Dagblaðið - 12.05.1981, Blaðsíða 13

DAGBLAÐIÐ. ÞRÍÐJUDAGUR 12. MAÍ 1981.
/" '
HORMUNGARSAGA
UMMEDFERÐ
JARDVEGS
Fyrir skömmu kom frétt um það í
blöðum að til stæðu viðræður við
íbúa við Skerjafjörð eða nánar til-
tekið þá er búa í nágrenni við götuna
Faxaskjól í Rvk. Tilefni þessara við-
ræðna við íbúa þessa svæðis er það
að til stendur að flytja einhver ósköp
af mold af Eiðisgrandasvæöinu í
burtu og eru borgaryfirvöld óhress
með að þurfa að flytja moldina gegn-
um allan bæinn og allt upp á sorp-
hauga i Gufunesi og hræra henni þar
saman við gamlar þvottavélar og bíl-
hræ ásamt öðru sorpi.
Þetta er slæmur kostur og væri
nær að athuga um útflutning á mold-
inni frekar en að gera hana ónothæfa
í framtíðinni með þessu móti. Mér
hefur verið sagt að eitt sinn hafi
komið til mála að flytja mold til
Noregs en þar í landi mun mjög
skorta jarðveg, sem og viða annars
staðar og jafnvel á landi hér.
Meðferðin á góðum jarðvegi hér í
nágrenni Reykjavikur er ein hörm-
ungarsaga. Moldinni hefur veriö hent
í stórum stil í sjóinn í Reykjavík og á
Seltjarnarnesi, þar sem ég þekki
einna best til. Útkoman er sú að þar
sem mold hefur verið sturtað á
sjávarkamb hefur partur af henni
fokið á land upp aftur ibúum við-
komandi svæða til mikillar óþurftar
en hinn partinn hefur sjórinn brotið
niður og drdft honum á grunnsævi við
ströndina með þeim afleiðingum áð
ef hreyfir sjó verður sjórinn strax eins
og hlandfor og þarf sjálfsagt áratugi
ef ekki árhundruð til að ströndin
jafni sig eftir þessa meðferð.
Nú er ekki öll sorgarsagan sögð.
Staðir þeir er valdir hafa verið til fyll-
ingar eru vogar og víkur á Reykja-
vikur-svæðinu og ef næstu kynslóðir
verða jafnduglegar og okkar kynslóð
við iðju þessa verður sjávarströndin
við innanverðan Faxaflóa svipuð og
við sanda suðurstrandar íslands, eða
búið verður að fylla alla voga og
vikur frá Hvaleyri við Hafnarfjörð
að Brautarholti á Kjalarnesi en með
þeim undantekningum að skipa-
skurðir verða.gegnum fyllinguna til
hinna gömlu hafna i Hafnarfirði og
Reykjavik. En án gamans er það
furðuleg árátta tæknimanna og
sveitarstjórnarmanna að fylla alla
voga upp og allar tjamir ef þeir em
ekki hindraðir af einhverjum svoköll-
uðum þrýstihópum.
Árið 1940 var býsna falleg tjörn,
Eiðistjörn, á eiðinu milli framan-
verðs Seltjarnamess og Reykjavikur
og býst ég við að fáir af yngri kyn-
slóðinni viti að hún hafi verið til.
Byggð upp
nes og eyjar
Fólk ætti að gera sér ferð og ganga
um fjörur Seltjamarness. Nefndar
fjörur vom svo til ósnortnar í byrjun
stríðs eða um 1940, nema hleðslur
vom gerðar mjög víða í formi grjót-
garða vegna sjógangs og landbrots. Á
þeim 40 ámm sem siðan eru liðin er
búið að spilla svo til allri ströndinni á
utanverðu nesinu, grjótgarðar farnir
undir mold og gömul bílhræ ásamt
öðm rusli, sem sagt sorphaugar allt I
kringum byggðina, og hraðinn I
skemmdarverkunum eykst sífellt,
sem merkja. má á því að fjörur á
utanverðu Seltjarnarnesinu voru svo
til óspilltar 1955.
Svo við snúum okkur aftur að
þeim fyrirhuguðu framkvæmdum að
flytja mold í þúsundum tonna af
Eiðisgrandasvæðinu í Reykjavík út í
Skerjafjörð með ófyrirsjáanlegum
afleiðingum ætla ég að benda á aðra
leið.
í staðinn fyrir að fylla alla voga og
vikur og tjarnir upp geri ég að tillögu
minni að staðið verði skipulega að
máli þessu og höfð samvinna allra
sveitarfélaganna á höfuðborgar-
svæðinu. Samvinnan verði í því
formi að byggð verði upp nes og
eyjar, sem gefa muni landinu fegurri
ásjónu.
