Dagblaðið Vísir - DV - 15.07.1997, Blaðsíða 17

ÞRIÐJUDAGUR 15. JÚLÍ 1997
Klamýdía orsakast af bakteríu
(Chlamydia trachomatis). Þessi
baktería getur bæði sýkt kyn-
færi og augu. Tíðni sjúkdómsins
hefur aukist mikið og vitað er að
þúsundir einstaklinga hafa smitast
hérlendis á undanförnum árum.
Klamýdíusmit berst milli manna
við snertingu slímhúða, venjulega
við samfarir.
Fæstar konur og einungis helm-
ingiu1 karla fá einkenni klamýdíu-
sýkingar. Hægt er að bera klam-
ýdíusmit í langan tíma áður en sýk-
iilinn breiðist út og byrjar að valda
einkennum. Einkenni karla eru út-
ferð úr þvagrásinni (slímkenndur
vökvi, glær, hvítur eða gulleitur) og
stundum sviði og kláöi í þvag-
rásinni og við þvaglát. Einkenni
kvenna eru aukin útferð (hvítur eða
gulleitur, slímkenndur vökvi frá
leggöngum), sviði eða kláði í þvag-
rásinni við eða eftir þvaglát, tíð
þvaglát, óreglulegar blæðingar og
stundum kviðverkir.
Klamýdíu er hægt að lækna með
sýklalyfjum. Ef ekki er brugðist
fljótt við klamýdíusýkingu er hætta
á bólgum í eggjaleiðurum kvenna og
jafnvel bólgu í eistum karla. Bólg-
umar geta leitt til ófijósemi eða ut-
Aukin útferö getur veriö einkenni klamýdíu.
anlegsfósturs. Klamýdia getur sýkt Klamýdía er algengasti kynsjúk-
augu og valdið verulegri bólgu með dómur á íslandi. -VÁ
tímabundinni blindu.
Alnæmi
Alnæmi eða eyðni orsakast af
veiru sem nefnd er HIV. Veiran
getur leynst lengi án þess að
valda sjúkdómseinkennum. Líkam-
inn myndar mótefni gegn henni en
þau koma þó ekki fram fyrr en
nokkrum vikum eða mánuðum eftir
smit. Við HlV-smit eru vamir lík-
amans hins vegar ekki nægjanlega
öflugar og veiran er vel varin í þeim
frumum sem hún tekur sér bólfestu
i. Hún ræðst meðal annars gegn
hluta hvítu blóðkomanna en þau
era mikilvægur hluti ónæmiskerfls-
ins. Ef varnarkerfi líkamans starfar
óeðlilega, eins og gerist með tíman-
um við HlV-sýkingu, getur líkaminn
ekki varist örverum sem venjulega
em skaðlitlar.
HIV smitast við sam-
farir, með blóðblöndun
eða ef sýkt blóð kemst
í opin sár, en er yfir-
leitt ekki bráðsmit-
andi. Þá getur veiran
borist frá móður til
fósturs. Engin smit-
hætta er í daglegum
samskiphun.
Flestir sem smitast era einkenn-
alausir í byijtm. Stundum sjást þó
bráð en stuttvarandi einkenni eins
og eitlabólgur, hálssærindi og
flensulík einkenni og jafnvel heila-
himnubólga. Á síðari stigum sjúk-
dómsins, sem oft verður fyrst vart
mörgum árum eftir smit, gætir ým-
issa einkenna, svo sem viðvarandi
eitlastækkana,
nætursvita,
langdregins
hita, kvíða og
þunglyndis.
Lokastig sjúk-
dómsins hefur
verið nefiid al-
næmi (AIDS).
Það ein-
kennist oftast af óvenjulegum sýk-
ingum sem sjást yfirleitt ekki nema
hjá einstaklingum með verulega
skert ónæmiskerfi.
Engin raunveruleg lækning er til
við alnæmi enn sem komiö er. Á
hinn bóginn hafa komið fram lyf
sem geta dregið úr útbreiðslu
veirunnar í líkamanum og þar
með bætt líðan og lengt líf
HlV-smitaðra. -VÁ
Veiran sem veldur vörtum á höndum er náskyld þeirri sem veldur kynfæra-
vörtum. Reyndar geta vörtur á höndum undir vissum kringumstæöum smit-
ast í kynfæri.
