Dagblaðið Vísir - DV - 10.12.1998, Qupperneq 15

FIMMTUDAGUR 10. DESEMBER 1998
15
Jólahrollvekja
Jólin viröast laða sérstaklega að sér drauga og forynjur; kannski þau séu
að flýja jólaköttinn?
Jólin era tími hroll-
vekjunnar samkvæmt
íslensku þjóðtrúnni.
Fyrir íslendinga eru
jólin ekki tími foður-
legra gráskeggja, sem
með alsjáandi guðlegu
auga leggja blessun
sína yfir börn og bú og
dreifa gjöfúm til hárra
jafnt sem lágra, nei hér
era jólin tími þjófóttra
smátrölla, sem gírag
áseilast það sem hverj-
um er heilagast á þess-
ari hátið matar og ljóss.
Og ekki nóg með það;
fyrir utan þessi trylli
þá bjóða íslensku jólin
upp á bamaætuna
Grýlu og jólaköttinn
sem étur þá sem ekki
eiga fyrir nýjum fótum. Þegar hér
var komið í lýsingu á hérlendu
jólahaldi var erlendum nemendum
mínum nóg boðið og eftir það hef-
ur ekki verið talað um annað en
íslenska þjóðtrú sem fyrir þeim er
endalaus uppspretta undra - og
hrollvekjandi ánægju.
Galdrakonur og smalar
Það voru þeir sem bentu mér á
þá staðreynd að mikill hluti ís-
lenskra þjóðsagna virðist gerast
um jólin, og tóku þetta sem stað-
festingu á því hve jólin væru ís-
lendingum mikil hrollvekja. Ég
hafði alls ekki tekið eftir þessu
sjálf, þrátt fýrir fjáiglegt tal um
erfiða fótfestu kristinnar trúar í
heiðnu landslagi
trölla og álfa. En
þetta er alveg rétt
hjá þeim, jólin virð-
ast laða sérstaklega
að sér drauga og
forynjur; kannski
þau séu að flýja
jólaköttinn? Álfar
flytjast búferlaflutn-
ingum um nýárið
en samkvæmt sum-
um sögnum er sá
siður nýtilkominn
og áður fyrr var
það jólanóttin sem
öllu máli skipti,
bæði hvað varðar
tímatal og ferðir
álfa. Á jólanótt áttu
álfar til að heilla
mannfólk til fylgis
við sig, eins og lýst er í sögunni
Jólanóttin, en þar sóttu álfar það
ákaflega fast að heimasætan dans-
aði með þeim, en dans á þeim tíma
þótti svo syndsamlegur að hann
beinlínis brjálaði fólk. Álfar hins
vegar kunna að
skemmta sér og
dansa ævinlega
bæði á jóla og
nýjársnótt, eins
og kom fram í
sögunni um Úlf-
hildi álfadrottn-
ingu sem þrátt
fyrir þau illu álög
að þurfa að dvelj-
ast í mannheim-
um fékk að fara
heim á jólanótt og skemmta sér
með hinum álfunum.
Nátttröll fara líka á kreik á jóla-
nótt og sækja það stift að lokka til
sín ungar meyjar sem skildar era
eftir á bæjum að því er virðist í
von um að þær gangi loks út.
Galdrakonur ríða helst gandreiðar
á jólanóttum og er þá best að hafa
við höndina ungan og frískan
smala sem gagnast vel þegar gamli
þreytti eiginmaðurinn er genginn
til náða. Draugar láta jólahaldið
ekki fram hjá sér fara, eins og sást
best þegar Djákninn á Myrká gekk
gagngert aftur til að sækja unn-
ustu sína Guðrúnu til jólagleði.
Þrír aukalega
Eitt einkenni þessara sagna eru
tilraunir vætta og vera til að fá
fólk með sér yfir í annan heim,
álfamir reyna að heilla, tröllin að
lokka og draugamir vilja draga
ástvini með sér í gröftna. Það er
næstum eins og jólin opni hlið inn
í veröld þjóðsögunnar.
Kannski það séu jólasveinamir
sem mynda þessar hraðbrautir
þjóðsagnavera ofan úr fjöllum, eða
kannski þær séu bara að nýta sér
síðasta séns áður en birta tekur á
ný. - Hvað sem því líður skuluð
þið gera ráð fyrir alla vega þrem-
ur auka til borðs á aðfangadags-
kvöld.
