Dagblaðið Vísir - DV - 25.10.1995, Blaðsíða 14

Dagblaðið Vísir - DV - 25.10.1995, Blaðsíða 14
14 MIÐVIKUDAGUR 25. OKTÓBER 1995 Frjálst,óháð dagblað Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF. Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON Ritstjóri: JÓNAS KRISTJÁNSSON Aðstoðarritstjóri: ELl'AS SNÆLAND JÓNSSON Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON Auglýsingastjóri: PÁLL STEFÁNSSON Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar: ÞVERHOLT111, blaðaafgreiðsla, áskrift: ÞVERHOLTI 14,105 RVÍK, SÍMI: 550 5000 FAX: Auglýsingar: 550 5727 - Aðrar deildir: 550 5999 GRÆN númer: Auglýsingar: 800 6272. Áskrift: 800 6270 Stafræn útgáfa: Heimasíða: http://www.skyrr.is/dv/ Ritstjórn: dvritst@ismennt.is - Auglýsingar: dvaugl@ismennt.is. - Dreifing: dvdroif@ismennt.is AKUREYRI: Strandgata 25, sími: 462 5013, blaðam.: 462 6613, fax: 461 1605 Setning, umbrot, mynda- og plötugerð: (SAFOLDARPRENTSMIÐJA HF. Prentun: ÁRVAKUR HF. Áskriftarverð á mánuði 1550 kr. m. vsk. Lausasöluverð 150 kr. m. vsk., helgarblað 200 kr. m. vsk. Ögrun er ágæt í grundvallarverki sínu um mannkynssöguna notaöi Arnold Toynbee sagnfræöingur íslendinga sem dæmi um mikilvægi ögrunar í sögu þjóða. Hann benti á, hvernig landnámsmenn uröu að skilja við vini og ættingja, eign- ir og mestan hluta bústofns til að halda út á hafið. Það er mikil ákvörðun að brjóta brýr að baki sér og halda út í óvissuna. Að mati Toynbees felst í því ögrun, sem getur lyft heilum þjóðum. Þannig hafi norrænar bókmenntir verið samdar og skráðar á íslandi, en ekki hjá þeim, sem urðu eftir á heimaslóðum forfeðranna. Toynbee taldi, að ögrun gæti gengið of langt og benti á Grænland sem dæmi um það. Þar hafi óblíð náttúra orð- ið norrænum mönnum of viðamikið viðfangsefni, þannig að þar reis ekki norræn hámenning og að þar fjaraði nor- rænt landnám út á nokkrum öldum. Þessi dæmi eru aðeins rvö af mörgum, sem Toynbee rekur til stuðnings þeirri kenningu, að nauðsynlegt sé fyrir fólk og þjóðir að lenda í erfiðleikum. Slíkt hvetji til átaka við verkefni, hvort sem þau eru á sviði atvinnu eða efnahags, vísinda eða tækni, lista eða menningar. Þetta hljómar ekki ókunnuglega. Margir þekkja sam- líkinguna við deiga járnið, sem herðist í eldinum. Fólk og þjóðir hafa tilhneigingu til að koðna niður í aðgerða- litlum þægindum, ef allt gengur í sífellu sinn vanalega gang. Vandamál og tækifæri rekur þa ekki á fjörurnar. Tuttugasta öldin hefur gefið okkur tækifæri til að mæta ögrun, sem minnir á landnámsmenn, þótt hún sé ekki eins róttæk. Það er búseturöskunin í landinu. Um aldamót bjuggu níu af hverjum tíu íslehdingum í strjál- býli, en nú býr þar innan við einn af hverjum tíu. Þetta stuðlaði að innri spennu, sem varð sumum helztu rithöfundum þjóðarinnar yrkisefni á fyrri áratug- um. Þeir fjölluðu um bóndasoninn, sem flúði á mölina og glataði sálu sinni. Raunveruleiki flestra flóttamanna var þó annar og betri. Þeir festu rætur á nýjum stað. Höfuðborgarsvæðið er niðurstaða þessara miklu þjóð- flutninga íslendinga á tuttugustu öld. Þar eru sífelldir tónleikar og listsýningar. Þar eru leikhúsin og kaffihús- in. Þar eru gefin út blöð og ljósvakamiðlar. Þar fer fram meginþorri allrar sköpunar í vísindum og listum. Myndun nútímalegs menningarsvæðis í þéttbýlinu við Faxaflóa er hin síðari af tveimur byltihgum íslendinga- sögunnar. Flóttinn á mölina varð þjóðinni sú ögrun, sem lyfti henni inn í menningarlegan nútíma eftir fremur ömurlega