Dagblaðið Vísir - DV - 25.11.1998, Blaðsíða 16

MIÐVIKUDAGUR 25. NÖVEMBER 1998 UV
i8 wenning
«4. .. 1 .
veikari, og seinni hluti bókarinnar er eftir
því. Þetta er rammafrásögn, sögð af sögu-
manni sem hefur að því er virðist komist til
þess þroska að verða hamingjusamt meðal-
menni. En við sjáum ekki hvemig hann varð
það heldur er skilið við söguhetjuna á miðri
leið. Lokahlutinn sem færir okkur aftur inn í
nútímann þar sem sögumaður situr við skrift-
ir er ekki vel heppnaður, lesandinn er löngu
búinn að sjá fyrir þá uppgötvun sem sögumað-
ur gerir þar um eigin fortíð. Rammafrásögnin
verður þess vegna hálfvandræðaleg og varpar
takmörkuðu ljósi á þá atburði sem sagan seg-
ir frá.
Það eru ágætir hlutir í þessari fyrstu skáld-
sögu Árna, hann hefur húmor, og sérstaklega
fyrsti hluti bókarinnar er ágætlega vel skrifað-
ur. En hún hefur líka stóra galla, skemmtunin
endist ekki og því miður mistekst að gera sögu
aðalpersónunnar þannig úr garði að hún verði
sérlega áhugavekjandi eða eftirtektarverð.
Árni Sigurjónsson:
Lúx.
Mál og menning 1998.
Kappar og kvenskörungar
Bókaútgáfan Hólar hefur sent frá sér
bókina Kappar og kvenskörungar - ævi-
þætti fommanna eftir Gísla Jónsson, ís-
lenskufræðing og kennara við
Menntaskólann á Akureyri. í
stuttum, kjarnmiklum og
hnitmiðuðum texta dregur
hann upp myndir af 49 kon-
um og körlum úr fornum
íslenskum bókmenntum
og sögu, þeirra á meðal
Ara fróða, Bergþóru
Skarphéðinsdóttur, Agli ^
Skallagrímssyni, Eiríki rauða^
Gisla Súrssyni, Hallgerði langbrók,'
Njáli og Gretti. í eftirmála eru tekin saman
fleyg vísdómsorð fornmanna. Kristinn G.
Jóhannsson teiknar myndir í bókina.
Umsjón
Silja Aðalsteinsdóttir

Karlakór og drengjakór
Fyrstu tónleikar Tónlistarfélags Borgar-
fjarðar á þessu starfsári verða í Reykholts-
kirkju á laugardaginn kl. 16. Þetta er í þriðja
sinn sem Tónlistarfélagið, Borgarfjarðarpró-
fastsdæmi og kirkjan i Reykholti standa sam-
eiginlega að því að skapa kyrrðarstund með
helgum blæ í byijun aðventu. Á tónleikun-
um koma fram Karlakór Reykjavikur og
Drengjakór Laugarneskirkju undir stjóm
Friðriks S. Kristinssonar við undirleik Önnu
Guðnýjar Guðmundsdóttur. Einsöngvari
með þessum fríða hópi er Signý Sæmunds-
dóttir.
Stjóm Tónlistarfélags
Borgarfjarðar hefur
ákveðið að þetta starfsár
verði einungis tvennir
tónleikar á verkefna-
skránni, aðventutónleik-
arnir í Reykholti og Vín-
artónleikar síðar í vetur.
Með bættum samgöngum
i og auknu tónlistarlifi í héraði hefur tónleik-
um af ýmsu tagi og tilefni fjölgað töluvert á
síðustu ámm og því þykir ástæða til að
breyta nokkuð starfsháttum í samræmi við
það, fækka tónleikum en hafa þessa tvenna
umfangsmeiri en venja er.
Heilsa og velferð
Páll Sigurðsson, ráðuneytisstjóri heil-
[ brigðis- og tryggingamálaráðuneytisins frá
stofnun þess til ársloka 1995, hefur skrifað
bókina Heilsa og velferð. Þættir úr sögu
heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins
1970-1995. Allar helstu ákvarð-
anir í heilbrigðismálum þjóð-
arinnar fóru um hendur Páls
og hann gerir góða grein
fyrir þeim stórstígu fram-
j fórum sem urðu á þessum
[ árum. Kaflaskipting bók-
arinnar miðar við starfs-
tíma einstakra ráðherra,
en efnið er byggt á
[ gögnum sem Páll safnaði
sér og má skipta þeim í tvo flokka.
Annars vegar eru hans eigin minnisblöð og
hins vegar nefndarálit, greinargerðir,
skýrslur og fleira sem aðrir tóku saman.
