi verið Leadbelly, Hank Williams, Sonny Terry, Muddy Waters og Sonny Boy WiIIamsson. Auk blúsáhrifa gætir mikilla áhrifa so- ul og godspell á tónlist hans, strax á sjöunda áratugnum. Við þau bætast svo áhrif jass og keltneskr- ar tónlistar í lok áttunda áratugar- ins og úr þessum áhrifum hefur hann verið að vinna síðan. Van Morrison kom fram á sjónarsviðið skömmu eftir að Bítlarnir höfðu slegið í gegn. Þá var hann með hljómsveitinni Them og náðu tvö laga þeirra töluverðum vinsældum, Here Comes the Night og Gloria. Sag- an segir að Them hafi ekkert komið næálægt flutningi laganna á hljómplötunum, heldur hafi að- keyptir hljóðfæraleikarar séð um undirleikinn. Það fór líka svo að leiðir skildust. Van Morrison yfir- gaf hljómsveitina á hljómleika- ferðalagi i Bandaríkjunum og settist að vestra árið 1967. Sama ár kom svo út fyrsta sólóplatan hans, Blowin' your Mind. Ari seinna sendi hann frá sér meist- arastykkið Astral Weeks þar sem hver perlan tekur við af annarri, titillagið, Cyprus Avenue, Baller- ina, Slim Slow Slider og að áliti undirritaðs unaðslegustu ballöðu sem þessi geiri tónlistar hefur get- ið af sér, Madame George, sem tekur rúmlega níu mínútur í flutn- ingi. í því lagi, sem og fleiri lög- um á plörunni, leikur Morrison sér að ljóðhendingum og spinnur þær í allar áttir með rödd sinni. Ólíkt flestum tónlistarmönn- um af bítlakynslóðinni þá hefur Morrison aldrei staðnað. Afurðir hans eru vissulega misgóðar og kannski engin náð slíkri full- koinnun sem Astral Weeks, en þrátt fyrir það hefur honum ætíð miðað á veg, og með Enlighten- ment núna sannar hann enn einu sinni að sem söngvari er hann í sérflokki og hvað lagasmíðar og útsetningar varðar þá gætu flestir lært töluvert af honum. Einsog fyrri daginn er platan á rólegu nótunum, en þó öllu hress- ari en Astral sunset sem kom á undan henni. Enlightenment byrj- ar á drífandi lagasmíð, Real, real gone, en síðan tekur hver ballaðan við af annarri, allar mjög fallegar, þótt hápunkturinn sé Avalon of the heart, þar sem Ambrosian Sin- gers sjá um bakraddir. ÖU útsetn- ing þess lags er mjög smekkleg þar sem horn og munnharpa sjá um einleiksinnskot, en einsog með önnur lög Morrisons er það tjáningarfull rödd hans sem lyftir laginu upp yfir það sem hlustand- inn á að venjast. í stuttu máli sagt er platan öll rnjög áheyrileg þótt undirritaður hafi við fyrstu hlustanir hrifist mest af Avalon of the heart. Þá er lagið Youth of 1.000 Summers mjög grípandi og reffilegt og Iokalag plötunnar, Memories, með sínum sterku keltnesku áhrif- um ætti ekki að láta neinn ósnort- inn. Þessi keltneska upplýsing er kærkomi n skima inn í skammdeg- ið. -Sáf *-*¦- J..VU'.-.___'. ¦MUiQ. f t Föstudagur 25. janúar 1991 NÝTT HELGARBLAÐ — SÍÐA 15

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.