tilveru á nokkrum myrkum eymdaröldum. Fólkið, sem fLutti til höfuðborgarsvæðisins kannast al- mennt ekki við að hafa skaðazt af þessari röskun. Þvert á móti varð flutningurinn fiestum til gæfu og gengis, þótt undantekningar séu á því eins og öðru. Röskun búsetu í landinu var íslendingum mikið heillaskref. Af pólitískum afturhaldsástæðum hefur verið reynt að sporna gegn þessari röskun og draga úr ögruninni. Vörn- in lagðist í fast kerfi á sjöunda áratugnum, þegar farið var að greiða mönnum stórfellda og sjálfvirka styrki til að fá þá til að halda áfram búskap í strjálbýli. Viðnámið hefur borið þann skaðlega árangur, að mjög hefur dregið úr flutningi fólks úr strjálbýli í þéttbýli á síðasta aldarfjórðungi. Það hefur sparað mörgum að lenda í röskun og ögrun buferlafiutninga og að freista gæfunnar í ótal tækifærum höfuðborgarsvæðisins. Hin afturhaldssama skoðun, að röskun sé skaðleg og að hið opinbera eigi að hamla gegn henni, styðst ekki við reynslu íslendinga og annarra landnámsþjóða. Jónas Kristjánsson „Flest bendir til þess að ómengað aflamarkskerfi sé vænlegt til að veiða fisk með lágmarkstilkostnaði," segir m.a. í grein Markúsar. Markmið og að- ferð í kvótamálinu Mikil umræða varö um stjórnun fiskveiða fyrir kosningar, og engar líkur eru á að málið guíi upp í bráð, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Kosningar kalla ekki alltaf fram bestu eiginleika frambjóðenda, enda einkenndist umræðan af yfirboðum og þjónkun við þá sérhagsmunahópa sem helst voru falir í hverju kjördæmi. Því heldur er ástæða til að gera grein fyrir þeim almennu stefnum- iðum og grundvallaratriðum, sem fremur ættu að ráða ferðinni en at- kvæðaleit á örvæntingartímum kosningabaráttunnar. Þessum lín- um er ætlaö að vera innlegg í þá grundvallarumræðu. Almenn lífskjör og arfur kynslóðanna Meginmarkmið .fiskveiðistjórn- unar og allrar annarrar land- stjórnarvinnu hljóta að vera að al- menn lífskjör verði svo góð sem framast má verða og að hver kyn- slóð komi að jafngóðu og búi og sú næsta á undan og helst betra. Vert er að lýsa 'aðeins nánar hvað hér er átt við með því að almenn lífs- kjör eigi að vera sem best, því ekk- ert auðveldar mönnum fremur að drepa umræðu á dreif en fallega orðuð og illa skilgreind markmið. Með góðum almennum lífskjör- um er hér verið að ætlast til meira en að samanlagðar tekjur lands- manna verði sem mestar. Það er lítið gagn í háum heildartekjum ef 90% þjóðarinnar hafa það samt sem áður skítt. Til þess að almenn lífskjör séu góð þurfa þjóðartekjur ekki einasta að vera háar, heldur þarf dreifing tekna að vera tiltölu- lega jöfn, eða að minnsta kosti tækifærin til aö afla tekna. Þannig virðist einsætt að ef bor- ið væri saman tvenns konar fyrir- komulag og ef sýnt þætti að 90% þjóðarinnar farnaðist betur í öðru kerfinu en hinu, þá hlyti sá kost- urinn að verða ofan á sem væri betri fyrir þorra landsmanna. Dugar gjafakvótakerfið? Það er ekki fyrir fram óhugs- Kjallarinn Markús Möller hagfræðingur Það eru hins vegar engin sann- indi til í hagfræði sem segja að einkarekstur og eignarréttur dugi til að gefa öllum jöfn tækifæri ef ójafnt er gefið í upphafi, eða að það sem einni kynslóð er úthlutað dugi til að byggja upp varanlega hagsæld. Dæmi um hið gagnstæða vantar ekki og nægir að benda annars vegar á tekjuskiptinguna í ýmsum olíuríkjum og hagnýtingu Spánverja á Ameríkugiillinu forð- Athugum málið! Nauðsynlegt er að bæta úr og leita svara við spurningunum hér að ofan: Dugar