Dagblaðið Vísir - DV - 14.03.1997, Síða 6

6
FOSTUDAGUR 14. MARS 1997
Neytendur_______________________________________________________________pv
Jón Magnússon, varaformaður Neytendasamtakanna:
Alþjóðleg úr-
skurðarnefnd í
neytendamálum
- íslenskur neytandi geti skotið ágreiningi til annars lands
Jón Magnússon, lögfræöingur og varaformaður Neytendasamtakanna.
DV-mynd Hilmar Pór.
Mál í gangi hjá
Neytenda-
samtökunum
Hækkanir Pósts og síma
Neytendasamtökin hafa itrek-
að mótmælt hækkunum Pósts
og síma í desember sL Bent hef-
ur verið á að
engar skýr-
ingar hafa
komið fram
frá fyrirtæk-
inu sem rétt-
læta þessa
hækkun. Að
sögn Jóns
Magnússon-
ar hefur
haun í þrígang skrifað Pósti og
sima þréf en fær aldrei svör við
þvi sem spurt er um.
„Ég skrifa A og fæ svar frá B,
skrifa þá B og fæ svar frá C. Ég
veit ekki lengur við hvern á að
tala í því ryrirtæki,“ segir Jón.
Neytendasamtökin telja eölilegt
aö Póstur og sími falli frá þess-
ari hækkun enda engin þörf fyr-
ir hana.
Þjónustugjöld fjármála-
stofnana
Neytendasamtökin hafa verið
meö fjármálastofnanir í skoöun
og þjónustugjöld þeirra. „Við
höfum hald-
ið fram að
þjónustu-
gjöld, í mik-
ilvægustu
greiöslum
svo sem
debetkort-
um, væru að
meira eða
minna leyti
fengin með samráði, Við fórum
á sínum tíma með mál fyrir
Samkeppnisstofnun vegna þessa
en niðurstaða Samkeppnisstofn-
unar var sú að ekki væru komn-
ar nægar sannanir fyrir sam-
ráði. Ef á að sanna það að bank-
ar og fjármálastofnanir séu með
óeðlilegt samráð, eða gefi út
sömu gjaldskrána, þarf nánast
að hafa aðgang að stjómarfund-
um,“ segir Jón. „Ég get ekki séð
að hægt sé að teygja sönnunar-
byröina svo langt að ætlast til
þess að lögð sé fram sönnun á
samráði á markaðnum þegar
það liggur fyrir að um sam-
keppnisaðila er að ræða sem
hafa sama verðið.
Pokasjóöur verslunarinnar
Pokasjóður verslunarinnar
selur plastpoka í matvöruversl-
unum og í verslunum ÁTVR.
Forsvars-
menn versl-
unarinnar
sóttu um
undanþágu
hjá Sam-
keppnis-
stofnun til
að selja
plastpokana
á sama verði
alls staðar en því var hafiiað.
„Neytendasamtökin voru
spurð að því en við höfðum ekk-
ert á móti því að Landgræðslu-
sjóður hagnaðist á pokasölunni,
svo fremi að neytandinn ætti
kost á öðrum sambærilegum
pokum en sú er ekki reyndin í
dag,“ segir Jón. „Guðmundur
Jónsson kaupmaður á ekki að
hafa heimild til þess að skylda
viðskiptavininn til að leggja í
einhver þjóðfélagsmál sem kaup-
menn telja æskileg. Þetta er ekki
viðfangsefni kaupandans sem er
að kaupa einhverjar vörur í búð.
Síöan koma kaupmennirnir og
hrósa sér af því sem þeir leggja
tU Landgræðslunnar. Þeir leggja
ekki krónu tU og hafa aldrei
gert. Það eru neytendur sem
hafa lagt fram þessa peninga.
Kaupmennirnir hafa hins vegar
grætt á þessu því þeir hafa selt
plastpoka með 100% álagningu.
