Lesbók Morgunblaðsins - 20.05.1945, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 20.05.1945, Blaðsíða 6
286 LESDÓK MORÖUNELAÐSINS iþessar agnir eru ekki annað en nelíumkjarnar, og þegar þeir stöðv- ast taka þeir til sín tvær elektrómir og verða að venjulegum helíum- atómum. Fljótt á litið virðist atómmynd Rutherfords mjög aðgengileg, en við nánari athugun virðist þó eitt- þvað vera bogið við hana. Að vísu er ekkert því til fyrirstöðu, að ielektrónurnar snúist um kjarnan eins og jörðin um sólina. og að mið- í'lóttaaflið vegi upp á móti aðdrátt- araflinu og hindri það að elektrón- an dragist alveg inn að kjarnan- um. En samkvæmt reynslu þeirri. sem menn hafa frá iítvarpsbylgjum og myndun þeirra, þá ættielektrón- an þar sem hún snýst um kjarnann, að senda frá sjer rafsveiflur, en við það hægir híin á sjer og nálgast kjarnann meir og m*ir. Eftir ör- fckamma stund væru elektrónurnar allar komnar alveg inn að kjarn- nnutn, og atómið svaraði þá ekki, longur til þeirra hugmynda. sem Rutherford gerði sjer um það. Það leit því út ein^ og atómmynd Rut- herfords, væri í mótsögn við sjálfa nig. en á hinn bóginn er skýring jhans svo sjálfsögð afleiðing af rann sóknum hans. að önnur er varla hugsanleg. Það má eflattst segja, að vanda- mál þetta sje eitt af erfiðustu þraut- Tinum, sem lagðar hafa verið fyrir vísindamenn nútímans. En það er jafnan svo, að erfiðustu viðfangs- Ipfnin em þau, sem veita ríknleg- astan ávöxt. þegar tekst að leysa, Iþau, og svo reyndist það einnig í þetta skifti. Atómkenning Bohrs. Það var einn af lærisveinum Ruth 'orfords, Daninn Niels Dohr, sem að lokum leysti ráðgátu þessa. Við hin nánu kynni, sem hann hafði aí rann sóknum Rutherfords, sannfærðist hann um að atómmynd hans hlyti að vera rjett. Eina leiðin úr ó- göngunum var þá að gera ráð fyrir að þau lögmál, sem fundin höfðu verið í sambandi við hreyfingu stórra Huta og fyrir stórar hleðsl- ur, eins ^og t. d. þær sem framkalla útvarpsbylgjur, gildi ekki fyrir smá stærðir, eins og elektrónur og braut ir þeirra innan atómsins. Af hegð- un atómanna gat Rohr einnig getið s.jer til um hvers konar lögmál giltu í atómheiminum. Enginn hafði áður dirfst að brjóta svona í:bág við hin gamalkunnu lögmál eðlisfræðinn- ar. og sem vonlegt var varð Dohr fyrir árásum úr ýmsum áttum, en hann varði hraustlega skoðanir sín- ar og tókst að sannfæra alla and- stæðinga sína um rjettmæti kenn- inga sinna. Það hlaut að koma göml um og reyndum eðlisfræðingum ein kennilega fyrir sjónir, að lögmál, sem þeir höfðu talið örugg og ó- hrekjandi, skyldu allt í einu bregð- ast. Ef^vel er að gáð, er þó ekkert sem heimilar notkun þeirra í atómheiminttm, þar sem þau hafa aldrei áður verið reynd. Af atómkenningu P.ohrs er hægt að draga ótal ályktanir um eigin- leika efnanna, svo sem t. d. litrof Jofttegundanna, sem hægt er að reikna út með mikilli nákvæmni. Hin útreiknnðu gildi fyrir bylgju lengd þess ljóss, sem lofttegundirn- ar senda frá sjer passa fullkomlega við hinar mældu bylgjulengdir. Að þetta er tilfellið styrkir mjög kenn- ingu Dohrs, svo# að enginn efast um rjettmæti hennar. Það sýnir sig, að lögmál þau sem gilda fyrir hreyfingu einstakra el- ektrónu og atómkjarna eru allt önn- ur en þau, sem gilda fyrir hreyf- ingu stórra hluta. 1 ýmsum atriðum eru lögmál þessi svo gjörólík,|að furðulegt má þykja hvernig þau geta samrýtnst, þar sem stóni hlutirnir þó eru byggðir uþp af einstökum atómum. 1 atómheim- inum getum við t. d. ekki notað orsakalögmálið, sem\segir að undir söniu kringumsta"ðum gerist alltaf það sama. Iljer er það ]>vert ái móti þannig, að elektrónurnar og atómkjarnarnir getað hagað sjer á ýmsa vegu, svo að ómögulegt er að segja fyrir hreyfingar þeirra, en að cins hvaða líkur sjeu fyrir því að J>etta eða hitt gerist. Þó er það alltaf svo, að ef um mikinn fjölda atóma er að ræða, eins og í hlutum ))oim, er við þekkjum ér daglega lífinu, þá verða líkurnar fyrir því að eitthvað ákveðið gerist svo sterk ar, að við finnum engar undantekn- ingar frá orsakalögmálinu. Eiginleikar hinna radíóaktífu efna. í þeim radíóaktífu efnum, sem „geisla" frá sjer helíum-ögnum, er ]>að sjálfur atmókjarninn, sem send ir frá sjer helíumkjarna, en við það verður hann bæði Ijettari og1 fær minni hleðslu. Kjarni sá er eftir verður þegar helíumk.jarninn flýgur burt, vhefur þá rafhleðshi, sem er tveim einingum minni en hleðsla hins upprunalega kjarna og hlýtur þá að tilheyra öðru fi'um- efni. Sama er að segja um radíóak- stíf efni, sem senda frá sjer elek- trónur. Þær koma einnig frá kjarn- anum. og hleðsla hans hækkar um ,eina einingu við það að ein elek- tróna með neikvæðri rafeiningu fer burt. Iljer er þá um að ræða breytingn af einu frumefni í annað, einmitt það fyrirbrigði, sem gullgerðarmenn imiðaldanna svo lengi og árangurs- laust leituðu að. En þó vantar nokk tið á, og það er að geta stjórnað breytingum þessum. Hin radíó^ aktífu efni, sem finnast í jörðinni, breytast nefnilega, hvert með sínum ákveðna hraða, og við getum engin jí'thrif á hann haft. Ef við t. d. höf- um I -g. af radíum, þá breytist helm- ingnr þess í blý á 1600 árum. Á næstu 1600 árum breytist aftur helm ingur þess sem eftir er o. s. frv. Það þýðir ekki að hamra radíumið >w

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.