núverandi gjafak- vótakerfi til að stuðla að sem best- um, almennum lífskjörum og varð- veita arf komandi kynslóða? Bkki vantar að íslenskir fræðimenn „Með góðum almennum lífskjörum er hér verið að ætlast til meira en að saman- lagðar tekjur landsmanna verði sem mest- ar: Það er litið gagn í háum heildartekj- um ef 90% þjóðarinnar hafa það samt sem áður skítt." andi að núverandi fyrirkomulag á veiðum og eignarhaldi sé það sem best stuðlar að góðum, almennum lífskjörum og varðveitir arf kom- andi kynslóða. Á því hefur hins vegar ekki verið gerð nein athug- un sem nálgast að vera fullnægj- andi. Það sem fyrir liggur eru fjöl- margar afhuganir á þrengra rann- sóknarefni: Flest bendir til þess að ómengað aflamarkskerfi sé væn- legt til að veiða fisk með lágmarks- tilkostnaði. Það er að vonum og hagfræðilega kórrétt. Núverandi kerfi er einkarekstr- arkerfi með eignarrétti, og það er almenn niðurstaða í hagfræði að slík kerfi dugi til að lágmarka kostnað og koma í veg fyrir að verðmæti verði engum að gagni. Og hver efast um að kvótinn muni gagnast eigendum sínum? •hafi skoðun á málinu, en þeir hafa flestir tekið afstöðu til þess og telj- ast af þeim sökum síður hæfir til að meta valkosti með opnum huga. Spurningin er nógu áhugaverð og snúin til þess að hægt væri að fá úrvalslið hagfræðinga á Vestur- löndum til að takast á við hana, og óvíst að miöa þyrfti lægra en á orðna og verðandi nóbelsverð- launahafa. Slíkt heimsliö ætti þó ekki að skera úr um hyaða leið yrði farin. Úr því verður skorið með aðferðum lýðræðisins á vett- vangi íslenskra stjórnmála. En þegar fjallað er um fjöregg og framtíð íslenskrar þjóðar dugar ekki annað en hafa þekkingar- grundvöllinn í lagi. -~ Markús Möller Skoðanir annarra Tregöuiögmál jafnréttismála „Konur hafa sótt fram á mörgum sviðum. Meiri- hluti námsmanna við Háskólann er konur. Fyrir tuttugu árum sátu þrjár konur á þingi, nú eru þær sextán. Konur hafa verið valdar til að gegna ýmsum af veigamestu embættum þjóðarinnar. Allt eru þetta skref í rétta átt. En raunverulegt jafnrétti verður aldrei tryggt meðan litið er á konur sem annars flokks þegna á vinnumarkaðinum. Brýnasta verk- efnið á sviði jafnréttismála er að yfirvinna tregðu- lögmálið á því sviði." Úr forystugrein Alþbl. 24. okt. Kvótabrask hins opinbera „Ekki er annað hægt að sjá en Eignarhaldsfyrir- tæki Landsbankans, Hömlur, viröist bera hag ein- stakra útgerða á Norðurlandi mjög fyrir brjósti. Það er alvarlegt mál, þegar ríkisbanki notar fjármagn sitt til að braska með aflaheimildir með þátttöku op- inbers fyrirtækis. Þegar opinbert fjármagn er notað til að færa aflaheimildir milli landshluta og stuðla þannig í vaxandi mæli að framgangi og vexti þess lénsskipulags, sem nú þrífst i sjávarútveginum und- ir verndarvæng kvótakerfisins." Örn Erlingsson útgerðarm. í Mbl. 24. okt. Ríkisrekin frjálshyggja „Á íslandi er það stóri draumurinn að komast á opinbera jötu. Það er líka vel þess virði. Þeir, sem bjóða sig fram til þjónustu við fólkið í landinu eða starfa við að halda samfélaginu gangandi, eru born- ir saman við forstjóra örfárra stærstu og best reknu fyrirtækja landsins og launakjörin ákvörðuð sam- kvæmt því. Hér er því glæsilega ríkisrekin frjáls- hyggja, þar sem það, að vera kjörinn eða ráðinn til að fara með opinber málefhi jafngildir því að reka stór og öflug atvinnufyrirtæki á svokölluðum frjáls- um vinnumarkaði." OÓ í Tímanum 24. okt.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.