Kynfæravörtur
Kynfæravörtur, öðru nafni
kondylóma, orsakast af veiram
(Human Papilloma Virus).
Hundruð einstaklinga leita lækn-
inga vegna kynfæravartna á hveiju
ári. Mest ber á að þessar vörtur
verða algengari en áður hjá aldurs-
hópnum 15-18 ára. Vörtusmit berst
við snertingu slímhúða við samfar-
ir.
Veiran veldur ljósbleikum eða
húðlitum vörtum á ytri kynfærum
og við endaþarmsop en einnig í leg-
hálsi kvenna og þvagrás karla. Vört-
umar birtast yfirleitt 1-3 mánuðum
eftir smit en allt að 12 mánuðir geta
þó liðiö og því mjög örðugt að rekja
smitleiðir.
Vörtusýking virðist geta valdið
framubreytingum í leggöngum og
leghálsi, sem hafa einnig verið
tengdar forstigum krabbameina.
Lækning er örðug en algengast er að
meðferð sé hafin með þvi að pensla
podophyllíni á vörturnar. Það er
mjög sterkur vökvi sem brennir
húðina ef hann er ekki þveginn af
eftir fáeinar klukkustundir. Ef það
dugar ekki þarf að brenna vörtum-
ar eða frysta.
Herpes
H
erpes á kynfæram orsakast af
Herpes simplex 2-veirunni
Herpes simplex 1-veiran (HSV-1), sem veldur áblæstri á vör-
um, getur smitast i kynfæri viö munnmök. Hún veldur þó ekki
eins skæöum áblæstri þar og Herpes simplex 2-veiran (HSV-
(HSV-2). Hún tekur sér bólfestu í
rótum tauga en getur valdið útbrot-
um á eða við kynfæri. Önnur ná-
skyld veira, Herpes simplex 1, veld-
ur með
sama hætti
áblæstri á
vörum. Ekki
er vitað með
vissu hversu
margir bera
sjúkdóminn
(sjá þó
t ö f 1 u ) .
Ástæða er
til að ætla
að sjúkdóm-
urinn sé
talsvert út-
breiddur.
Herpes á
kynfærum
smitast við
slímhúða-
snertingu
kynfær a,
venjulega
við samfarir.
Fyrstu einkenni um smit era sár
Algengi kynfæraherpes
Land Borg Tíöni HSV-2 Ár
ísland Reykjavík 18,8% 1985
Svíþjóö Stokkhólmur 27,9% 1983-86
Bretland London 10,4% . 1980-81
Spánn Sevilla 9,7% 1985-86
Bandarikin Seattle 31% 1989-93
—Japan Tókýó 6,7 1988
Algengi kynfæraherpes-veirunnar (HSV-2) meöal óléttra kvenna endurspegl-
ar vel algengi hennar almennt. I töflunni sést hlutfallstíöni HSV-2-veirunn-
ar meöal óléttra kvenna í nokkrum borgum.
£S£9
á eða við kynfærin sem koma í ljós
2-20 dögum eftir samfarir sem
leiddu til smits. Sárin geta valdið
miklum verkjum og sviða. Eitlar í
nára bólgna og verða aumir. Sárin
gróa eftir um það bil þijár vikur.
Hjá flestum sem smitast koma sárin
þrisvar til fjórum sinnum á ári
fyrstu árin eftir smit. Þegar sárin
koma aftur era einkennin oftast
vægari en í fyrsta sinn. Eftir 10-15
ár hverfa einkennin oftast alveg.
Við smit í fyrsta skipti getur her-
pessýkingin leitt til heilahimnu-
bólgu. Ef þunguð kona er með her-
pessýkingu við fæðinguna getur
bamið smitast af herpes. Enn þá er
engin lækning til við herpes.
-VÁ
Þýsk gæöavara
Netto/
ELDHÚS - BAÐ - FATASKÁPAR
Danskar baðinnréttingar í'
miklu úrvali. Falleg og
vönduð vara á vægu verði.
yponix
HÁTÚNI6A REYKJAVÍK SlMI 552 4420
Heildsala
fyrir verslanir
Bómuilarbuxur með 5%
teygju. St. 36-42, 3 litir.
Auk fjölda annara tegunda.
Teyjuboxer.
Stærð 36-42, 2 litir.
Auk fjölda annara tegunda.
Leitið upplýsinga
kl. 12-17, virka daga.
heildverslun
Sími 8982113