Dagblaðið - 12.05.1981, Blaðsíða 5

DAGBLAÐIÐ. ÞRIÐJUDAGUR 12. MAl 1981.
5
Ólafur Jóhannesson utanríkisráðherra á Alþingi:
„NA TO-aðiM fslands aklrei brými en nú”
Mikill eldhúsdagur varð á Alþingi í
gær er til umræðu var tekin skýrsla
Ólafs Jóhannessonar utanríkisráðherra
um utanrikismál. Utanríkisráðherra og
leiðtogar hinna flokkanna þriggja
mættu með skrifaðar ræður. Er fundi
var frestað kl. 5 höfðu Geir Hallgríms-
son og Benedikt Gröndal lokið máli
sínu (auk ráðherra) en Svavar Gestsson
var i miðjum klíðum sins máls.
„Margar dökkar blikur eru á lofti og
óvíst hvenær úr greiðist um vanda
heimsmálanna,” sagði Ólafur Jóhann-
esson. „Alvarlegri horfur blasa nú við
en um langt skeið. Viðleitni til lausnar
vandamálunum er þó vakandi. Beri
hún ekki árangur er voðinn vís. ”
Ráðherrann vék að heitustu punkt-
um heimsmálanna. í Afgari.stan hafa
Sovétríkin ekki orðið við eindregnum
áskorunum Allsherjarþingsins um að
draga heri sína til baka og í E1 Salvador
ríkir ógnarstjórn og hryllileg hermdar-
verk eru unnin.
„Æðimörg lönd eru það sem ekki
búa við lýðræði. Fullyrða má að meiri-
hluti íbúa heims búi við ofurvald
minnihluta i þjóðfélögum sínum, þar
sem kjarninn er alls staðar sá sami; af-
neitun lýðræðis og mannréttinda.”
Ráðherrann sagði að sumir teldu lýð-
ræði hér á landi svo sjálfsagt að ekki
þyrfti um það að ræða. En það væri
öllum hollt að hugleiða málin og at-
huga hver staða lýðræðis i heiminum
væri.
Ráðherrann vísaði til prentaðrar
skýrslu sinnar um utanríkisstefnuna.
Drap hann á einstök atriði hennar.
Hann kvað slökunarstefnuna einu færu
leiðina og einu leiðina sem afstýrt gæti
voða.
Ráðherran taldi að vegna hinnar
nánu samvinnu við Norðurlönd væri
e.t.v. ástæða til sérskýrslu og sérum-
ræðu um hana en lét nægja að vitna i
fyrri ummæli sín og prentaða skýrslu.
Taldi hann einnig að sérstaklega þyrfti
að hlúa að samvinnunni við Grænland.
Um samskipti íslands við Atlants-
hafsbandalagið sagði ráðherrann:
„Hafi á sínum tíma verið ástæða fyrir
þátttöku íslands í störfum NATO og
fyrir varnarbandalagi við Bandarikin er
það samstarf allt enn brýnna nú.”
Hann minnti á örlög Eystrasaltsþjóð-
anna sem fengu fullveidi sitt sama ár og
íslendingar en hurfu síðan úr tölu sjálf-
stæðra þjóða fyrir tilverknað sterkari
afla. Kvað Ólafur þessi siðustu orð sin
hafa hlotið gagnrýni sumra manna og
sagði: „Þó við getum ekki breytt sög-
unni er óþarfi að gleyma henni og dap-
urlegum staðreyndum hennar.”
Þá ítrekaði ráðherra þá skoðun sína
að hann „teldi það höfuðatriði í örygg-
ismáium okkar að við tökum þátt í
starfsemi Atlantshafsbandalagsins og
leggjum með því fram okkar skerf til
að komið verði í veg fyrir styrjöld i
okkar heimshluta. 1 því starfi okkar
eigum við að leggja megináherzlu á að
bandalögin í austri og vestri leiti allra
skynsamlegra leiða til raunhæfra samn-
inga um samdrátt í vígbúnaði.”
Ráðherrann kvað íslendinga hafa
frumkvæði og áhrif í hafréttarmálum
heimsins þó margt væri þar enn óunnið
og mörg hagsmunamál okkar enn ekki í
höfn.
f þróunarmálum kvað Ólafur
Jóhannesson lángt í land með að ís-
lendingar legðu fram 1% af þjóðar-
tekjum til hjálpar vanþróuðu.n en það
mark hefðu flestar vel búandi þjóðir
heims sett sér. í þessum málurn yrðu ís-
lendingar að gera nýtt átak.
-A.St.
Geir Hallgrímsson um utanríkismál:
,35 STRÍÐ í HHMINUM SfeAN
NATO VAR STOFNAД
„Á þeim rúmu 30 árum sem liðin eru
frá stofnun Atlantshafsbandalagsins
hafa ekki oröið færri en 35 stríð í heim-
inum, 6 milljónir manna hafa í þeim
týnt lífi auk allra annarra hörmunga
sem þau hafa valdið,” sagði Geir
Hailgrímsson (S) í upphafsorðum sín-
um i umræðunni um utanríkismál í
gær.
