Dagblaðið Vísir - DV - 10.12.1998, Blaðsíða 11

FIMMTUDAGUR 10. DESEMBER 1998
---sk'
lennmg
n
Ekki fyrir spennufíkla
Ró og friður eru þær kenndir
sem færast yfír mann við lestur
nýjasta smásagnasafns Matthias-
ar Johannessens, Flugnasuð í far-
angrinum. Andrúmsloft sagn-
anna er svo yfirmáta afslappað
að það hefur sefandi áhrif á les-
andann sem finnur sig stundum
á milli svefns og vöku. Þetta
mætti túlka sem neikvæða gagn-
rýni því þær sögur sem hálfpart-
inn svæfa lesandann hljóta að
vera hrútleiðinlegar. En í þessu
tiifelli eru það ekki leiðindi sem
sefa lesandann heldur notaleg-
heit.
Matthías segir hér sögur af
venjulegu fólki í hversdagslegu
innhverfi - hvunndagshetjum.
Upplifanir stöku persóna gætu ef-
laust verið efniviður í bæði æsi-
legar og dramatískar frásagnir og
nægir að vísa til frásagna af sjáv-
arháska eða ásta í meinum. En
Matthías færir líf þessa fólks
ekki í stílinn til þess að laða að
spennufíkla. Hann heldur sig við
hversdagsleikann sem hjá flest-
um er fremur óspennandi en hjá
honum fagur í látleysi sínu. Það
sem gerir lesturinn eftirsóknar-
verðan og sögumar heillandi er
æðruleysið sem
einkennir text-
ann og þau hlý-
legu skilaboð
um lífið sem les-
andinn fær i
hverri sögunni
á fætur annarri. Margar persónumar eru
komnar af léttasta skeiði, horfa yfir farinn
veg og deila minningum sínum með lesand-
Matthías Johannessen.
Bókmenntir
Sigríður Albertsdóttir
anum. Það sem
einkennir þær
minningar er
sátt við það sem
varð, óháð því
hvort persónan fékk það
sem hún vildi eða ekki, eins
og vel kemur fram í „Lilju vallarins". Þar er
dregin upp mynd af gamalli konu sem aldrei
fékk þann sem hún elskaði heitast. Þá minn-
ingu geymir hún með sjálfri sér og deilir
með engum. Lesandinn greinir vissan sárs-
auka og söknuð hjá þessari gömlu konu sem
þó hefur tileinkað sér að ekki þýði að sýta
orðinn hlut heldur njóta augnabliksins og
allrar þeirrar fegurðar sem lífið hefur upp á
að bjóða.
Svipaðar hugleiðingar em á sveimi í sög-
unni Útsaumi. Þar er aðalsöguhetjan
einnig kona sem heldur reisn sinni og
rósemd þó stóra ástin hafi stungið
hana af. Með góðum vilja mætti eflaust
túlka þessar sögur sem skilaboð til
kvenna um að láta allt yfir sig ganga,
þegjandi og hljóðalaust á meðan karlarn-
ir eru að fiflast og skemmta sér. Og víst
er að heimur karlanna er öðravísi en
kvennanna og þegar kemur að því að lýsa
ástarraunum þeirra er léttara yfir frásögn-
inni, sbr. söguna „Draumar án guðs“. En
þótt höfundur spili hér meira á húmorinn en
í áðumefndum sögum er staða mannsins ná-
kvæmlega sú sama og kvennanna. Hann
er einn að leiðarlokum
en þó sáttur og æðra-
laus.
Æðruleysið leynir þó
aldrei að hér em á ferð-
inni persónur af holdi og
blóði sem ólga af inni-
byrgðri þrá, og kannski er
það einmitt galdur þessa
texta. Flugnasuð i far-
angrinum er holl lesning fyr-
ir alla sem vilja hægja á sér í
erli hversdagsins og gleyma
sér í sögum sem búa yfir reisn
og fegurð og eru uppfullar af
visku og þroska.
Matthías Johannessen:
Flugnasuð í farangrinum.
Vaka-Helgafell 1998.