Úlfhildur Dagsdóttir
Kjallarinn
Úlfhildur
Dagsdóttir
bókmenntafræðingur
„Kannski það séu jólasveinarnir
sem mynda þessar hraöbrautir
þjóðsagnavera ofan úr fjöllum,
eða kannski þær séu bara að
nýta sér síðasta séns áður en
birta tekur á ný.“
Mannréttindi eða alræði
peninganna
Þann 10. desember fyrir 50 árum
var Mannréttindayfirlýsing Sam-
einuðu þjóðanna sett fram. Síðan
þá hafa flestar þjóðir staðfest yfir-
lýsinguna, þar á meðal fslending-
ar. í þessu sögulega skjali er m.a.
lýst yfir eftirfarandi: Það ber að
viðurkenna að hver maður sé jafn-
borinn til virðingar og réttinda er
eigi verði af honum tekin og er
þetta undirstaða frelsis, réttlætis
og friðar í heiminum.“ Ennfremur
segir: Hver maður á kröfu til lífs-
kjara sem nauðsynleg eru til
vemdar heilsu og velliðan hans
sjálfs og fjölskyldu hans. Teljast
þar til matur, klæðnaður, hús-
næði, læknishjálp og nauðsynleg
félagshjálp, svo og réttindi til ör-
yggis gegn atvinnuleysi, veikind-
um, örorku, fyrirvinnumissi, elli
eða öðrum áfóllum sem skorti
valda og hann getur ekki við gert.“
Og að síðustu: Menn era gæddir
vitsmunum og samvisku og ber
þeim að breyta bróðurlega hver
við annan.“ - Fyrir þá ástæðu eina
að einstaklingurinn fæðist inn í
þennan mannlega heim sem for-
feður hans hafa skapað bera hon-
um þessi réttindi.
Öllum er þó ljóst að stærstur
hluti mannkyns nýtur ekki þess-
ara réttinda. Hundruð milljóna
svelta heilu hungri og eru án lág-
marksheilsugæslu og menntunar.
Tjáningarfrelsi er skert og pynt-
ingar og fangelsanir án dóms og
laga tíðkast í fjölmörgum löndum.
Mannréttindi brotin á íslandi
Meðal ríkustu þjóða heims, s.s á
fslandi, eiga mannréttindi einnig
undir högg að
sækja og hörfa
um þessar
mundir undan
framsókn ný-
frjálshyggjunn-
ar. Ný-frjáls-
hyggjan eða
markaðshyggjan
eins og farið er
að nefha þessa
stefnu éftir að
vinstri menn
tóku hana upp á
arma sína viðurkennir engin rétt-
indi fólks nema þau sem einstak-
lingurinn hefur greitt fyrir. Prelát-
ar markaðshyggjunnar vinna
skipulega en hljóðlega að því að
svipta fólk réttinum til ókeypis
heilsugæslu og menntunar. Þeir
beita mútum eða kúg-
un eftir því sem við
á. Dæmi um hið fyrr-
nefnda er að þegar
komugjald var inn-
leitt á heilsugæslu-
stöðvum var boðið að
hluti af gjaldinu
rynni í sjóð starfs-
manna sem notaður
er til utanlandsferða.
Þursar á valda-
stólum
Réttur vinnandi
fólks til mannsæm-
andi launa og réttur
aldraðra og öryrkja
til afkomu með
mannlegri reisn er
þverbrotinn. íslenska
þjóðin hefur verið
svipt réttinum til að
nýta auðlindir sjávarins sem nú
era einokaðar af forréttindahópi.
Um þessar mundir era þursamir í
æðstu valdastöðum þjóðfélagsins
að selja á einu bretti réttindi al-
mennings til einkalífs, til hagsbóta
fyrir fjölþjóðlegt fyrirtæki.
Pólitík húmanista er mannrétt-
indabarátta
Já, jafnvel hér á landi era
mannréttindi aðeins hugsjón en
ekki raunveruleiki. Pólitík
húmanista er mannréttindabar-
átta og snýst um hugsjónir.
Húmanistaflokkurinn eins og syst-
urflokkar hans víða um heim
felldi árið 1989 Mann-
réttindayfirlýsingu
Sameinuðu þjóðanna
í heild sinni inn í
stefhuskrá sina til að
hefja á loft hugsjón-
ina sem sett var fram
fyrir 50 árum.
Rödd hjartans
Húmanistaflokkur-
inn áformar að taka
þátt í alþingiskosn-
ingum um allt land
næsta vor. Markmið-
ið er að ná fulltrúum
á þing til að láta rödd
hjartans, mannrétt-
inda og húmanisma
hljóma hátt og snjallt
á Alþingi íslendinga.
Til að þetta geti orðið
þurfum við hjálp
allra þeirra sem telja þetta mikil-
vægt og vilja styrkja þessa rödd.
Við erarn ennþá aðeins fá sem
störfum að þessu áformi svo við
biðjum þig um lijálp svo hugsjónir
okkar og þínar geti orðið að raun-
veralegum valkosti andspænis því
kerfi peningahyggjunnar sem nú
er við lýði.