Geir kvaö íslendinga hafa illilega
verið á það minnta hve gagnslausar
hlutleysisyfirlýsingar væru. Þó íslend-
ingar hefðu lýst yfir ævarandi hlutleysi
við fullveldisstofnunina 1918 hefðu
Danir áfram ráðið utanríkismálum þar
til Bretar gengu hér á land 10. maí
1940. Á þeim fyrsta degi sem fslending-
ar fóru með utanríkismál sín sáu þeir
hve einskis nýt hlutleysisyfirlýsingin
var.
Geir taldi að með stofnun NATO
hefðu aðildarríkin m.a. forðað þvi að
ófriður brytist út á „þeirra svæði”.
Geir taldi ljóst að dvöl varnarliðs hér
þýddi nokkra kvöð. En hann taldi eng-
ar horfur sjáanlegar á að varnarlið yrði
hér óþarft eins og ástandið væri í
heimsmálunum. Frekar væri ástæða
ríkari nú til þátttöku í starfi NATO.
Hann kvað fslendinga vera feimna
að taka þátt i umræðu um þessi mál en
þau kæmu okkur sannarlega við. Fagn-
aði hann frumvarpi um sérstakan sér-
fræöing til starfa hér á landi um varn-
armál.
„Einn flokkur hér á landi hefur
skorizt úr leik í samstöðu íslenzkra
stjórnmálaflokka i að byggja upp sjálf-
stæði og öryggi,” sagði Geir. Ræddi
Geir í alllöngu máli um sérstöðu Al-
þýðubandalagsmanna, „arftaka sósíal-
ista og kommúnista”. Árið 1978 hefðu
þeir gengið til vinstri stjórnar án skil-
yrða í herstöðvarmálum nema sam-
stöðu flokka um ákvarðanir. Við sátta-
málagerð um núverandi stjórn settu
þeir engin skilyrði. Komst þó síðar upp
um leynisamninginn, sem skýrði málið,
sagði Geir. „Það er mjög óeðlilegt að
slikt ákvæöi sem i leynisamningum er
geti komið i veg fyrir að vilji Alþingis
fáist framkvæmdur,” sagði Geir.
Síðan vék Geir að byggingu eldneyt-
isgeyma í Keflavík og byggingu flug-
stöðvar, sem hann kvað Álþýðubanda-
lagið hafa tafíð eða stöðvað þó
utanríkisráðherra einn ætti að fjalla
um ákvarðanir i máiunum.
„Hræðsluáróður er eina vopn
Alþýðubandalagsins í herstöðvarmál-
inu. Flokkurinn fullyrðir að hér séu
kjarnorkuvopn þó vitað sé að svo er
ekki. Aiþýðubandalagið stendur ein-
angrað i utanríkisstefnu sinni eins og
kommúnistar áður,” sagði Geir.
Geir lagði áherzlu á að vel væri hug-
að að yfirráðum og rétti fslands tíi
auðæfa lands og sjávar og ákveðinnar
stefnu í hafréttarmálum.
Hann lagði áherzlu á mikiivægi við-
ræðna um Jan Mayen sem framundan
væru svo og viðræðna um hagsmuni á
Rockall svæðinu.
Geir gagnrýndi tvennt sem skaöað
hefði viðskiptahagsmuni fslands. Kvað
hann viðskiptaráðherra hafa sýnt víta-
vert seinlæti varðandi aðild fslands að
alþjóða orkustofnuninni, en í fórum
hans væri frumvarp sem kvæði á um
aðild.
Þá taldi hann fullyrðingar iðnaðar-
ráðherra í súrálsmálinu dæmi um
hvernig illa væri farið með orðstír ís-
lendinga og taldi að gagnrýni ætti rétt
á sér en meiri likur væru til árangurs ef
komið hefði verið fram að hætti sið-
menntaðra þjóða.
Geir vék að ýmsum öðrum þáttum í
utanrikismálum, m.a. aðstoðinni við
þróunarlöndin og einnig að Kortsnoj-
málinu sem hann kvað sígilt dæmi um
afstöðu stórþjóðar sem vildi friðsam-
lega sambúð þegar það væri henni í hag
en teldi málin ekki koma öðrum við
þegar slíkt væri óþægilegt fyrir hana.
-A.St.
Benedikt Gröndal um Alþýðubandalagið:
„ÞEIM ER ALDREIAÐ TREYSTA
VEGNA SÍFELLDRA SVIKRÁÐA”
„Alþýðuflokkurinn er andvígur
þeirri stefnu að stefnuyfirlýsing rikis-
stjórnarinnar sé einhver biblía í utan-
rikismálum, eins og fram kom enn í
inngangi skýrslu utanrikisráðherra,”
sagði Benedikt Gröndal í utanríkis-
málaumræðunni á þingi í gær.