Á svæði þvi við Skerjafjörð sem
fyrirhugað er að fylla upp með mold
er mikið grunnsævi. Gera- á garð út
„Væri nær að athuga um útflutning á
moldinni... ”
Kjallarinn
Hafsteinn Einarsson
frá ströndinni, eitt til tvö hundruð
metra, og búa þar síðan til eyju,
síðan þegar eyjan hefurveriðbúin til
mætti jafnvel aftengja hana aftur
ströndinni. Svona eyja mundi skapa
mýkt í landslagið, gefa skjól fyrir
smábáta og ekki slst mundi fljótt
myndast mikið fuglallf í henni og
umhverfis. Eyja þessi á ekki að vera
flöt eins og tilbúnu hólmarnir í ósum
Elliðaár, heldur með ásum og
kvosum, sem gefa muni skjól bæði
fyrir menn og málleysingja.
Hér með skora ég á ibúa við Skjól-
in í Reykjavík að láta ekki eyðileggja
fjöruna meira en orðið er. Ráðamenn
virðast vilja taka tillit til vilja þeirra á
nefndu svæði og ætti því að vera
hægt að hafa áhrif á hvernig staðið
verði að málinu.
Við skulum vona að mál þetta hafi
farsælan endi og að breytt verði um
stefnu i umhverfismálum almennt og
þá til betri vegar.
í framhaldi af þessum linum vil ég
aðeins segja að ef íbúar við Ægisíðu
vilja ekki framkvæmdir i líkingu við
framansagt eru nógir aðrir staðir
hentugir til slikra hluta á Reykja-
víkursvæðinu.
Hafsteinn Einarsson,
Bergi Seltj.
.....
konunum hefði orðið ljóst að hinn
sanni óvinur var yfirstéttin og breski
herinn en ekki lúterski meirihlutinn
sem heild þá hefðu þær ekki treyst sér
til að halda baráttunni áfram.
Á Norður-írlandi starfar hins
vegar önnur hreyfing sem heitir
Mannréttindahreyfing Norður-lr-
lands og fulltrúum hennar hef ég
kynnst nokkuð á ýmsum alþjóðleg-
um ráðstefnum sem ég hef sótt á
undanförnum árum. I september sl.
fór ég á friðarþing til Búlgaríu en þar
var m.a. fjallað um ástandið á
Norður-írlandi. Edvina Stewart, for-
maður Mannréttindahreyfingarinn-
ar, hélt þar langa og merka fram-
söguræðu, sem hún nefndi Réttinn til
að lifa. Mig langar tU að gefa lesend-
um Dagblaðsins yfirlit yfir meginat-
riðin af því sem hún fjaUaði um en
það varpar nokkru ljósi á hið raun-
verulega ástand á Norður-írlandi og
fer útdráttur úr ræðunni hér á eftir:
Manndrápin
„Ég ætla að gefa hér nokkurt yfir-
lit yfir ólögleg manndráp breska hers-
ins á Norður-frlandi. Þetta þýðir
ekki að hinn aðiUnn hafi ekki einnig
framið ólögleg manndráp en mann-
dráp breska hersins eru margfalt
fleiri, og það er þess vegna sem ég
fjalla aðeins um þau hér. Ólögleg
manndráp eru aldrei undir neinum
kringumstæðum réttlætanleg og
Mannréttindahreyfingin fordæmdi
þau, hvor aðiUnn sem fremur þau.
En virðingarleysi breska hersins fyrir
mannslifum hefur mjög aukist á
undanförnum árum og vil ég taka
nokkur dæmi af handahófi um það:
Fyrsti atburðurinn sem ég nefni
gerðist 7. apríl 1973. Bóndinn John
Martin Walsh fór út í haga til að gefa
gripum sínum fóður. Þá réðist á hann
breskur undiriiðsforingi, Donald
Ernest McNaughton, og særði hann
skotsári og tók hann til fánga. Málið
fór fyrir dómstóla en liðsforinginn
var sýknaður, eins og alltaf á sér stað
þegar um er að ræða morð eða morð-
tilraun við óbreytta borgara en slíkt
gefur hemum grænt ljós til að skjóta
hvenær sem honum þóknast. Sam-
kvæmt framburði Uðsforingjans
hafði Walsh borið eitthvað innan
undir úlpu sinni. Þetta „eitthvað”
reýndist vera strigapoki með fóðri
handa gripunum. Þá ásakaði Iiðsfor-
inginn Walsh um að hafa „senni-
lega” verið í vitorði með einhverjum
sem hefðu staðið fyrir sprengingu á
þessum slóðum nokkrum dögum
áður, þetta reyndist einnig rangt.