Góð byrjun væri að koma á há-
tíð þá sem Húmanistaflokkurinn
stendur fyrir í tilefni af 50 ára af-
mæli Mannréttindayfirlýsingar-
innar fhnmtudaginn 10. desember
kl. 20 í Risinu við Hverfisgötu.
Methúsalem Þórisson
„Húmanistaflokkurinn áformar að
taka þátt í alþingiskosningum um
allt land næsta vor. Markmiðið er
að ná fulltrúum á þing til að láta
rödd hjartans, mannréttinda og
húmanisma hljóma hátt og snjallt
á Alþingi ísiendinga.u
Kjallarinn
Methúsalem
Þórisson
í stjórn Húmanista-
flokksins
Með og
á móti
Að halda jólin hátíöleg
Kemur til
mannanna
Sr. Vigfús Þór
Ámason.
„Á jólunum erum við að halda
upp á fæðingarhátíð frelsarans,
þessa miklu hátíð kristinna manna.
Auðvitað má spyrja endalaust hvort
líf og boðskapur frelsarans verði
undir í hraða og
spennu auglýs-
ingaþjóðfélags-
ins. Ég persónu-
lega held þó að
boðskapurinn
komist á ein-
hvern hátt til
skila.
Á aöventunni
eru til dæmis
haldnar jólasam-
verar. Alls staðar þar sem ég þekki
til er beðið um að prestur komi og
fjalli um aðventuna og jólin sjálf.
Aðventan hefur tekið á sig nýja
mynd á síðustu misserum og orðiö
mjög sérstök sem mér fipnst já-
kvætt. Menn hugleiða hvað að-
ventuljósin, aðventukransinn og að-
ventutímabilið þýðir. Menn vita að
aðventa þýðir koma. Og það er
Kristur sem er að koma tii mann-
anna.
Jólin kalla það besta fram í
manninum. Um allan heim er verið
að hugsa um þá sem minnst mega
sín. Gjafir eru gefnar til fátækra
þjóðá. Og við hér heima erum að
gæta þess að gleyma ekki þeim á ís-
landi sem eiga í erfiðleikum. Það er
því verið að vinna og framkvæma í
anda Jesús. Við erum líka að vinna
í anda hans með því að gleðja hvert
annað með því að gefa hvort öðra
gjafir. Þar á hugurinn auðvitað aö
skipta meira máli en það sem gjöfin
kostar. Þá nær fagnaðarerindið
marki sínu.“
Af heiðnum
uppruna
„Ég held ekki jól. Ástæðan er ein-
fóld: Jólin era af heiðnum uppruna
og eru ranglega kennd við Krist.
Þau eru arfur eldfornrar, heiðinnar
sólrisuhátíðar sem klædd var í bún-
ing kristinnar
trúar um svipað
leyti og kristni
var gerð að ríkis-
trú Rómaveldis.
Og alkunna er að
jól vora haldin
að heiðnum sið á
Norðurlöndum
löngu fyrir
kristnitöku.
Mér þykja
þetta kappnógar
ástæður til að halda ekki jól. En því
má svo bæta við að frásögn Biblí-
unnar af fæðingu Jesú gefur okkur
síst ástæðu til að ætla að hann hafi
fæðst í desemberlok. Eins og guð-
spjallið segir voru ijárhirðar í haga
meö fé sitt nóttina sem Jesús fædd-
ist. Það var ekki gert um miöjan
vetur í Palestínu á þeim tíma enda
kalt og rigningasarat. Biblían tiltek-
ur raunar hvergi fáeðingardag Jesú
sem hún hefði auðvitað gert ef
kristnum mönnum hefði verið ætl-
að að minnast fæðingar hans.
Ég prisa mig líka sælan að vera
laus við stressið og kaupæðið sem
fylgir þessum árstíma.
Ég kýs að hugsa til Jesú Krists í
núverandi hlutverki í stað þess að
minnast hans sem ómálga bams í
jötu. Og hvert er hlutverk hans
núna? Hann er konungur á himni,
að sögn Bibliunnar. í því hlutverki
er hann fær um að koma til leiðar
öllu því sem til stóð með komu hans
hingað til jarðar, starfi hans, dauða
og upprisu. Ég hvet fólk tO að lesa
lýsingar Biblíunnar á þvi sem hann
á eftir að gera fyrir mannkynið,
eins og fram kemur til dæmis í 9. og
11. kafla Jesajabókar. Það má draga
saman í þrem orðum það sem heUög
ritning segir eiga að verða í náinni
framtíð vegna þess hlutverks sem
Jesús gegnir í tUgangi Guðs: Para-
dís á jörð.“ -SJ
Svanberg K. Jak-
obsson, blaðafull-
trúi Votta Jehóva.