Benedikt furðaði sig á einu atriði
stefnuyfirlýsingarinnar, því „að undir-
búa skuli öflugt átak til atvinnuupp-
byggingar á Suðurnesjum”. Kvað hann
ekkert hafa verið gert til að standa við
þetta. En þar sem ljóst væri að Aðal-
verktakar hefur orðið vellauðugt félag
af starfsemi sinni á Vellinum, og þar
sem ríkið ætti beint 25% i félaginu og
því veitti því hina ábatasömu einokun,
ættu Aðalverktakar, að hans dómi, að
reisa myndarlega iðngarða á Suður-
nesjum eins og þingmenn Alþýðu-
flokkshefðu lagt til.
Benedikt rakti með dæmum hversu
oft á síðustu mánuðum ótrúlega litlu
hefði munað að heimsfriðnum lyki.
Hafréttarmálið taldi hann í sjálf-
heldu og ekki væri annað að vona í
þeim efnum en Bandarikjamenn sæju
að sér og legðu ekki fram umfangs-
miklar breytingartillögur sem kollvörp-
uðu þyí sem áunnizt hefði á sl. tveimur
árum. Einnig ræddi Benedikt Jan
Mayen samkomulagið og viðræður við
EBE um grænlenzku landhelgina.
Meginþungi ræðu Benedikts fjallaði
um alþýöubandalagið og þá „stað-
reynd að þeim flokki væri aldrei hægt
að treysta, þar rikti kommúnistískt sið-
leysi og sífelld svik við sina eigin stjóm
og samstarfsmenn”.
Benedikt gat fjölritaðra skjala frá
aðalfundi Alþýðubandal. i nóvem-
ber. „Af þeim mætti glöggt sjá hvers
vegna hin nýja forysta bandalagsins
leggur mikla áherzlu á áróðursherferð
um varnarmálin. Áróður skal fólkið fá
þótt málstaðurinn verði svikinn í hvert
sinn sem ráðherrastólar eru i boði.”
Benedikt minnti á að „íslendingar
hefðu takmarkaö mannfjölda varnar-
liðsins og umsvif þess við eftirlitsstöð
með allmikinn varnarmátt. Vitað
væri að á alvarlegum hættutimum
þyrfti liðsauka til varnar landinu. Liðs-
aukinn væri tilbúinn í Bandaríkjunum
og gæti komið hingað með nokkurra
klukkustunda fyrirvara. En til þess
þarf leyfi íslenzkra stjórnvalda. Ekki
væri ljóst hvort utanríkisráðherra gæti
einn veitt það leyfi eða hvort samþykki
ríkisstjórnarinnar allrar þyrfti til. Ef
svo væri gæti Alþýðubandalagið með
neitunarvaldi hindrað komu liðsauka
og veikt varnir landsins. -A.St.
atiistell
SENDUM
MYNDALISTA
Svavar Gestsson á þingi:
„Alþingi var hunds-
að er herlið var
kallað til íslands”
„Herlið var til íslands kallað án þess
að Alþingi væri kallað saman til að
fjalla um slíkt mál,” sagði Svavar
Gestsson í utanrikismálaumræðu á
þingi í gær. „Þrátt fyrir þá staðreynd
kalla þau öfl sem þessu réðu sig lýð-
ræðisflokka. Þetta var þó ekkert annað
en stjórnarskrárbrot.”
Svavar raktí í rituðu og mjög hratt
lesnu máli sögulega þróun mála varð-
andi varnarlið á íslandi. Stóð hann
tengi viö atriði er hann taldi „sannindi
sem komið hefðu fram nýlega í leyni-
skýrslum Breta og Bandaríkjamanna.
Svavar sagði að i ljós væri komið að
á sínum tíma hefði verið gripið til allra
tiltækra ráða til að fá íslendinga til að
samþykkja bandarískar herstöðvar á
íslandi, m.a. fisksölumál og að her-
stöðvar væru skilyrði aðildar íslands
að Sameinuðu þjóðunum og NATO.
Svavar sagði að herstöðvaandstæð-
ingar hefðu oft orðið að sætta sig við
að skammt miðaði í óslitinni baráttu
fyrir því að hér væru ekki herstöðvar.
Tekizt hefði hins vegar að koma í veg
fyrir að Bandaríkin næðu hér frekari
fótfestu en orðið var í herstöðva-
málum.
Svavar taldi að stjórnaryfirlýsing
1958 hefði endanlega stöðvað Banda-
ríkjamenn i ásælni þeirra til frekari
ítaka hér.
Svavar sagði að þróun Keflavíkur-
stöðvarinnar hefði mjög breytzt á síð-
ustu tkeimur áratugum. Nú væri hún
stjórnstöð.
-A.St.
GLIT
GREIÐSLU
KJÖR
HÖFÐABAKKA 9.
SIMI 85411