„Nýsköpun - stjómleysi"
Það er kaldhæðinn, hryssingslegur tónn í
nýrri ljóðabók Árna Larssonar, Stakir jakar,
og leiðir hugann að sjálfsútgáfu áttunda ára-
tugarins þegar mestu skipti hvemig maður
lét „broddborgara / snæða sem mestan skít“
svo vitnað sé í meistara Dag . Þar með er
ekki sagt að Árni sé fastur í fortíðarglýju,
öllu fremur að langt sé síðan heyrst hefur frá
kjaftforum stjómleysingjum, alla vega úr
hópi ljóðskálda. Og sem vænta má fær skáld-
skapur samtímans ekki háa einkunn - sjá
ljóðið „Ofnæmið fyrir skáldskapnum":
sama sinnis: mér finnst skáldskapur
vera algert gubb
fokk helvítis
bullurokkur
hérna er busliö í þeim
sem falla útbyröis
hjal þeirra
sem fljúga í bergió
hér er hljóó
rás njálsbrennu óklippt
síðustu andvörp
geymd í lofttœmdum sultukrukkum.
En þótt
skáldið láti
flest flakka og
sé hvergi
smeykur að
stíga á lík-
þom vana-
hugmynda er
þetta vel unn-
in bók. Trúr
köllun sinni
grannskoðar
Árni mátt
orðsins til að
breyta heimi,
skapa nýjan
heim. Honum er þetta svo hugleikið að hann
yrkir tvisvar um orðin i strætisvagninum,
orðin sem „standa í báða fætur / til að halda
jafnvægi" (“S.V.R. leið 5“) og þau sem fara út
Bókmenntir
Geirlaugur Magnússon
á röngum stað (“ATAC: leið 59“). Þess utan
beitir hann oft snjallri uppsetningu, einkum
hvemig hann skiptir orðum milli
lína. Myndlíkingar hans em líka í
anda anarkismans og oft hnyttnar.
Það er því hressilegur blær yfir
þessari bók eða öllu fremur gustur; hér
er engin lognmolla. Þrælum skólakerf-
isins er ekki síst fengur að ljóðinu
„Graffiti del maestro":
löngu hœttur
aö leiörétta stíla
laumast stundum út á planió
og rispa meö stofulykli
í bónfœgóa lakk
húöina
á bílum
nemenda minna
algengar
villur
Arni Larsson:
Stakir jakar.
Ljóðasmiðjan sf. 1998.
Glens og grín
Ást, peningar og allt í
ragli er titill sem hvorki
hljómar vel né lítur vel út á
prenti nema ef til vill fyrir
þá sem era yngri en fjórtán
ára. Innihald bókar Carsten
Folke Moller er í fullkomnu
samræmi við þennan titil,
nefnilega frekar ruglings-
legt um leið og það er
skemmtilegt.
Jónas er í kringum fjórt-
án ára aldurinn og afar ást-
fanginn af skólasystur
sinni. Hann er líka forfall- ______________
inn spilafikill og hefur tekið til við lottóið
eftir að mamma hans sló hann út af laginu í
„tippinu" með þrettán réttum. Það sem gerði
reyndar útslagið var saumakonuaðferðin
hennar sem fólst í því að fylla seðilinn út af
handahófi án þess að hafa minnsta vit á fót-
bolta. En það er ekki bara spilamennskan
sem fangar hug Jónasar. Katrín
er einstaklega eftirsóknarverð
stelpa og Jónas kemst að því að
kannski sé ástin þrátt fyrir allt
mikilvægari en peningar.
Þegar höfundar setja sig í
stellingar við að skrifa fyndna
bók fyrir krakka velja þeir oft-
ast að nota fyrstu persónu sögu-
mann og það er engin tilviljun.
Með því að láta unglinginn sjálf-
an segja söguna er auðveldara
að koma bröndurunum á fram-
færi og keyra upp kímnina með
þeim ýkta frásagnarhætti sem
unglingar nota í daglegu lifi. Þetta ferst ekki
öllum vel úr hendi en Moller á auðvelt með
að setja sig inn í hugsun og orðfæri unglings-
ins, enda ekki gamall sjálfur. Húmorinn er
hinn yfirskipaði þáttur sögunnar og höfund-
ur kemst á gott flug í upphafi hennar. Þegar
á líður missir hann svolítið flugið, kannski
vegna þess að ástin tekur völdin og eins og
allir vita er hún dauðans alvara.
Bókmenntir
Oddný Árnadóttir
Bókin hefur öll einkenni afþreyingar-
sagna, léttvæga persónusköpun og einfaldar
lausnir en húmorinn er aðal sögunnar og
hún er greinilega skrifuð fyrst og fremst til
að skemmta lesanda. Sem slík nær hún tak-
marki sínu og þeir sem eru hrifnir af bókun-
um um Bert ættu ekki að missa af þessari.