Bókin er nauðsynleg handbók öllum sem
[ tengjast heilbrigðis- og tryggingamálum.
Mál og mynd gefur út.
INáðuga frúin
Laufey Einarsdóttir á að baki viðburða-
ríka ævi. Hún ferðaöist um heiminn með
rómuðum fimleikaflokki ÍR á unga aldri, var
á Ólympíuleikunum í Berlín 1936 og hitti
mannsefnið sitt, Tékkann Jan Jedlicka, á
heimleið þaðan með Brúarfossi. Tveimur
árum seinna hélt hún til Ruzomberok í
Tékkóslóvakíu og giftist honum.
Þegar heimsstyijöldin hófst réðust nasist-
ar inn í hið nýja fósturland Laufeyjar; í sept-
ember 1944 náðu skæruliðar kommúnista
bænum hennar á sitt vald og Jan var meðal
hundraða manna sem handteknir
voru. Hans biðu grimm örlög.
Laufey var sjálf handtekin og sett
í fangabúðir eftir stríð og átti
enga von um björgun þegar
Ludvig Guðmundsson birtist,
fulltrúi Rauða kross íslands,
og islensk stjórnvöld fóru að
vinna að frelsun hennar.
Laufey er orðin 92 ára og
aldrei viljað segja sögu
sína fyrr en nú. Sá sem skráir hana er
hinn ástsæli útvarpsmaður, Jónas Jónasson.
Sagan sem þau segja er gefín út af bókaútgáf-
unni Vexti og heitir Náðuga frúin frá
Ruzomberok.
Þroskasaga, gamansaga, háskólasaga. Þetta
eru þær þrjár greinar sem mætast í fyrstu
skáldsögu Árna Sigurjónssonar, Lúx. Hún
sver sig i ætt við sögur vinsælla höf-
unda eins og David Lodge, er í
senn afskaplega menntuð og
tiltölulega léttmelt og gaman-
söm. Hér er vísað út og suður af
miklu kappi, í bókmenntir, jafnt
samtíma og fyrri tíma, málvísindi,
heimspeki, bókmenntafræði og ekki
síst merkingarfræði.
Bókmenntir
Jón Yngvi Jóhannsson
Lúx lýsir stuttu timabili í lífi ungs íslend-
ings sem les heimspeki við Kaupmannahafn-
arháskóla, en lendir í nokkrum ævintýrum í
kjölfar sumarvinnu sem honum býðst hjá ís-
lenskum braskara í Lúxemborg. Sagan gerist
við lok áttunda áratugarins og er því jafn-
framt gamansöm lýsing á tískustraumum og
pólitík þeirra tíma, ekki síst eins og hvort
tveggja birtist í lífi íslenskra
stúdenta erlendis.
Lengi framan af er sagan
skemmtileg aflestrar,
sögumaður á það til að
vera meinfyndinn, þótt
bæði tónninn í frásögn-
inni og sífellt tal um
merkingarfræðinga
og heimspekinga,
lesna og ólesna geri
að verkum að
hann virki frem-
ur yfirlætisfull-
ur, án þess að
hann hafi þó
mikla inni-
stæðu fyrir
því. Vísan-
irnar í
fræðin
verða því
aldrei til þess að
dýpka söguna heldur
nýtast eingöngu í gamansemi,
sem reyndar er oft ágætlega heppnuð.
Þroskasagan er á hinn bóginn töluvert
Matthías Johannessen gefur út
hjá Vöku-Helgafelli smásagnasafn-
ið Flugnasuð í farangrinum fyrir
þessi jól. Framan við sögurnar
stendur tilvitnun í Alice Munro
sem er svolitið sérkennileg; „Ég
reyni að skrifa sögurnar mínar
þannig að þær virðist einfaldar og
á yfirborðinu - og það svo mjög að
lesandinn hugsi með sjálfum sér,
Þetta hlýtur að byggjast á
sjálfsævisögulegu efni. Þegar því
marki hefur verið náð er þeim lok-
ið.“
Vissulega dettur lesanda
Flugnasuðs oftlega í hug að Matth-
ías sé að rifja upp minningar sín-
ar í sögunum, ekki síst þegar per-
sónan „ungur blaöamaöur" stígur
fram í þeim. En er það þá bara
blekking?