Við höfum haft þetta tU skoðun-
ar með tUliti tU þess aö um sam-
ráð sé að ræða.“ -jáhj
„Það þarf að bæta aðgengi neyt-
andans að ódýrum og fljótvirkum
úrlausnum á deUumálum. Hérlend-
is eru ákveðin ráð sem hægt er að
skjóta ágeiningsmálum tU; úr-
skurðanefnd í tryggingamálum, úr-
skin-ðanefnd í viðskiptum við fjár-
málafyrirtæki, efnalaugar og ferða-
skrifstofur. Neytandinn getur með
ódýrum hætti lagt ágreiningsefni
sín fyrir nefndina, það kostar lítið
og tekur stuttan tima að fá niður-
stöðu. íslensku neytendasamtökin
hafa lagt tU að hægt sé að vinna á
sambærilegan hátt milli landa,"
segir Jón Magnússon, lögfræðingur
og varaformaður Neytendasamtak-
anna, en hann er nýkominn frá
þingi lögfræðUega stjómendahóps-
ins í neytendamálum á Noröur-
löndum. TiUaga þessi var sam-
þykkt á þinginu. Hugmyndin er að
þetta kerfi byrji á Norðurlöndum
og verði síöan virkt í Evrópu. Með
því gæti islenskur neytandi sem
kaupir hlut í Grikklandi en er ekki
ánægður með þegar heim er komið
haft samband við Neytendasamtök-
in hérlendis og þau myndu reka
málið tU sambærUegra samtaka á
Grikklandi sem fara með það tU
slíkrar úrskurðanefndar í því
landi. íslenski neytandinn fær svar
tU baka um sinn rétt í Grikklandi
samkvæmt þargildandi lögum. Jón
segir að Evrópusambandið hafi
unnið töluverða forvinnu en það er
auðvelt að prufukeyra þetta á
Norðurlöndunum.
Umboösmaður neytenda
nauðsyn
Innan Samkeppnisstofmmar er
deUd sem áður var Verðlagseftirlit-
ið sem fylgdist með verðlagi í land-
inu. Hver gerir það núna?
„Það sem má gagnrýna og er
stöðugt meira aðkaUandi er að við
tökum upp sama skipulag eins og
okkar nágrannaþjóöir; að aðskUja
markaðsþáttinn og neytendavernd-
ina. Á öðrum Norðurlöndum er
sérstakur umboðmaður neytenda,
slíkt er ekki tU en Samkeppnis-
stofnun fer meö það hlutverk hér.
Bankanum
borgað fyrir
geymslu
Jón Magnússon lagði fram tU-
lögu í lögfræöUega stjómunar-
hópnum í neytendamálum á
Noröurlöndum að fram færi sér-
stök skoðun á þeim kjörum sem
neytendum er boðið hjá fjár-
málastofnunum. Umboðsmaður
neytenda í Finnlandi kannaði þá
hvort venjulegt fólk væri að
borga fjármálastofnunum þjón-
ustugjöld fyrir að geyma pen-
inga. Niðurstaðan var sú aö það
kostar launamanninn að láta
bankann geyma fyrir sig pen-
inga tímabundið. Dönsku neyt-
endasamtökin komust að sömu
niðurstöðu. Umboðsmaður neyt-
enda i Finnlandi hefur sett fram
þá kröfu að þegar um vaxtalitla
reikninga er að ræða séu ekki
tekin þjónustugjöld. Að sögn
Jóns hafa Neytendasamtökin
ekki fjárhagslegt bolmagn til að
sinna slíku en samtökin fá lík-
lega styrk í þetta verkefni á
þessu ári. -jáhj
Það er verið að gera ýmsa ágæta
hluti í Samkeppnisstofnun varð-
andi neytendur en það kemur ekki
í sama stað niður eins og þegar
einn óháður aðili sér eingöngu iuu
neytendamálin,“ segir Jón.
Sjálfboöavinnan mikilvæg-
ust
„Ef ekki kæmi til mikil sjálf-
boðavinna af hálfu félaganna væru
þau ekki starfhæf. Neytendasam-
tökin hér á landi eru fjölmennari
miðað við höfðatölu en í nokkru
öðru ríki þar sem sambærileg sam-
tök eru starfrækt. Á Norðurlönd-
um eru Neytendasamtökin ríkis-
samtök en ekki starfandi sem sjálf-
stæð félög. Ríkið styrkir nánast því
alla starfsemi neytendasamtaka á
öðrum Norðurlöndum. í svona
litlu landi geta menn ekki gert það
sem þarf að gera fyrir það nauma
fjármagn og litla mannafla sem við
höfum.“
Neytendasamtök fyrir al-
menning
Hveiju hafa Neytendasamtök-
in áorkaö fyrir almenning?