Walsh var þó handtekinn, þrátt fyrir
það að ekki fimdust neinar sakir á
hendur honum. Þar sem hann sat í
varðhaldi kom hermaður að máU við
liann og hvatti hann til að flýja.
Walsh, sem vissi sig alsaklausan,
hafnaði þvi. Þá kom annar hermaður
og hvatti hann enn til flótta. Þegar
Walsh hafnaði þvi einnig kom
McNaughton sjálfur og skaut hann
til bana. Framburður McNaughton
var að hann hefði skotið fangann
þegar hann hefði gert tilraun til að
flýja. t ' sýknunardómnum segir
meðal annars: „Það er áríðandi að
hafa í huga að sá sem skaut starfaði
undir miklu álagi. Svæðið þar sem
maðurinn var handtekinn er óróa-
svæði svo herinn verður að hegða sér
eins og hann væri í óvinalandi þar
sem alltaf mætti búast við árásum.
Þetta er svo veigamikil ástæða að
samkvæmt áliti dómsins verður að
sýkna umræddan liðsforingja enda
þótt sannað sé að hann hafi skotið
fangatil dauðs.”
Annað dæmi: 28. febrúar 1973 var
Francis Foxford undirforingi ásamt
sjö öðrum hermönnum á verði við
Derrybeg hverfið i Newry. Kl. 12.15
um kveldið yfirgaf Foxford varðstöð-
una, gekk fyrir horn húsasamstæð-
unnar sem hann stóð við og skaut
nokkrum skotum úr riffli sínum út í
loftið. Eitt skotið hitti Kevin Heatley,
12 ára dreng, sem stóð í mesta sak-
leysi 395 fetum frá honum, með þeim
afleiðingum að drengurinn lést af
áverkanum. Foxford hélt því fram í
vöm sinni að drengurinn hefði verið
vopnaöur og að hann hefði skotið
hann í sjálfsvörn. Dómararnir sáu
hins vegar að framburður Foxford
var rangur. Meira að segja viður-
kenndi dómstóllinn að litils háttar
magn af bjór sem Foxford hafði
dmkkið fyrr um kveldið afsakaði
ekki verknaðinn. í dómnum segir
m.a.: „Aðskjóta af riffli á götum úti
um þetta leyti nætur þegar búast má
við að fólk sé enn á ferU er ólöglegt
og svo hættulegt að það hlýtur að
flokkast undir manndráp af skeyt-
ingarleysi.” Ákærði, Foxford, áfrýj-
aði þessum dómi með þeim árangri
að hann var látinn laus úr varðhaldi
innan fárra daga.
Næsti atburður átti sér stað
nokkmm árum seinna og nú hafði
umburðarlyndi dómstóla Hennar há-
tignar varðandi manndráp tekið risa-
skref fram á við. í þetta sinn skaut
breski hermaðurinn Roy AUen Jones
írska verkamanninn Patrick
McElhone. Þarna var enginn ágrein-
ingur mUU sækjanda og verjanda um
að fórnarlambið væri alsaklaust og
hefði hvorki tekið þátt í eða verið
bendlað við ofbeldisverk af neinu
tagi. Patrick McEUione var að vinna í
vöruhúsi, var hann beðinn að koma
út og ganga í kringum húsið og sjá
hvort nokkuð væri athugavert þar.
Þá sögðu hermennirnir honum að
fara yfir götuna og út á gangstfg sem
lá yfir engi þar skammt frá. Þar
skutu þeir hann í hnakkann. Dráps-
mennirnir vom ákærðir og í þessu til-
viki komst dómurinn að sömu niður-
stöðu og í máU McNaughton. Svæðið
væri óróasvæði þar sem hermenn-
irnir gætu aUtaf átt von á árásum
óvina. Og jafnvel þó hermennirnir
viðurkenndu sjálfir að hafa skotið
saklausan mann voru þeir sýknaðir
á þeirri forsendu að þeir hefðu haldið
að þeir væra að skjóta hryðjuverka-
mann. Þessi atburður vakti mikla
reiði og gagnrýni í fjölmiðlum á
Norður-írlandi.
Hermennirnir
voru sýknaðir
Síðasti atburðurinn sem ég nefni
hér átti sér stað 11. júlí 1978. 16 ára
drengur, John Boyle, var sendur til
að huga að fjölskyldugrafreit í
gömlum kirkjugarði skammt frá bú-
garði föður síns. Þegar hann kom að
kirkjugarðinum fann hann pakka
með sprengjuefni og vopnum. Hann
tilkynnti föður sínum þetta og
feðgarnir, sem snertu ekki pakkann,
hringdu til lögreglunnar á staðnum
|og tilkynntu um fund sinn. Lögreglan
tilkynnti þetta hernaðaryfirvöldun-
um í Ballymoney, sem skutu þegar á
fundi um málið. Hernaðaryfirvöldin
ákváðu að hreyfa ekki pakkann en
standa vörð um kirkjugarðinn og
skjóta hvern þann sem sæist þar á
ferli. Þessa ákvörðun sína tilkynntu
þeir þó ekki Boyle-fjölskyldunni.