Skuggar í hellis-
munna
„Ég sagði við þig síðast þegar
þú tókst við mig viðtal að ég hefði
æ meiri áhuga á þjóðfélaginu inn-
an hauskúpunnar," segir Matthías
við þeirri spumingu. „Þar er mitt
þjóðfélag. Það er mjög húman-
istískt þjóðfélag en það er þjóðfé-
lag draumsins, milli draums og
veruleika. Ég held reyndar að á
þeim mörkum verði meira og
minna allur skáldskapur til. En ef
ég ætti að svara þér núna myndi
ég bæta við þetta að ef hausinn á
mér er hellir þá era þessar sögur
og persónur þeirra flöktandi
hellismunnanum.
Matthías Johannessen: Á mörkum draums og veruleika verður allur
skáldskapur til. DV-mynd Hilmar Þór
umhverfi mínu. Mörkin milli veru-
leika og skáldskapar í þeim eru að
vísu óljós en það er alltaf einhver
handfesta og ég handlása mig eins
og ég get að einhverju marki.
Ég reyndi að skrifa þessar sögur
eins og ég held að íslendingasög-
urnar hafi verið skrifaðar,“ heldur
Matthías áfram, „enda lít ég svo á
að allur minn skáldskapur sé ann-
að fólk. Ef það væri bara inni í
hauskúpunni, bara mínar hug-
myndir, rótlausar, þá væri ég alltaf
að skrifa einhverjar fornaldarsög-
Norðurlanda, og ég
hef ekki áhuga á þvi. Ég
vil að það sem ég skrifa
sé rótfastara í veruleik-
anum en arfínn sem fýk-
ur um allt. En eftir því
sem ég eldist geri ég
minna úr frásögninni,
úr efninu. Það er búið
að skrifa um öll efni
heimsins. Ég hef æ meiri áhuga á
efninu í stílnum, efninu í listinni."
- En þessi bók er einmitt svo efn-
ismikil," andæfir blaðamaður, „og
þarna er áþreifanlegur veruleiki -
eins og samtalið sem blaðamað-
urinn á við gamla sjó-
manninn. Sjóarinn
segir að blaðamaður-
inn sé ungur og sterk-
ur og eigi að fara á sjó-
inn - leynist þarna
undir einhver eftirsjá
eftir öðru lífi?
„Ég var um skeið á
sjónum," svarar Matthías
óbeint. „Þar kenndu þeir
mér að stíga ölduna og ótalmargt
skugga^ í hellismunnanum. sxaiasKdpur u>. L,v-my„u ™ mér að stíga ölduna og ótalmarg
Ut fyrir hauskúpuna
Þannig getum við skírskotað til gamallar
grískrar heimspeki og velt fyrir okkur hvern-
ig veröldin er utan við hauskúpuna. En ég hef
farið út fyrir hauskúpuna í þessari bók meira
en í öðrum bókum."
- Meinandi að það sé meiri veruleiki í þess-
ari bók en öðrum?
„Meinandi að þessar sögur eru sprottnar úr
Tvö skáld. í myndasafni DV er dýrmæt fjögurra mynda röð af Matthíasi Johannessen og Hannesi Pét-
urssyni þar sem þeir fá sér í nefið saman á götu í bænum. Ekki er vitað hver tók þær, en hér eru tvær
þeirra. Fáðu þér í nefið, lagsi... Ja, tak!
fleira sem hefur fylgt mér alla tíð. Sem ungur
blaðamaður sóttist ég eftir að tala við sjómenn
og lagði mig eftir tungutaki þeirra. Ég get ekki
hugsað mér fallegra tungutak en sumir sjó-
menn hafa haft.“
- Var þessi setning sögð við þig?
„Það held ég ekki. Þessi saga á rætur í
gömlum samtölum en svo er blómið bara
eins og ég vil hafa það. Þú tekur líflð, veru-
leikann í kringum þig, byggir hann inn í
draum sem verður nýr veruleiki. Það er
skáldskapur."
- Hvernig settirðu þessa bók saman? Varð
hún til einmitt svona, með löngum sögum og
stuttum á milli?
„Já. Hún hefur búið með mér árum sam-
an,“ segir Matthías. „En þegar ég var búinn
að eignast forlag sem vildi gefa út bækurnar
mínar þá ákvað ég að klára hana og hrein-
skrifaði hana í samfellu eins og skáldsögu -
eða ljóð, þvi ég var í ljóðrænum stellingum
þegar ég skrifaði hana. Undanfara sinn á hún
í ýmsum verkum um utangarðsmenn, leikrit
inu um spákonuna og sjóarann til
þar sem reynt var að rækta sama tungu-
takið. En ég er ekki eini utangarðsmað-
urinn í landinu, þú veist það. Við urðum
öll utangarðs á því andartaki sem forsjón-
in rak okkur út úr Eden.“
Menntaður húmor