Carsten Foike Moller:
Ást, peningar og allt í rugli
Þýð. Jón Daníelsson
Skjaldborg 1998
Lækningabók heimilanna
Setberg hefur gefið út Lækningabók heim-
ilanna, ráðleggingar handa einstaklingum og
fjölskyldum um hvaðeina sem varðar al-
genga sjúkdóma og kvilla, orsakir þeirra og
einkenni. Höfundurinn er Patrick Pietroni,
prófessor og yfirlæknir heilsugæslustöðvar
við Westminsterháskóla í London, en sam-
einar í bók sinni bestu kosti hefðbundinnar
og óhefðbundinnar læknisfræði. Hann ráð-
leggur um forvarnir og viðbrögð þegar smit-
hætta virðist yfirvofandi, segir
lesendum hvenær þeir geta
sjálfir fengist við kvilla sem
hrjá þá og hvenær þeir eiga að
leita læknis. Sérstakur kafli
er í bókinni um heilbrigða
lífshætti og hvernig efla
megi heiisu og vellíðan, og
ráðleggingar um mataræði,
hreyfmgu og hvild. Einnig
er fjallað ítarlega um leiðir
til betra lífs.
Efninu til stuðnings og skýring-
ar eru um 450 teikningar og litmyndir. Þýð-
andi bókarinnar er Þorsteinn Njálsson heim-
ilislæknir sem þýddi líka Lækningamátt lík-
amans.
Saga úr menning-
arbyltingunni
fylgist
Mál og menning hefur
gefið út Liljuleikhúsið eft-
h' Lulu Wang, sögu sem
gerist á áranum 1971-4
þegar menningarbylt-
ingin stóð sem hæst i
Kína. Við horfum á at-
burði frá sjónarhóli
unglingsstúlku sem
undrandi með hegöun fullorðna fólksins í
kringum sig.
Höfundurinn fæddist í Peking árið 1960 og
er því að skrifa um tíma sem hún lifði sjálf
á svipuðum aldri og söguhetja hennar. Hún
hefur búið lengi í Hollandi og skrifar á hol-
lensku. Þessi bók hennar hefur vakið mikla
athygli og verið þýdd á fjölda tungumála.
Sverrir Hólmarsson þýddi söguna.
Þrjár Önnur
Hjá Vöku-Helgafelli er komin út sagan
Anna, Hanna og Jóhanna eftir sænska rit-
höfundinn Marianne Frederiksson,
örlagasaga þriggja kynslóða
kvenna frá síðari hluta 19. aldar og
fram til okkar daga. Sagan hefur
notið mikillar hylli og komið út í
nærri þrjátíu löndum. Henni hef-
ur verið líkt við eina þekktustu
skáldsögu undanfarinna ára og
kölluð „Villtir svanir Norður-
landa“.
Sagan segh' ástar- og harmsögu
kvennanna þriggja, sona þeirra og elskhuga,
mæðra og dætra og hafði gagnrýnandi þýsks
stórblaðs þau orð um hana að hún væri
„skáldsaga eins og þær gerast bestar".
Sigrún Á. Eiríksdóttir þýddi bókina.
Á lífsins leið
í bókinni Á lífsins leiö sem gefin er út til
styrktar Barnaspítala Hringsins segja 33
þjóðþekktir íslendingar frá atvikum og fólki
sem ekki gleymist. Minningarnar eru ýmist
gamansamar eða áleitnar og um-
hugsunarverðar en allar i einlægni
sagðar. Meðal þeirra sem frásagn-
ir eiga í bókinni era Bjamfríður
Leósdóttir, Flosi Ólafsson, Frið-
rik Þór Friðriksson, Ingibjörg
Pálmadóttir, Margrét Frímanns-
dóttir, Pálmi Gunnarsson og
Össur Skarphéðinsson.
Útgefandi er Stoð og styrkur.
Réttlæti og ranglæti
Þorsteinn Gylfason heimspekiprófessor
hefur sent frá sér ritgerðasafhið Réttlæti og
ranglæti með 15 greinum um stjómmála-
heimspeki eöa stjómspeki og skyld efni.
Bókin skiptist i þrennt. í
fyrsta hluta gerir Þorsteinn
atlögur að réttlæti, annar
hluti geymir athuganir á
siðfræði og í þeim þriðja
gerir hann atlögur að hug-
myndaheimum, svo sem
marxisma, frjálshyggju,
nytjastefnu og hlutleysis-
kenningunni um vísind-
in.
Þorsteinn hlaut íslensku
menntaverðlaunin 1996 fyrir ritgerðasafnið
Að hugsa á íslensku. Heimskringla, há-
skólaforlag Máls og menningar, gefur bókina
út.
Rétdæti
S rangl^j
bók-