„Það má benda á að kartöflu-
markaðurinn á íslandi hefur gjör-
breyst til batnaðar. Mjólkurmark-
aðurinn einnig. Neytendasamtökin
hafa farið í herferðir varðandi
verðmerkingar og haft síðan ýms-
ar tillögur varðandi strikamerk-
ingu. Samtökin vinna að hagsmun-
um allra neytenda sem er auðvitað
almenningur í landinu,“ segir Jón
Magnússon, varaformaður Neyt-
endasamtakanna. -jáhj
Tryggingamark-
aðinn þarf
að skoða
„íslenski tryggingamarkaður-
inn er mjög óhagstæður neyt-
endum, einna óhagstæðastur í
okkar heimshluta," segir Jón.
„Takmark Neytendasamtakanna
er að geta gert úttekt á trygg-
ingamarkaðnum því ljóst er að
við búum við önnur kjör en ná-
grannar á Norðurlöndum.
Einnig þurfum við aö geta hald-
ið úti verökönnunum á helstu
neysluvörum," segir Jón. „Neyt-
endasamtökin eru að vinna á
brotabroti af þeim fjármunum
sem sambærilegum aðilum er
ætlað að vinna í okkar heims-
hluta. Neytendasamtökin eru
frjáls samtök félaga og fjármögn-
uö af félagsgjöldum þeirra og
styrki frá ríkinu.“ -jáhj
Alþjóðadagur
neytendaréttar
Alþjóðadagur neytendaréttar
er árlegt tilefni hátíðarhalda og
samstöðu innan alþjóðlegu neyt-
endahreyfingarinnar. Þar er
minnst sögulegrar yfirlýsingar
fyrrum forseta Bandaríkjannna,
Johns F. Kennedys, frá 15. mars
1962 um grundvaílarréttindi
neytenda.
John F. Kennedy.
Yfirlýsingin leiddi að lokum
til alþjóðlegrar viðurkenningar
ríkisstjóma og Sameinuðu þjóð-
anna, en allsherjarþingið sam-
þykkti á árinu 1985 sérstakar
leiðbeiningar um neytenda-
vemd. í áranna rás hefur þessi
réttur verið aukinn í sjö lág-
marksreglur. Saman mynda þær
granninn að vinnu neytenda-
samtaka um ailan heim.
Reglurnar sjö
Réttur til öryggis
Réttur til upplýsinga
Réttur til að velja
Réttur til áheymar
Réttur til bóta
Réttur til fræðslu
Réttur til heilbrigðis og sjálf-
hærs umhverfis
í dag er tilvist alþjóðadags
neytendaréttar þekkt víða um
heim, sem sýnir að viðurkenn-
ing á neytendavernd er mikil-
væg og um leið virtur mæli-
kvarði á félagslegar og hagfræði-
legar framfarir.
íslensk neytendasamtök
Neytendasmtökin á íslandi
vom stofnuð 23. mars 1953. í dag
eru tæplega tuttugu þúsund
manns í samtökunum. Allir ein-
staklingar eldri en 16 ára geta
gerst félagar en félagasamtökum
er óheimilt að ganga í samtökin.
Árgjald er 2 þúsund krónur og
innifalið er félagsblað sem kem-
ur út 4-5 sinnum á ári. Þar er
fjallað um mál sem borist hafa
samtökunum til úrlausnar og
birtar viðamiklar úttektir á vör-
um og þjónustu.
Aðalskrifstofa Neytenda-
samtakanna er í Reykjavík en
einnig em skrifstofur á Selfossi,
ísafirði og Akureyri.
NEYTENDASAMTÖKIN
Kvörtunar- og upplýs-
ingaþjónusta
Neytendasamtökin reka
kvörtunar- og upplýsingaþjón-
ustu fyrir félaga en einnig geta
utanfélagsmenn leitað til skrif-
stofunnar ef þeir telja á sér brot-
ið. Formaður Neytendasamtak-
anna er Drífa Sigfúsdóttir en
varaformaður er Jón Magnús-
son. Framkvæmdastjóri er Jó-
hannes Gunnarsson. -jáhj