Þegar John Boyle kom þangað
daginn eftir að lita eftir gröf ættingja
sins komu tveir vopnaðir hermenn á
vettvang og skutu hann til bana.
Fyrstu fregnir sem birtust í fjöl-
miðlum um þennan atburðu hermdu
að hermennirnir hefðu skotið
vopnaðan mann og að ættingjar hans
hefðu verið handteknir og ákærðir
fyrir að vera samsekir um sprengjutil-
ræði við breska herinn. Boyl?-fjöl-
skyldan snéri sér þá til lögreglunnar,
sem Ieiðrétti þennan fréttaflutning. •
Það tók mikinn tima og margvíslegar
vitnaleiðslur að sanna hvað raun-
veralega hafði gerst þarna og að
sjálfsögðu vora hermennirnir sýkn-
aðir enda þótt sannast hefði að
hvorki drengurinn né fjölskylda hans
var í nokkram tengslum við sprengju-
tilræði eða skotvopn. I greinargerð
með dómnum segir þó: „Það ber að
harma að hermennirnir úr A her-
deildinni gerðu sig seka um gróf mis-
tök þegar þeir skutu saklausan dreng,
sem hvorki var vopnaður né hafði
nokkra möguleika til að vinna þeim
mein. Þeir ættu að hafa vitað gjörla
að drengurinn var með öllu saklaus
af að hafa komið þama fyrir vopn-
um. Ekkert hefði verið auðveldara en
að taka hann Iifandi og kanna mál
hans.” En seinna I greinargerðinni
segir svo: „Þetta ber þó ekki að
skoða sem gagnrýni á það hvernig
breski herinn beitir skotvopnum
sínum, hvorki í nútíð eða framtíð,
enn slður sem einhverja fordæmingu
á einstökum aðgerðum hans. Þar
verður hver aðgerð að skoðast með
tilliti til aðstæðna.”
Breska rikisstjórnin hefur undir-
ritað Evrópusáttmálann um mann-
réttindi. 12. gr. hans segir svo:
„Réttur mannsins til að lifa er
vemda’ður með lögum. Enginn má
svipta annan mann lífi af ásettu ráði
og engan má taka af lífi nema sekt
hans hafi áður verið sönnuð fyrir
dómstólum.
Manndráp skal þó ekki ávallt
skoöast i andstöðu við þessi ákvæði
ef þaö orsakast af þeim ástæöum aö
það hafi verið alger nauösyn.
A. ísjálfsvörn.
B. Til að hindra flótta persónu, sem
hefur verið Iöglega handteícin.
C. Löglegar aðgerðir til að berja
niður uppþot.
í refsilöggjöf Norður-írlands, 3.
gr., segir svo: „Leyfilegt er að nota
'slika valdbeitingu til að koma I veg
fyrir glæp eða við handtöku grunaðs
eða sannanlegs glæpamanns ef við-
komandi sýnir ólöglegan mótþróa.”
Þarna sjáum við strax að ákvæði
þessara tveggja laga stangast á. í
írsku lögunum eru ákvæðin um vald-
beitingu við vissar aðstæður rýmri en
í lögum Evrópusáttmálans. Þessum
lögum er Iika óspart beitt þegar um er
að ræða að breski herinn hafi skotið
óvopnaða og saklausa borgara. Nú
skyldi maður þó halda að alþjóðlegu
lögin væru rétthærri. En það er þó
sama eftir hvorri Iagasetningunni er
farið, eftirfarandi stendur óhaggað
varðandi þau dæmi sem ég hef tekið
hér að framan:
A. í öllum tilfellunum hefði verið
hægt að handtaka fórnarlambið
lifandi.
B. Hægt hefði í öllum tilfellum
verið að skjóta viðvörunarskot-
um.
C. í flestum tilfellum hefði breski
herinn getað náð í fórnarlömb
sín án þess að særa þau.
Þær spurningar hljóta því að
vakna hvort þessi umræddu ákvæði í
refsilðggjöf Norður-frlands séu höfð
þar til þess að gefa breska hernum
grænt ljós til að taka menn af lífi án
dóms og laga.
María Þorsteinsdóttir.
A „Þaö er ekki fyrr en Robert Sands hefur
svelt sig í hel, að svo virðist sem eitthvað
sé farið að rofa til og samviska okkar sé farin
að vakna fyrir því, að eitthvað sé öðruvísi en
íslenskir fjölmiölar hafa viljað vera láta.”